Pakistan đã khiến cả những người ủng hộ lẫn hoài nghi bất ngờ khi đảm nhiệm vai trò trung gian khó thay thế trong các nỗ lực hạ nhiệt xung đột Iran. Ngay cả khi các cuộc đàm phán chính thức rơi vào bế tắc, Pakistan vẫn tiếp tục trao đổi thông điệp giữa hai bên, cho thấy vai trò trung tâm của nước này trong một cuộc khủng hoảng mà rất ít kênh liên lạc khả thi còn tồn tại. Tuy nhiên, sự thay đổi này dường như không xuất phát từ sự tái định hình chiến lược sâu sắc, mà chủ yếu là kết quả của sự giao thoa tình cờ giữa nhiều yếu tố: cuộc chiến giữa Mỹ và Iran bùng phát đúng lúc Pakistan đang điều chỉnh cách tiếp cận ngoại giao với Washington.

Islamabad đã âm thầm vun đắp quan hệ với chính quyền Tổng thống Donald Trump thông qua những động thái khác thường, như đề cử ông Trump cho giải Nobel hòa bình và tìm kiếm các cơ hội hợp tác liên quan tới hoạt động kinh doanh của gia đình ông Trump. Quan hệ song song của Pakistan với cả Washington và Tehran vì thế bất ngờ trở nên có giá trị hơn, tạo cơ hội để nước này tự định vị như một bên hòa giải.

Bên cạnh đó, mối quan hệ thân thiện của ông Trump với Thống chế Pakistan Asim Munir - người được Tổng thống Mỹ công khai ca ngợi và tiếp đón tại Nhà Trắng trong một động thái phá lệ về nghi thức ngoại giao, cũng góp phần cải thiện quan hệ song phương trong năm qua.

Sự hoài nghi tại Mỹ

Tuy vậy, ở Washington vẫn tồn tại nhiều nghi ngờ về việc coi Pakistan là một đồng minh đáng tin cậy trong dài hạn. Các nghị sĩ của cả hai đảng Dân chủ và Cộng hòa nhìn chung hoan nghênh vai trò của Pakistan trong nỗ lực hạ nhiệt khủng hoảng, song vẫn thận trọng trước bất kỳ sự thay đổi chiến lược sâu rộng nào trong quan hệ song phương. Thượng nghị sĩ Ted Cruz, đồng minh thân cận của ông Trump và là thành viên Ủy ban Đối ngoại Thượng viện Mỹ nói với National Interest rằng, ông vẫn nghi ngờ mức độ đáng tin cậy của Pakistan với tư cách đối tác dài hạn.

Quan điểm mang tính thực dụng này, xem Pakistan là cần thiết trong thời điểm hiện tại nhưng vẫn dè chừng trước khả năng gắn kết sâu hơn, được nhiều người cùng chia sẻ tại Quốc hội Mỹ. Thượng nghị sĩ Cory Booker của đảng Dân chủ - thành viên Ủy ban Đối ngoại Thượng viện Mỹ cho rằng: “Có rất nhiều vấn đề khiến tôi phải chú ý. Trước khi tin tưởng họ (Pakistan - ND), chúng ta cần phải kiểm chứng". Một bài đăng gần đây trên mạng xã hội của Bộ trưởng Quốc phòng Pakistan với nội dung chỉ trích Israel cũng làm dấy lên lo ngại đối với Thượng nghị sĩ Rick Scott, người yêu cầu Pakistan chứng minh rằng họ đang hành động “một cách thiện chí".

Ông Scott cho biết, ông vẫn đánh giá cao các nỗ lực hòa giải của Islamabad, dù đồng thời đặt câu hỏi về mức độ nghiêm túc của Tehran nhằm đạt được một thỏa thuận trong tương lai.

Những quan điểm này cho thấy “thời khắc ngoại giao” hiện nay của Pakistan vẫn chưa đủ để cải thiện hình ảnh của nước này tại Washington. Quan điểm chủ đạo vẫn là việc hợp tác với Pakistan chỉ mang tính điều kiện và từng giai đoạn, chứ chưa phản ánh một mức độ tin cậy chiến lược mang tính cấu trúc.

Theo bà Christine Fair, Giáo sư nghiên cứu an ninh tại Đại học Georgetown, hiện chưa có dấu hiệu nào cho thấy vai trò mới nổi của Pakistan sẽ làm thay đổi đáng kể tương lai quan hệ giữa Islamabad và Washington. Theo bà Christine Fair: “Khi có sự hội tụ lợi ích, Mỹ và Pakistan sẽ hợp tác với nhau. Nhưng khi không còn sự hội tụ đó, tâm điểm chú ý lại tập trung vào các chính sách của Pakistan, vốn khiến Washington không mấy hài lòng".

