YHCT cần lấy lại vị thế vốn có

Trong cuộc làm việc với Đảng ủy Bộ Y tế về công tác y học cổ truyền Việt Nam ngày 20/5, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu phải đặt phát triển y học cổ truyền (YHCT) trong tổng thể chiến lược phát triển của đất nước trong giai đoạn mới; phát triển một hệ sinh thái YHCT quốc gia; cần nghiên cứu xây dựng mở rộng một số mô hình thí điểm trung tâm chăm sóc sức khỏe, khu dinh dưỡng, khu dưỡng sinh, làng dược liệu, vùng phát triển dược liệu gắn với giảm nghèo bền vững và du lịch sinh thái…

Trước yêu cầu này, bà Trần Thị Trang, Vụ trưởng Vụ Bảo hiểm Y tế, Bộ Y tế nhấn mạnh việc phát triển và nâng cao chất lượng thuốc YHCT là định hướng mang tầm nhìn dài hạn đối với lĩnh vực YHCT, đồng thời là giải pháp quan trọng để y học cổ truyền khẳng định và phát huy vị thế vốn và đáng phải có có của mình trong hệ thống y tế.

Theo định hướng phát triển ngành y tế, trọng tâm đang được chuyển dần từ điều trị bệnh sang chủ động phòng bệnh và chăm sóc sức khỏe từ sớm, từ xa. Trong bối cảnh đó, YHCT có nhiều lợi thế nhờ phù hợp với các hoạt động nâng cao sức khỏe, dự phòng bệnh tật, phục hồi chức năng và hỗ trợ điều trị ở giai đoạn sớm của bệnh.

Bên cạnh đó, sau các đợt bệnh nặng hoặc điều trị chuyên sâu, y học cổ truyền cũng có vai trò quan trọng trong quá trình phục hồi chức năng và nâng cao thể trạng cho người bệnh. Với những đặc điểm và nguyên lý riêng, YHCT được đánh giá là phù hợp với định hướng chăm sóc sức khỏe toàn diện, liên tục và dự phòng.

Thuốc YHCT được BHYT chi trả ở mức hạn chế

Theo bà Trần Thị Trang - Vụ trưởng Vụ Bảo hiểm y tế, Bộ Y tế, Quyết định số 1893/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về Chương trình phát triển y dược cổ truyền, kết hợp y dược cổ truyền với y dược hiện đại đến năm 2030 đặt mục tiêu nâng tỷ lệ chi trả thuốc dược liệu, thuốc cổ truyền từ quỹ BHYT lên tối thiểu 20% vào năm 2025 và 30% vào năm 2030.

Tuy nhiên, thực tế hiện nay thuốc y dược cổ truyền thuộc phạm vi thanh toán của BHYT vẫn còn khá hạn chế. Trong khi thuốc tân dược có hơn 1.000 hoạt chất và 59 thuốc phóng xạ được thanh toán, thuốc y học cổ truyền mới có 229 nhóm thuốc đông y, thuốc từ dược liệu cùng 349 vị thuốc cổ truyền dạng bào chế.

Theo số liệu năm 2024, chi phí thuốc y học cổ truyền từ quỹ BHYT mới đạt hơn 3.100 tỷ đồng, tương đương 5,42% tổng chi thuốc.

"Đây là con số hết sức khiêm tốn trong khi chúng ta có nguồn dược liệu rất phong phú. Hiện nay nhiều doanh nghiệp đã nghiên cứu, thử nghiệm lâm sàng bài bản các sản phẩm thuốc dược liệu mới. Vì vậy cần có chính sách chi trả phù hợp để phát huy tiềm năng của y học cổ truyền", bà Trang nhấn mạnh.

