Nếu đi vào thực tế, đây có thể xem như một “cú hích” pháp lý mạnh mẽ để làm sạch môi trường xuất bản số, nhưng cũng đặt ra bài toán không nhỏ: khi các nguồn sách miễn phí dần bị siết, làm thế nào để nhà xuất bản, nhà sách và tác giả có thể thu hút và “giữ chân” bạn đọc, thuyết phục họ sẵn sàng chi trả cho sách và các xuất bản phẩm điện tử bản quyền?

Về câu chuyện này, PV VOV Giao thông đã có cuộc trao đổi vớibà Đào Quế Anh, phụ trách thương hiệu Sống của Alpha Group:

PV: Thưa bà, việc Bộ Công an đề xuất xử phạt đến 20 triệu đồng với hành vi chia sẻ sách lậu được coi là một bước tiến lớn, trong bối cảnh các “kho sách miễn phí” hoạt động rất mạnh, và thậm chí công khai. Bà đánh giá thế nào về tính khả thi của đề xuất này? Liệu có phải “dễ ban hành, khó thực thi” khi văn hóa dùng đồ miễn phí của người Việt vẫn còn rất phổ biến?

Bà Đào Quế Anh:Đây là một tín hiệu rất đáng mừng trong việc cơ quan quản lý nhà nước can thiệp vào thị trường rất lộn xộn liên quan đến phát tán ebook và các dạng xuất bản sản phẩm điện tử. Tôi chưa biết là phạm vi ứng dụng nó sẽ đánh vào đơn vị phát tán hay là người dùng.

Nhưng nếu mà chỉ là nhắm vào các đơn vị phát tán thì nó cũng đã có một cảnh báo rất là lớn bởi vì nó liên quan đến tài chính, tạo ra được một ý thức về mặt pháp lý, ý thức trong việc sử dụng những sản phẩm bản quyền, có thể dần dần tạo ra một thói quen, người ta biết cần phải chấn chỉnh lại hành vi của mình, thì nó cũng đã là một bước tiến rất là lớn.

PV: Khi các nguồn sách lậu bị siết chặt, cơ hội mở ra cho các nhà xuất bản là rất lớn. Nhưng cũng đặt ra áp lực không nhỏ: Làm sao để thuyết phục người đọc từ bỏ thói quen “tìm sách miễn phí” để chi tiền cho sách bản quyền? Theo bà cần có những chiến lược cụ thể nào, từ việc phát triển sách số, tối ưu trải nghiệm đọc, đến xây dựng cộng đồng, để thực sự “thu hút” và “giữ chân” bạn đọc trong giai đoạn chuyển giao này?

Bà Đào Quế Anh:Chúng tôi cũng như rất nhiều các đơn vị tham gia phát hành xuất bản phẩm đều kỳ vọng chúng ta không chỉ cung cấp sách giấy cho người đọc mà còn cung cấp các version khác cho người đọc để đảm bảo có thể đọc mọi lúc mọi nơi.

Nhưng tuy nhiên do thị trường ebook và sách điện tử của mình còn chưa đi vào trật tự nề nếp cũng như là việc thiếu tôn trọng về luật bản quyền. Cho nên những đơn vị như chúng tôi khi xuất bản sách giấy trong quá trình đàm phán cũng có những khó khăn nhất định khi đàm phán với tác giả nước ngoài hoặc là đối tác nước ngoài.

Bởi vì họ cảm thấy không tin tưởng vào thị trường, tính bảo mật cũng như là tính bảo vệ sở hữu trí tuệ của thị trường sách điện tử và ebook của Việt Nam.

Về mặt chiến lược đường dài thì một là đảm bảo trong các cuộc đàm phán của chúng ta thì sẽ có tất cả các version sách chứ không phải chỉ đơn giản là sách in. Điều thứ hai nữa là để có thể trở thành một đơn vị phát hành xuất bản sản phẩm điện tử thì nó không đơn giản, nó phải tuân thủ rất nhiều điều kiện về mặt pháp lý.

Về phía độc giả thì tôi nghĩ là chúng ta vẫn phải tiếp tục tuyên truyền để cho mọi người hiểu rõ việc sử dụng sách điện tử không rõ nguồn gốc xuất xứ thì nó có nguy hại gì. Thứ nhất là nó nguy hại trong việc có thể không đảm bảo tính toàn vẹn nguyên bản và tính pháp lý của xuất bản phẩm bởi vì nó có thể bị cắt ghép, sao chép và thậm chí là có thể thêm thắt vào đấy mà mình không kiểm soát được.

Người tiêu dùng phải hiểu rõ là mỗi một hành vi tiêu dùng thì nó có ảnh hưởng không chỉ đối với cá nhân họ, không chỉ đối với những đơn vị phát hành các công ty xuất bản mà nó còn ảnh hưởng đến uy tín quốc gia, nó còn ảnh hưởng đến vị thế của chúng ta.

Nhất là khi Việt Nam đã tham gia TPP thì các vấn đề liên quan đến sở hữu trí tuệ là sẽ được đề cao. Sách điện tử bởi vì nó là một sản phẩm phái sinh từ bản in cho nên chúng tôi cũng tin rằng nó sẽ có giá hợp lý để người tiêu dùng có thể tiếp cận dễ dàng.

PV: Câu chuyện bản quyền thì không chỉ dừng là việc scan sách mà có sự nhúng tay của AI nữa. Bà nhìn nhận thế nào về cơ hội và thách thức của AI trong câu chuyện này? Và làm thế nào để chúng ta vừa tận dụng được sức mạnh của công nghệ để phát triển văn hóa đọc, vừa kiểm soát được các rủi ro về sở hữu trí tuệ, thưa bà?

Bà Đào Quế Anh:Đúng là AI bây giờ đã len lỏi vào mọi ngóc ngách của cuộc sống chúng ta và AI thực sự đã can thiệp vào việc làm audiobook. Họ không bị phụ thuộc vào người đọc, họ không bị phụ thuộc vào phòng thu, thậm chí có sắc thái giọng đọc của chính người nghe.

Chuyện này thì phải tăng cường chặt chẽ hơn nữa vấn đề liên quan đến quản lý nhà nước. Chúng ta muốn chúng ta hoàn toàn có thể kiểm soát được điều này bằng việc một là mở rộng phạm vi để cho các đơn vị xuất bản nhà nước đều có thể trở thành một đơn vị có chức năng xuất bản điện tử. Chúng ta chủ động trong việc sản xuất những ấn phẩm điện tử thay vì để cho phát triển tự do trôi nổi bên ngoài.

Đối với các đơn vị phát hành như là Alpha Book hay là ThaiHabook hay là các đơn vị khác thì chúng tôi cũng mong rằng là cơ chế để có thể trở thành một đơn vị phát hành xuất bản phẩm điện tử nó sẽ có những hỗ trợ thuận lợi hơn để chúng tôi có thể chủ động trong việc chuyển sách giấy thành những phiên bản khác đáp ứng được nhu cầu người đọc.

Chúng tôi cũng tin rằng những khách hàng trung thành của những thương hiệu sách đã có giá trị cũng sẽ tìm kiếm những sản phẩm sách điện tử mà có đúng rõ nguồn gốc xuất xứ. Điều đó thì có thể sẽ góp phần ngăn chặn việc phát tán sách điện tử phi pháp.

PV: Xin cảm ơn bà!