Dù vậy, một số nhà phân tích cho rằng Pakistan vẫn còn cơ hội kéo dài vai trò của mình vượt ra ngoài cuộc khủng hoảng hiện tại. Bà Elizabeth Threlkeld, Giám đốc chương trình Nam Á tại Trung tâm Stimson đánh giá, Islamabad đã cho thấy khả năng tham gia vào các hoạt động ngoại giao cấp cao theo cách gây được tiếng vang tại Washington.

Ngay cả khi một thỏa thuận Mỹ - Iran vẫn còn xa vời, bà Threlkeld cho rằng vai trò của Pakistan đã chứng minh nước này có thể “đóng góp theo cách thực sự có ý nghĩa” trên trường quốc tế.

Cơ hội bị bỏ lỡ của Pakistan

Giới quan sát nhận định, cho đến nay, hầu như chưa có nhiều dấu hiệu cho thấy Pakistan đang tận dụng hiệu quả “thời khắc ngoại giao” hiện tại với Washington.

Bộ trưởng Tài chính Pakistan đã tới thủ đô Mỹ hồi tháng trước để tham dự các cuộc họp mùa xuân thường niên của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới (WB) - những hoạt động vốn đã được lên lịch từ lâu trước khi Pakistan đóng vai trò quan trọng về mặt ngoại giao.

Chuyến thăm này lẽ ra có thể trở thành cơ hội thích hợp để Islamabad mở rộng tiếp xúc với cộng đồng doanh nghiệp Mỹ và quảng bá Pakistan như một điểm đến đầu tư trong bối cảnh nước này đang thu hút nhiều chú ý hơn. Tuy nhiên, chuyến công tác nhìn chung vẫn diễn ra theo chương trình ban đầu, với rất ít dấu hiệu cho thấy nội dung được điều chỉnh hoặc mở rộng để phản ánh vai trò mới của Pakistan với tư cách bên trung gian ngoại giao.

Việc Pakistan dường như không thể chuyển hóa sự chú ý ngoại giao hiện nay thành một chiến lược dài hạn nhằm cải thiện hình ảnh hoặc tạo đà ảnh hưởng bền vững tại Washington cho thấy một đặc điểm cốt lõi của quan hệ Mỹ - Pakistan: mối quan hệ này vẫn mang tính phản ứng tình huống hơn là được xây dựng thành cơ chế lâu dài, đồng thời phụ thuộc lớn vào quan hệ cá nhân giữa giới lãnh đạo hai nước.

Cuối cùng, để cơ hội ngoại giao hiện nay vượt ra ngoài cuộc khủng hoảng hiện tại, Pakistan sẽ phải mang lại cho Washington nhiều điều hơn vai trò trung gian, đặc biệt là các cơ hội thương mại và đầu tư đáng tin cậy. Tuy nhiên, Islamabad hiện chưa ở vị thế có thể làm được điều đó. Triển vọng kinh tế mong manh cùng các thách thức an ninh kéo dài tiếp tục làm suy giảm sức hấp dẫn của Pakistan với tư cách đối tác thương mại.

Ngay cả trong những lĩnh vực mà Mỹ gần đây quan tâm như khoáng sản chiến lược, môi trường đầu tư tại Pakistan vẫn bị đánh giá là bất ổn. Phần lớn tài nguyên khoáng sản của Pakistan nằm ở Balochistan - tỉnh đang đối mặt với tình trạng nổi dậy kéo dài, nơi các nhóm vũ trang nhiều lần tấn công cơ sở hạ tầng và các dự án có yếu tố đầu tư nước ngoài. Những rủi ro an ninh này tiếp tục củng cố tâm lý hoài nghi sâu sắc trong giới đầu tư và hoạch định chính sách Mỹ.

Vì vậy, bất chấp vai trò địa chính trị tạm thời gia tăng, Pakistan khó có khả năng được xem là một điểm đến đầu tư hoặc đối tác thương mại đáng tin cậy trong dài hạn. Trong bối cảnh chính quyền Mỹ hiện nay theo đuổi cách tiếp cận mang tính giao dịch rõ rệt trong quan hệ đối ngoại, khoảng trống này đặt ra câu hỏi lớn về việc “thời khắc ngoại giao” của Pakistan tại Washington thực sự có thể kéo dài bao lâu.