AI đặt ra yêu cầu thay đổi từ người học đến nhà trường

Phát biểu khai mạc Hội nghị quốc tế về hợp tác giáo dục trong kỷ nguyên số năm 2026 sáng 8/10, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn cho rằng chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi sâu sắc cách con người học tập, làm việc và sáng tạo.

Công nghệ mở ra những cơ hội lớn cho giáo dục nhưng đồng thời đặt ra nhiều vấn đề liên quan đến độ tin cậy của thông tin, đạo đức, bản quyền, an toàn dữ liệu, liêm chính học thuật và khoảng cách số.

Theo Bộ trưởng, đây không chỉ là vấn đề của Việt Nam mà là thách thức chung của giáo dục toàn cầu. Vì vậy, giáo dục không thể chỉ đặt câu hỏi người học cần bổ sung thêm những kỹ năng gì để thích ứng với công nghệ.

“Người thầy cũng phải thay đổi; nhà trường phải thay đổi; cả hệ thống giáo dục phải chuyển đổi để không chỉ thích ứng mà còn từng bước làm chủ, định hướng việc sử dụng AI vì sự phát triển của con người”, Bộ trưởng nhấn mạnh.

Theo đó, người học cần được phát triển năng lực tự học, tư duy độc lập, tư duy phản biện, sáng tạo và khả năng làm việc cùng AI. Vai trò của người thầy cũng cần thay đổi. Thay vì chủ yếu truyền đạt tri thức, giáo viên cần trở thành người thiết kế hoạt động học tập, hướng dẫn, truyền cảm hứng và định hướng giá trị cho người học.

Cùng với đó, nhà trường và cơ quan quản lý phải đổi mới phương thức tổ chức, quản trị, đánh giá và bảo đảm chất lượng giáo dục trong môi trường số.

Việt Nam xác định 4 ưu tiên trong giáo dục số

Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cho biết phát triển con người là mục tiêu xuyên suốt trong quá trình đổi mới giáo dục Việt Nam. Trên cơ sở các định hướng của Đảng và Nhà nước về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế, Việt Nam xác định 4 ưu tiên.

Thứ nhất là xây dựng nền tảng dữ liệu và hạ tầng số thống nhất, an toàn, kết nối và sử dụng chung, qua đó biến dữ liệu thành nguồn lực phục vụ người học, nhà giáo và công tác quản trị giáo dục.

Thứ hai là đổi mới dạy và học, phát triển năng lực làm chủ công nghệ của cả người học và nhà giáo. “Mục tiêu không phải để AI suy nghĩ thay con người, mà để con người học tốt hơn, sáng tạo hơn và tạo ra giá trị cao hơn”, Bộ trưởng nói. Theo Bộ trưởng, năng lực số và năng lực AI cần trở thành một phần trong quá trình phát triển nghề nghiệp thường xuyên của nhà giáo.

Thứ ba là đổi mới quản trị và thúc đẩy ứng dụng AI theo hướng an toàn, minh bạch, có trách nhiệm. Điều này đòi hỏi phải nhận diện cả khả năng và giới hạn của công nghệ, đồng thời bảo đảm quyền riêng tư, bản quyền, liêm chính học thuật, quyền lợi của người học và trách nhiệm của con người.

Thứ tư là đẩy mạnh hợp tác quốc tế, coi đây vừa là yêu cầu cấp bách vừa là nguồn lực trực tiếp cho đổi mới giáo dục.

Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cho rằng cơ hội và thách thức do AI tạo ra đều vượt qua biên giới quốc gia. Không một hệ thống giáo dục nào có thể tự mình giải quyết đầy đủ các vấn đề liên quan đến công nghệ, dữ liệu, chuẩn mực đạo đức, nguồn nhân lực và khoảng cách số.

Đối tác quốc tế muốn mở rộng hợp tác với Việt Nam

Tại hội nghị, Đại sứ Julian Greer, Trưởng Phái đoàn Liên minh châu Âu tại Việt Nam, kỳ vọng phát huy thế mạnh của châu Âu về giáo dục đại học, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo để thúc đẩy các hợp tác cụ thể với Việt Nam, nhất là trong nghiên cứu chung, AI và kỹ năng số.

Bà Silvia Danailov, Trưởng Đại diện UNICEF tại Việt Nam, cho rằng chuyển đổi số cần hướng tới cải thiện kết quả học tập, mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục, bảo đảm an toàn và quyền của trẻ em, đồng thời chú trọng công bằng và tính bao trùm.

Đại sứ Hoa Kỳ tại Việt Nam Jennifer Wicks cho biết các trường đại học, doanh nghiệp công nghệ và tổ chức giáo dục Hoa Kỳ mong muốn tăng cường kết nối với các đối tác Việt Nam, chia sẻ chuyên môn và tìm kiếm những cơ hội hợp tác mới. Theo bà, quá trình này cần sự phối hợp giữa Chính phủ, các cơ sở giáo dục và khu vực tư nhân.

Tiến sĩ Nguyễn Sung, Phó Tổng Giám đốc phụ trách Nghiên cứu, Phát triển và Ứng dụng Công nghệ, Tập đoàn Nguyễn Hoàng, kỳ vọng doanh nghiệp sẽ tham gia sâu hơn vào quá trình đào tạo, chủ động dự báo nhu cầu nhân lực, phối hợp với các trường đại học và đưa chuyên gia doanh nghiệp tham gia đào tạo.

Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh mỗi quốc gia có lợi thế và kinh nghiệm riêng. Điều quan trọng là các bên bổ sung thế mạnh cho nhau, cùng nghiên cứu, phát triển, thử nghiệm và chia sẻ những giải pháp có giá trị.

Việt Nam mong muốn tiếp cận những thành tựu tiên tiến của thế giới, đồng thời sẵn sàng đóng góp tri thức, kinh nghiệm, nguồn nhân lực và sáng kiến của mình.

Theo Bộ trưởng, Việt Nam mong muốn thúc đẩy các chương trình hợp tác cụ thể về dữ liệu giáo dục; ứng dụng AI trong dạy học, đánh giá và quản trị; bồi dưỡng nhà giáo; xây dựng các chuẩn mực về đạo đức, an toàn và trách nhiệm. “Thông điệp Việt Nam đưa ra tại Hội nghị là sẵn sàng hợp tác, sẵn sàng đổi mới và sẵn sàng cùng các đối tác kiến tạo những giải pháp giáo dục cho tương lai”, Bộ trưởng nói.

Trong một thế giới ngày càng kết nối, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn khẳng định: “Hợp tác để cùng làm chủ công nghệ, cùng phát triển con người và cùng thịnh vượng không chỉ là một lựa chọn mà là trách nhiệm chung”.