Một nhiệm vụ quan trọng hiện nay là giữ gìn tiếng Việt, phương tiện giao tiếp, đồng thời là hồn cốt dân tộc, sợi dây kết nối cộng đồng người Việt xa quê với cội nguồn dân tộc.

“Dù bạn sinh ra, lớn lên ở đâu thì dòng máu Việt Nam vẫn chảy trong mình, ngôn ngữ và văn hóa Việt vẫn thấm nhuần trong tư tưởng”. Câu nói này là kim chỉ nam của gần 6,5 triệu người Việt Nam đang sinh sống tại 130 quốc gia và vùng lãnh thổ luôn hướng về quê hương như một điểm tựa tinh thần vững chắc. Gìn giữ tiếng Việt đã giúp mỗi người Việt ở xa quê thêm tự tin, thêm gắn bó và thêm khát vọng phát triển.

Một thực trạng không hiếm gặp ở nước ngoài ngày nay là cha mẹ bươn chải đi làm, phó mặc con cái cho nhà trường. Sau một thời gian, khoảng cách “xung đột văn hóa” giữa con cái và cha mẹ bắt đầu nảy sinh. Những sinh hoạt mang tính văn hóa như lễ hội và dạy tiếng Việt cuối tuần chỉ mang lại một số kết quả giới hạn. Nhiều người trẻ Việt kiều trở về Việt Nam với sự lạ lẫm và cách biệt văn hóa phản ánh phần nào hiện thực tại hải ngoại.

Tủ sách Việt

Xuất phát từ thực tế này, các ban ngành chức năng đã tích cực vào cuộc và năm 2025 đánh dấu bước chuyển mạnh mẽ trong nỗ lực gìn giữ tiếng Việt khi 10 Tủ sách tiếng Việt đã được triển khai tại 7 quốc gia (gồm Lào, Belarus, Thụy Điển, Phần Lan, Bulgaria, Anh và Hàn Quốc). Tại Brussels (Bỉ), từ 2 năm nay xuất hiện một ý tưởng độc đáo đó là phát triển Tủ sách Việt tại nhà hàng Việt, giúp cộng đồng người Việt Nam tại Bỉ có một điểm hẹn văn học để thỏa chí đọc những cuốn sách bằng tiếng Việt quý giá, từ sách thiếu nhi đến các tác phẩm dành cho người lớn. Điều thú vị là không chỉ người Việt Nam, mà ngay cả các thực khách quốc tế đến ăn tại nhà hàng cũng tỏ ra hào hứng đóng góp sách cho tủ sách tiếng Việt.

Chị Đào Hồng Hải - điều phối viên Trung tâm liên văn hoá Việt Nam - Thái Bình Dương tại Brussels, chia sẻ: tủ sách đang góp phần lan tỏa văn hoá Việt: “Đó là điều rất đáng trân trọng và quý giá. Tôi hy vọng Tủ sách Việt sẽ không chỉ dừng lại ở Bỉ mà còn được nhân rộng tới cộng đồng người Việt tại nhiều nơi trên thế giới. Điều khiến tôi rất vui là nhiều người nước ngoài khi đến đây, trong lúc chờ đợi con em mình, đã cầm đọc các cuốn sách và tỏ ra rất thích thú. Đó cũng là một cách để lan tỏa văn hóa Việt Nam và tiếng Việt”.

Học tiếng Việt trực tuyến

Không chỉ được “giữ”, tiếng Việt còn được “sống” trong đời sống cộng đồng nước sở tại như tại Trung Quốc đã có lớp tiếng Việt trực tuyến đầu tiên, với sự tham gia của giáo viên và gần 60 học viên tại hơn 60 điểm cầu từ nhiều tỉnh, thành của Trung Quốc như Bắc Kinh, Thượng Hải, Thiên Tân, Trùng Khánh, Sơn Đông, Nam Ninh.... Lớp học giúp bà con nâng cao khả năng ngôn ngữ phục vụ công việc, cuộc sống, đồng thời là mái nhà chung để bà con gặp gỡ, giao lưu, chia sẻ và cùng nhau hướng về quê hương. Tại Nhật Bản, hệ thống Trường Việt ngữ Cây Tre đã có 3 điểm trường dạy tiếng Việt cho trẻ em. Tương tự, cộng đồng người Việt tại Upha, Cộng hòa Bashkotostan, được xem là một trong những cộng đồng lớn tại Liên bang Nga đã mở lớp học miễn phí cho trẻ em vào mùa hè.

Chị Nguyễn Thị Hồng Nga có nhiều năm tham gia rất tích cực vào các hoạt động giảng dạy tiếng Việt tại Cộng hoà Séc cho biết:“Tại một số thành phố ở Cộng hòa Séc hiện đã có các lớp dạy tiếng Việt dành cho con em kiều bào. Ngay tại nơi tôi sinh sống cũng có một lớp học mà chúng tôi thân mật gọi là ‘Lớp tiếng Việt’, gồm khoảng 5-6 lớp với thời điểm có tới 60 học sinh theo học.Đây không chỉ là nơi để các cháu học tiếng Việt mà còn giúp phụ huynh có thêm cơ hội giao lưu, chia sẻ kinh nghiệm trong cuộc sống, từ đó thêm yêu và gìn giữ tiếng Việt. Ngôn ngữ là cầu nối, vì vậy tiếng Việt chính là phương tiện để cha mẹ và con cái gắn kết tình cảm, truyền đạt kiến thức, đồng thời giúp người Việt ở nước ngoài duy trì sợi dây kết nối với quê hương”.

Sợi dây thiêng liêng

Với kiều bào, tiếng Việt không chỉ là ngôn ngữ, mà là sợi dây gắn kết thiêng liêng với quê hương. Việc giữ gìn tiếng Việt cũng chính là giữ gìn bản sắc, giữ ký ức và giữ sự gắn bó của các thế hệ người Việt nơi xa xứ.

Chính sách của Đảng, nhà nước ta đối với việc gìn giữ tiếng Việt ở hải ngoại nhiều năm qua luôn nằm trong tổng thể chính sách đại đoàn kết dân tộc, xác định cộng đồng người Việt ở nước ngoài là "một bộ phận không thể tách rời" của dân tộc Việt Nam. Việc duy trì, bảo tồn và phát triển tiếng Việt, văn hóa Việt là một sợi dây liên kết cộng đồng với quê hương. Mới đây, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Đề án Ngày Tôn vinh tiếng Việt trong cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài giai đoạn 2023-2030. Theo đó, ngày 8/9 hằng năm được chọn là Ngày Tôn vinh tiếng Việt trong cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài.

Ông Đặng Thanh Phương, Phó Trưởng Ban Đối ngoại Nhân dân thuộc Uỷ ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, cho rằng: việc giảng dạy, học tập tiếng Việt được xác định là giải pháp hàng đầu để giữ gìn tiếng Việt ở nước ngoài: “Giảng dạy tiếng Việt là một chiến lược văn hóa xã hội cho chúng ta bước vào kỷ nguyên mới. Khi chúng ta còn nói tiếng Việt, còn yêu văn hóa Việt thì khối đại đoàn kết toàn dân tộc sẽ luôn bền vững như cây có gốc, như nước có nguồn".

Cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng từng nói: “Văn hoá còn thì dân tộc còn”. Muốn có văn hoá thì trước tiên phải có tiếng Việt. Trong trái tim mỗi người con xa Tổ quốc, tiếng Việt chính là sợi dây kết nối họ với quê hương, nguồn cội.