Mở rộng danh mục thuốc YHCT để bảo hiểm thanh toán

Theo bà Trang, thời gian qua, việc bảo đảm nguồn cung thuốc cổ truyền và dược liệu gặp không ít khó khăn do vướng mắc về cơ chế, chính sách mua sắm cũng như tình trạng gián đoạn nguồn cung. Mặc dù trong nước đã chủ động được nhiều loại dược liệu, song vẫn phải nhập khẩu một số vị thuốc. Vì vậy, cần có sự đồng bộ từ danh mục thuốc đến cơ chế mua sắm để các cơ sở y tế thuận lợi hơn trong việc đấu thầu, mua sắm và luôn có sẵn thuốc phục vụ người bệnh.

Về việc mở rộng danh mục thuốc YHCT được bao phủ BHYT, đối với các bài thuốc được phát triển từ những bài thuốc kinh điển, cổ phương hoặc bài thuốc gia truyền đã được sử dụng trong thực tiễn điều trị và chứng minh hiệu quả qua nhiều năm, hiện Bộ Y tế đã ban hành các thông tư quy định việc miễn một số tiêu chí đánh giá. Do đó, nhóm thuốc này không gặp nhiều rào cản về mặt kỹ thuật trong quá trình đăng ký, lưu hành.

Tuy nhiên, với các thuốc mới từ dược liệu, yêu cầu về dữ liệu lâm sàng vẫn là yếu tố cần thiết để bảo đảm hiệu quả và tính an toàn. Việc nghiên cứu, thử nghiệm lâm sàng hoặc tối thiểu phải có đánh giá hiệu quả điều trị dựa trên kết quả lâm sàng đòi hỏi quy trình thực hiện bài bản, đồng thời tiêu tốn nhiều thời gian và nguồn lực của doanh nghiệp. Các sản phẩm này cũng cần được xây dựng trên cơ sở kết quả của các đề tài nghiên cứu khoa học.

Thực tế, quá trình nâng cao và tiêu chuẩn hóa chất lượng thuốc y học cổ truyền luôn đi kèm những khó khăn nhất định, đặc biệt trong giai đoạn đầu triển khai. Tuy nhiên, những nội dung có thể đơn giản hóa thủ tục hoặc có cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp, Bộ Y tế đều nghiên cứu để tạo điều kiện thuận lợi tối đa.

Bà Trang khẳng định: “Dù là thuốc y học cổ truyền hay thuốc tân dược, chất lượng vẫn phải được đặt lên hàng đầu. Vì vậy, các yêu cầu về nghiên cứu và đánh giá hiệu quả vẫn cần được bảo đảm. Điều quan trọng là xây dựng lộ trình phù hợp cùng các chính sách hỗ trợ để các cơ sở nghiên cứu, doanh nghiệp thực hiện nghiên cứu một cách thực chất, từ đó phát triển những bài thuốc và sản phẩm có chất lượng, đáp ứng nhu cầu điều trị của người dân”.

Ngoài ra, trong thời gian tới, ngành y tế định hướng thí điểm cơ chế cấp phát thuốc ngoại trú theo hướng linh hoạt hơn. Theo đó, người bệnh có thể nhận thuốc tại nhà thuốc bệnh viện hoặc các nhà thuốc tư nhân đủ điều kiện, có kết nối với hệ thống dữ liệu điện tử, đáp ứng các yêu cầu quản lý của cơ quan chức năng và ký hợp đồng với cơ quan bảo hiểm. Người dân chỉ cần mang đơn thuốc điện tử đến các cơ sở này để nhận thuốc, sau đó cơ quan bảo hiểm sẽ thực hiện thanh toán theo quy định.

“Mô hình này không chỉ tạo thuận lợi cho người dân, giúp giảm thời gian đi lại mà còn góp phần giảm áp lực trong công tác mua sắm, đấu thầu thuốc tại các cơ sở y tế. Việc sửa đổi Luật Đấu thầu lần này cũng được kỳ vọng sẽ tạo cơ sở pháp lý để triển khai cơ chế trên một cách hiệu quả, từng bước thí điểm và hoàn thiện trong thực tiễn”, bà Trang cho biết.