Những ngày gần đây, hoạt động ngoại giao nước lớn diễn ra hết sức sôi động, nổi bật là thượng đỉnh Mỹ - Trung Quốc; Nga- Trung Quốc với nhiều thông điệp chiến lược cả ở cấp độ song phương lẫn quốc tế. Đông Bắc Á cũng đang chứng kiến những chuyển động ngoại giao đáng chú ý khi Hàn Quốc và Nhật Bản tiếp tục duy trì “ngoại giao con thoi” với các chuyến thăm cấp cao luân phiên giữa lãnh đạo hai nước.

Cách tiếp cận “ngoại giao quê nhà”

Truyền thông khu vực gọi chuyến thăm Hàn Quốc của Thủ tướng Nhật Bản Takaichi là một hoạt động “ngoại giao quê nhà” - khihội nghị thượng đỉnh giữa hai nước lần này được tổ chức tại quê nhà của Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung. Đây là cách nhìn nhận rất tinh tế và hóm hỉnh. Ý nghĩa biểu tượng của cách tiếp cận này phản ánh nhiều điều về mức độ tin cậy và xu hướng phát triển trong quan hệ Nhật - Hàn hiện nay.

Trên thực tế, thỏa thuận đầu tiên đặt nền móng chohoạt động “ngoại giao con thoi” ở cấp cao nhất để làm sâu sắc thêm hợp tác Nhật – Hàn đạt được giữa Thủ tướng tiền nhiệm của Nhật Bản Ishiba Shigeru và Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung từ ngày 18/6/2025 tại cuộc hội đàm thượng đỉnh trực tiếp lần đầu tiên kể từ khi Tổng thống Hàn Quốc nhậm chức. Tại đây, ông Lee đã dùng một hình ảnh rất sinh động để mô tả quan hệ song phương khi nhấn mạnh “Hàn Quốc và Nhật Bản là 2 nước tuy gần mà xa, tuy xa mà gần”, “giống như hai người hàng xómcùng dùng chung một cái sân, có muốn chia cắt cũng không thể chia cắt”.

Tuy nhiên, phải đến thời Thủ tướng Takaichi Sanae, mọi thứ mới trở nên rõ nét, nhất là sau chuyến thăm Hàn Quốc để dựHội nghị thượng đỉnh Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC)hồi cuối tháng 10/2025 của bà Takaichi. Sau đó, bà Takaichi đã chọn thành phố quê hương của bà là Nara làm nơi tiếp đón và hội đàm thượng đỉnh với ông Lee hồi tháng 1 vừa qua. Để đáp lại, ông Lee đã chọn quê nhà Andong làm nơi đón tiếp nhà lãnh đạo Nhật Bản.

Sự đáp lễ này thể hiện một tình cảm thực sự và thành ý muốn xây dựng một quan hệ cá nhân tin cậy giữa lãnh đạo cấp cao hai nước - yếu tố được coi là nền tảng cho mọi hoạt động hợp tác giữa hai nước, đồng thời là lý do để các cuộc tiếp xúc giữa bà Takaichi và ông Lee được đặt tên là“ngoại giao quê nhà”.

Cụm từ này cũng lột tả được không khí của tất cả các cuộc tiếp xúc thượng đỉnh Hàn – Nhật, khi xen giữa những nghi lễ và thông lệ ngoại giao là những biểu hiện tình cảm giữa những người bạn thực sự. Màn chơi trống chung giữa bà Takaichi và ông Lee nhân chuyến thăm Nara của ông Lee là một ví dụ điển hình. Tại đây, ranh giới ngoại giao đã trở nên mờ nhạt trước sự đồng điệu trong nhịp trống của hai nhà lãnh đạo. Xét cho cùng, quan hệ giữa các quốc gia với nhau cũng là quan hệ giữa con người với con người và những gì trên bề nổi hiện nay cho thấy quan hệ Nhật - Hàn đã ấm lại sau nhiều khúc mắc về lịch sử, quá khứ. Điều này sẽ mang lại nhiều lợi ích, bao gồm cả lợi ích chiến lược.

“Mối quan hệ trưởng thành”

Chuyến thăm lần này của Thủ tướng Sanae Takaichi cũng đồng thời nhấn mạnh thông điệp xây dựng một “mối quan hệ trưởng thành” giữa Nhật Bản và Hàn Quốc. Đây cũng là một khái niệm đặc biệt, riêng có đối với quan hệ Nhật - Hàn. Khái niệm này mô tả bước ngoặt ngoại giao thực chất giữa Nhật Bản và Hàn Quốc, vượt qua những tồn tại của quá khứ, lịch sử. Hai bên duy trì liên lạc và hợp tác chiến lược thường xuyên vì lợi ích chung, ngay cả khi chưa giải quyết triệt để các bất đồng về lịch sử.

Sự trưởng thành được thể hiện ở 3 khía cạnh cụ thể. Thứ nhất là ngoại giao con thoi và đối thoại ổn định. Lãnh đạo hai nước thường xuyên thăm viếng chính thức, tổ chức các cuộc gặp thượng đỉnh luân phiên, nhằm xây dựng lòng tin, quản lý bất đồng về các vấn đề nhạy cảm như lịch sử thời chiến, tranh chấp chủ quyền biển đảo. Đối với các vấn đề làm đóng băng quan hệ này, hai Chính phủ chọn cách gác lại quá khứ để tập trung vào các mục tiêu lớn.

