100 ngày sau khi Mỹ và Israel cùng phát động các cuộc tấn công nhằm vào Iran hôm 28/2, cuộc xung độttưởng như chỉ là một chiến dịch quân sự hạn chế, đã trở thành cuộc đối đầu khu vực toàn diện định hình lại Trung Đông, thị trường toàn cầu và ngoại giao quốc tế. Cột mốc 100 ngày được đánh dấu bằng việc Israel và Iran trở lại với màn đấu tên lửa sáng 8/6 bất chấp thỏa thuận ngừng bắn mong manh và lời đảm bảo của Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Khác với dự đoán ban đầu rằng đây là một chiến dịch quân sự ngắn hạn và dễ dàng, người ta lại thấy đó là những màn tấn công tên lửa và UAV trả đũa chưa có hồi kết, nhiều lãnh đạo tối cao của Iran bị sát hại, sự đối đầu trên nhiều mặt trận, eo biển Hormuz trở thành nút thắt của nền kinh tế toàn cầu và một cú sốc kinh tế kéo dài tiếp tục lan rộng khắp các thị trường tài chính.

Sự khó đoán định về tương lai của cuộc chiến

Một trong những diễn biến quan trọng nhất trong 100 ngày đầu tiên của cuộc xung đột này và có thể là của cả mối quan hệ Mỹ, Israel và Iran trong tương lai là cái chết của Lãnh tụ tối cao Iran Ayatollah Ali Khamenei. Sự ra đi của nhà lãnh đạo này ngay lập tức làm thay đổi cục diện chính trị của Iran và tạo ra sự không chắc chắn về lãnh đạo tương lai và hướng đi chiến lược. Điều duy nhất có thể đảm bảo là quyết tâm kháng Mỹ của người Iran sẽ còn lớn hơn.

Sự kiểm chứng cho nhận định này có thể thấy ngay. Đó là giao tranh nhanh chóng lan rộng khắp khu vực. Vào ngày 23/3, Hezbollah công khai phát động các cuộc tấn công vào Israel, tuyên bố rằng chiến dịch này được thực hiện để đáp trả cái chết của Đại giáo chủ Khamenei. Động thái này đã mở rộng các hành động thù địch sang Lebanon và biến cuộc xung đột thành một cuộc khủng hoảng khu vực rộng lớn hơn.

Các nhà hoạch định quân sự tại Trung Đông và cả Mỹ buộc phải đánh giá lại các giả định an ninh đã có khi một trong những nhân vật có ảnh hưởng nhất khu vực biến mất khỏi bối cảnh địa chính trị.

Cuộc xung đột, vì thế, đã đặt Tổng thống Mỹ Donald Trump vào trung tâm của cả các hoạt động quân sự và các nỗ lực ngoại giao sau đó. Trong 100 ngày qua, chính quyền Washington đã giám sát các hoạt động quân sự, nỗ lực thúc đẩy các cuộc đàm phán ngừng bắn và cố gắng khôi phục các đường dây liên lạc với Tehran. Mặc dù đã nhiều lần nỗ lực, các cuộc đàm phán thường xuyên bị đình trệ và chưa mang lại kết quả cụ thể nào. Đó không hẳn là vì thái độ thù địch của Mỹ hay Iran. Đó là vì điều kiện mà hai bên đặt ra với nhau là không thể dung hòa.

Nếu Mỹ đòi hỏi việc Iran bàn giao 400 kg uranium làm giàu và mở cửa trở lại eo biển Hormuz là điều kiện tiên quyết để có hòa bình, thì Iran lại coi việc ngừng đóng băng và trao trả 24 tỷ USD tài sản của nước này là cử chỉ thiện chí cho việc hòa giải.

Với việc xung đột trở lại ngày 8/6, chiến sự vẫn tiếp diễn ở Lebanon và sự tham gia của lực lượng Hezbollah, rất khó để gây dựng được lòng tin giữa các bên trong ngắn hạn, chứ chưa nói gì tới một giải pháp ngoại giao để khôi phục hòa bình.

