Người dân phải có cuộc sống tốt hơn

Trong quá trình phát triển, chúng ta đang đứng trước hàng loạt yêu cầu mới về chất lượng sống và quản trị hiện đại. Từ đó đặt ra nhiều câu hỏi lớn: Làm thế nào để tăng trưởng đi đôi với công bằng? Làm thế nào để phát triển kinh tế mà không đánh đổi môi trường sống và các giá trị văn hóa? Làm thế nào để hiện đại hóa nhưng không làm suy giảm tính cộng đồng? Làm thế nào để người dân không chỉ có thu nhập cao hơn mà thực sự được sống tốt hơn, an toàn hơn, hạnh phúc hơn và có nhiều cơ hội phát triển hơn?

Tại hội thảo bàn về xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa (XHCN), GS.TS Nguyễn Quốc Sửu, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh nhận xét, qua khảo sát, nghiên cứu ông nhận thấy người dân không chỉ cần sống đầy đủ hơn về vật chất mà còn cần sống tốt hơn. Xã, phường XHCN không phải là một danh xưng hành chính hay mô hình quản lý cũ mà phải là mô hình phát triển để người dân cảm nhận được chủ nghĩa xã hội ngay trong cuộc sống hằng ngày, qua ngôi trường con em họ học, qua dịch vụ y tế họ đang được chăm sóc, qua môi trường họ đang sống, qua sự minh bạch trong quản trị, thái độ phục vụ của chính quyền và cảm giác họ được tôn trọng.

“Xã, phường chính là nơi chủ nghĩa xã hội đi vào cuộc sống một cách cụ thể nhất, để người dân có thể nhìn thấy, cảm nhận được và thụ hưởng được. Nơi đây không dựa trên quản lý tập trung, bình quân hóa hay hành chính hóa, mà dựa trên nền kinh tế thị trường định hướng XHCN; trên đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, quản trị hiện đại và phát huy vai trò làm chủ của nhân dân. Đó là mô hình mà ở đó kinh tế phát triển, chính quyền số hiện đại, đổi mới sáng tạo được thúc đẩy, con người được phát triển toàn diện và cộng đồng được củng cố bền vững”, GS.TS Nguyễn Quốc Sửu nêu ý kiến.

Từ đó, GS.TS Nguyễn Quốc Sửu đưa ra 6 trụ cột của mô hình xã, phường XHCN.

Trụ cột thứ nhất là kinh tế phát triển bao trùm, hiện đại, nhân văn; khuyến khích sáng tạo, làm giàu chính đáng; thúc đẩy kinh tế tư nhân, ứng dụng mạnh mẽ khoa học công nghệ và chuyển đổi số. Nền kinh tế đó bảo đảm cho người dân có cơ hội tiếp cận việc làm, giáo dục, dịch vụ công và cơ hội phát triển.

Trụ cột thứ hai là chính quyền số và quản trị hiện đại. Đó phải là mô hình chính quyền số toàn diện, quản trị dữ liệu minh bạch, trách nhiệm giải trình cao, phản hồi nhanh và lấy người dân làm trung tâm. Đây chính là nền tảng để xây dựng một chính quyền gần dân hơn, minh bạch hơn, hiệu quả hơn và nhân văn hơn.

Trụ cột thứ ba là con người phát triển toàn diện. Mô hình này phải hướng tới hình thành mẫu hình công dân mới: tự chủ, sáng tạo, có trách nhiệm xã hội, học tập suốt đời và có năng lực số.

Trụ cột thứ tư là cộng đồng mạnh và có năng lực tự quản. Cộng đồng mạnh là nơi có lòng tin giữa các thành viên, cùng nhau hành động vì lợi ích chung, cùng giải quyết các vấn đề của địa phương và cùng bảo vệ môi trường sống.

Trụ cột thứ năm là môi trường sống xanh và nhân văn.

Trụ cột cuối cùng là dân chủ thực chất. Người dân phải được tiếp cận thông tin minh bạch, được tham gia thảo luận chính sách, được cùng cộng đồng quyết định các vấn đề liên quan và được giám sát hoạt động của chính quyền. Dân chủ không làm suy yếu quản trị, mà ngược lại, nâng cao chất lượng quản trị.

Xã hội hiện đại, thịnh vượng song hành với công bằng xã hội

GS. TS Trần Văn Phòng, nguyên Viện trưởng Viện Triết học, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh phân tích, những đặc của xã, phường XHCN vẫn còn được tiếp tục nghiên cứu, tranh luận, bổ sung và điều chỉnh.

Tuy nhiên đặc trưng không thể thiếu là tất cả phải hướng tới con người, hướng tới người dân. Bởi vì dù hiện đại đến đâu, dân chủ đến đâu, đoàn kết đến đâu mà không vì người dân thì cuối cùng cũng không có ý nghĩa. Người dân phải có cơ hội và điều kiện phát triển toàn diện; có cuộc sống giàu có, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc và hài hòa với môi trường sống. Đó mới là mục tiêu cao nhất của chúng ta.

Có những mô hình xã hội rất hiện đại, rất văn minh, nhưng hạnh phúc chỉ dành cho số ít; dân chủ chỉ dành cho những người có điều kiện; công bằng chỉ dành cho những người có cơ hội. Còn xã, phường XHCN mà chúng ta hướng tới là mọi người dân đều bình đẳng trong cơ hội phát triển, đều có điều kiện tiếp cận giáo dục, y tế, vui chơi, môi trường sống an toàn. Người dân không còn phải lo con em mình không có chỗ học, không có chỗ vui chơi hay phải đối mặt với những rủi ro mất an toàn trong cuộc sống hằng ngày.

PGS.TS Nguyễn Mạnh Hùng, Phó Giám đốc Học viện, Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương cho rằng, tiêu chí quan trọng và khó đạt nhất chính là tính bao trùm gắn với khả năng lan tỏa.

Ông Hùngphân tích, tầng có thể xây bằng vốn, công nghệ có thể mua, cơ chế ưu đãi có thể ban hành, quan hệ sản xuất mới cũng có thể thiết kế trong một số DN hay khu chức năng. Nhưng để xây dựng được một địa phương hiện đại, giàu có mà người nghèo vẫn có chỗ đứng; lao động yếu thế vẫn có cơ hội; cư dân cũ không bị đẩy ra ngoài; dịch vụ công tốt không trở thành “đặc quyền”; và những kinh nghiệm thành công có thể lan tỏa sang nơi khác thì đòi hỏi năng lực thể chế rất cao. Đây chính là thách thức lớn nhất của việc xây dựngxã, phường XHCN. Cái khó không phải là tạo ra một không gian hiện đại, mà là chứng minh rằng xã hội hiện đại, thịnh vượng có thể song hành với công bằng xã hội, với quan hệ xã hội tiến bộ và với tính bao trùm.

Xây dựng xã, phường XHCN không thể làm theo phong trào, mà cần một quá trình có hệ thống, có căn cứ và có khả năng hiệu chỉnh. Chúng ta có thể xây dựng các “sandbox thể chế”, tức không gian thử nghiệm chính sách mới trong phạm vi an toàn để không gây rủi ro cho toàn hệ thống. Triển khai ở quy mô nhỏ, thu thập dữ liệu từ thực tiễn để làm căn cứ điều chỉnh thể chế, sau đó tổng kết và nhân rộng những mô hình thành công.