Thứ hailà hợp tác an ninh và kinh tế một cách thực chất, sâu rộng. Về an ninh, trước các biến động tại Đông Bắc Á và Trung Đông, Nhật - Hàn đã nâng cấp đối thoại an ninh và tăng cường chia sẻ dữ liệu tình báo quân sự để ứng phó với mối đe dọa từ hạt nhân - tên lửa của Triều Tiên và các vấn đề mới. Về kinh tế, hai bên hợp tác chặt chẽ trong các lĩnh vực an ninh kinh tế như chuỗi cung ứng khoáng sản thiết yếu, năng lượng, chất bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI)… để bảo vệ nền kinh tế trước sự cạnh tranh toàn cầu.

Thứ ba là giao lưu nhân dân, đặc biệt là du lịch. Bất chấp những căng thẳng chính trị, người dân hai nước du lịch qua lại lẫn nhau với lượng khách đạt đỉnh hàng năm, cho thấy sự gắn kết văn hóa Nhật - Hàn bền chặt. Một yếu tố không kém phần quan trọng nữa là thế chân kiềng Nhật - Hàn - Mỹ. Tam giác đồng minh này được coi là cột trụ trung tâm trong chiến lược hợp tác quốc tế của cả Tokyo và Seoul.

Với những khái niệm này, chương trình nghị sự trong chuyến thăm Hàn Quốc của Thủ tướng Nhật Bản có nhiều nội hàm liên quan, với các nội dung mang tính trọng tâm như tiếp tục thúc đẩy các hoạt động “ngoại giao con thoi” ở cấp thượng đỉnh, trao đổi sâu rộng về định hướng phát triển quan hệ song phương, tăng cường hợp tác trong lĩnh vực kinh tế và an ninh dân sự, xã hội và bảo hộ công dân... Cùng với đó, hai nhà lãnh đạo cũng sẽ thảo luận về các vấn đề quốc tế, bao gồm tình hình ở Trung Đông. Lồng ghép vào đó là việc làm sâu sắc hơn nữa hợp tác an ninh kinh tế - vấn đề đang được coi là sống còn đối với nhiều quốc gia.

Cái bắt tay thiết thực

Ngoại giao con thoi thượng đỉnh Nhật - Hàn diễn ra thường xuyên, nhưng điểm đáng chú ý là thời điểm này môi trường ngoại giao quốc tế có những sự điều chỉnh. Trong đó phải kể đến việc Mỹ đang xem xét lại chiến lược an ninh khu vực và yêu cầu các đồng minh chia sẻ nhiều hơn gánh nặng quốc phòng, xung đột tại Ukraine và Trung Đông vẫn chưa có lối ra, trong khi hội nghị thượng đỉnh Mỹ - Trung vừa qua cũng phát đi nhiều tín hiệu mới về cạnh tranh và cân bằng ảnh hưởng... Trong bối cảnh đó, “cái bắt tay” giữa Nhật Bản và Hàn Quốc trở nên chặt hơn và thiết thực hơn.

Hội nghị thượng đỉnh Mỹ - Trung hôm 14/5 vừa qua là một ví dụ cụ thể. Thực tế cho thấy, cả Nhật Bản và Hàn Quốc đều rất quan tâm đến sự kiện này. Ngay sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump vừa kết thúc chuyến thăm Trung Quốc, Thủ tướng Nhật Bản Takaichi đã lập tức có cuộc điện đàm với ông Trump vào hôm 15/5 để trao đổi ý kiến về hội đàm thượng đỉnh Mỹ - Trung.Theo Bộ Ngoại giao Nhật Bản, ngay từ đầu cuộc điện đàm nêu trên, Tổng thống Trump đã đưa ra lời giải thích chi tiết về chuyến thăm Trung Quốc. Hai nhà lãnh đạo đã trao đổi quan điểm chủ yếu về các vấn đề liên quan đến Trung Quốc, bao gồm an ninh, kinh tế, trong đó có an ninh kinh tế. Hai nhà lãnh đạo nhất trí tiếp tục duy trì liên lạc chặt chẽ để ứng phó với các diễn biến ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Bộ trưởng Kihara Minoru - Chánh Văn phòng Nội các Nhật Bảnnhấn mạnh “quan hệ Mỹ -Trung có ảnh hưởng quan trọng tới sự ổn định của cộng đồng quốc tế, trong đó có cả Nhật Bản”, đồng thời cho biếtTokyosẽ tiếp tục thu thập và phân tích các thông tin liên quan, bao gồm cả ảnh hưởng của hội đàm thượng đỉnh Mỹ - Trungvàsẽ tiếp tục vận động để Trung Quốc có trách nhiệm phù hợp với vị trí một đối tác tin cậy của Mỹ.

Tương tự như vậy đối với Hàn Quốc. Phủ Tổng thống Hàn Quốc cho biết Tổng thống Lee Jae Myung cũng đã có cuộc điện đàm với Tổng thống Mỹ Donald Trump vào hôm 17/05, nhằm thảo luận về kết quả hội nghị thượng đỉnh giữa ông Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình.

Hai cuộc điện đàm vào hai thời điểm khác nhau những có chung một khách thể là ông Trump và thể hiện một mối quan tâm chung của Nhật Bản và Hàn Quốc về vấn đề Trung Quốc. Nó cũng là bằng chứng về việc Nhật - Hàn đang có những lợi ích chiến lược và quan điểm lợi ích song trùng. Theo đó, cái bắt tay Nhật - Hàn hiện nay mang tính chiến lược rõ nét, thậm chí còn được dự báo là sẽ làm thay đổi cán cân lực lượng quốc tế trên nhiều lĩnh vực, bao gồm cả an ninh - quốc phòng và kinh tế.