Sức ép kinh tế

Một trong những kết quả đáng ngạc nhiên nhất của cuộc xung đột là khả năng phục hồi của thị trường tài chính. Cổ phiếu toàn cầu ban đầu giảm mạnh sau các cuộc tấn công mở màn. Tuy nhiên, thị trường Phố Wall cuối cùng đã xóa đi các lo ngại, khi các nhà đầu tư chuyển sự chú ý sang lợi nhuận doanh nghiệp và đầu tư vào trí tuệ nhân tạo.

Chỉ số S&P 500 đã leo lên mức cao kỷ lục mới bất chấp sự bất ổn tiếp diễn ở Trung Đông. Các nhà phân tích cho rằng phần lớn sự phục hồi của thị trường là nhờ sự lạc quan ngày càng tăng xung quanh chi tiêu cho cơ sở hạ tầng trí tuệ nhân tạo (AI) và nhu cầu về chất bán dẫn. Điều này đặc biệt có lợi cho các công ty ở Mỹ và châu Á. Hàn Quốc và Đài Loan cũng được hưởng lợi từ việc gia tăng đầu tư công nghệ khi nhu cầu toàn cầu về năng lực tính toán tiếp tục tăng tốc.

Tuy vậy, trong khi thị trường chứng khoán phục hồi, thị trường năng lượng vẫn bị ảnh hưởng sâu sắc bởi cuộc xung đột. Eo biển Hormuz, một trong những tuyến đường vận chuyển dầu quan trọng nhất thế giới, đã phải đối mặt với sự gián đoạn nghiêm trọng trong suốt phần lớn thời gian chiến tranh. Việc phong tỏa, kết hợp với thiệt hại đối với cơ sở hạ tầng năng lượng khu vực, đã tạo ra những hạn chế lớn về nguồn cung. Mặc dù giá dầu đã giảm so với mức cao nhất thời chiến, nhưng chúng vẫn ở mức cao đáng kể.

Dầu thô Brent tiếp tục được giao dịch ở mức cao hơn khoảng 36% so với trước chiến tranh, trong khi dầu thô WTI của Mỹ vẫn cao hơn gần 50% so với trước khi cuộc xung đột bắt đầu. Sự gián đoạn đã buộc các nhà nhập khẩu lớn phải tìm kiếm nguồn cung thay thế. Các nhà phân tích tiếp tục cảnh báo rằng việc giảm lượng tồn kho hơn nữa có thể đẩy giá dầu trở lại mức trên 100 USD/thùng.

Nỗi lo lạm phát làm lu mờ triển vọng phục hồi

Và giờ người ta nhìn thấy hậu quả kinh tế của chiến tranh ngày càng trở nên rõ rệt hơn với thị trường hàng hóa. Chi phí năng lượng tăng cao đã góp phần làm gia tăng lạm phát trên ở nhiều nền kinh tế. Giá xăng, khí đốt tự nhiên, nhiên liệu máy bay và nguyên liệu đầu vào công nghiệp đắt đỏ hơn do tình trạng gián đoạn nguồn cung kéo dài. Tại Mỹ, chỉ số Giá tiêu dùng (CPI) đạt 3,8% trong tháng 4, mức cao nhất hàng năm trong gần 3 năm.

Cột mốc 100 ngày sau các cuộc giao tranh đầu tiên, cuộc xung đột vẫn chưa thể phân định rõ người thắng - người thua, cũng như lối thoát khả thi. Chiến dịch quân sự đã thay đổi động lực quyền lực khu vực Trung Đông, làm gián đoạn các tuyến đường thương mại toàn cầu và buộc các chính phủ phải xem xét lại những giả định lâu nay về an ninh và ổn định.

Khi các cuộc đàm phán ngừng bắn chưa đem lại kết quả và căng thẳng vẫn chưa được giải quyết, giai đoạn tiếp theo của cuộc xung đột có thể sẽ có hậu quả nghiêm trọng không kém gì 100 ngày đầu tiên.