Trong bối cảnh Tổng thốngDonald Trumpphát tín hiệu về tiến triển hướng tới một thỏa thuận tiềm năng với Iran, giới chức và các nhà phân tích Israel ngày càng công khai những điều mà nước này cho rằng phải được đưa vào bất kỳ thỏa thuận nào nhằm ngăn Tehran khôi phục sức mạnh quân sự và ảnh hưởng khu vực.

Thủ tướng IsraelBenjamin Netanyahungày 6/5 cho biết Israel và Mỹ vẫn đang “phối hợp đầy đủ” trong quá trình đàm phán.

“Chúng tôi chia sẻ các mục tiêu chung và mục tiêu quan trọng nhất là loại bỏ vật liệu làm giàu khỏi Iran - toàn bộ lượng vật liệu đã được làm giàu, đồng thời loại bỏ năng lực làm giàu urani của Iran”, ông Netanyahu phát biểu tại cuộc họp mở đầu của nội các an ninh Israel.

Trong khi đó, ông Trump nói với báo giới tại Phòng Bầu dục: “Chúng tôi đã có các cuộc trao đổi rất tích cực trong 24 giờ qua và hoàn toàn có khả năng chúng tôi sẽ đạt được một thỏa thuận”. Tuy nhiên, nhà lãnh đạo Mỹ cũng cảnh báo rằng nếu đàm phán thất bại, “chúng tôi sẽ phải tiến thêm một bước lớn”.

Đối với Israel, vấn đề không đơn thuần là liệu chiến sự có chấm dứt hay không, mà là liệu sau đàm phán, Iran có suy yếu hay có cơ hội tái thiết sức mạnh hay không.

Các quan chức Israel lo ngại một thỏa thuận không đủ mạnh có thể cho phép Tehran duy trì các năng lực chiến lược, giành lại dư địa kinh tế và cuối cùng khôi phục mạng lưới các nhóm vũ trang trong khu vực từng đe dọa Israel trước chiến tranh. Israelcũng muốn có các bảo đảm rằng bất kỳ thỏa thuận tương lai nào đều duy trì đòn bẩy quân sự và quyền tự do hành động nếu Iran vi phạm cam kết.

Trong bối cảnh đó, các nhà phân tích Israel cho rằng những “lằn ranh đỏ” của nước này tập trung vào bốn lĩnh vực cốt lõi: tháo dỡ hạ tầng làm giàu urani của Iran, hạn chế chương trình tên lửa đạn đạo, ngăn Tehran tái thiết lực lượngHezbollahvàHamas, đồng thời bảo đảm chính quyền Iran không giành được lợi ích chiến lược từ các cuộc đàm phán.

Không làm giàu urani, không có “điều khoản hoàng hôn”

Về vấn đề hạt nhân, cựu Cố vấn An ninh Quốc gia IsraelYaakov Amidrorcho rằng lập trường của Israel vẫn không thay đổi và không có chỗ cho nhượng bộ.

“Urani có khả năng phục vụ mục đích vũ khí phải được đưa ra khỏi Iran”, ông Amidror nói và khẳng định: “Không thể cho phép Iran làm giàu urani".

Nhà báo và nhà bình luận IsraelNadav Eyalcũng đồng tình, cho rằng Israel đang tìm kiếm một khuôn khổ nghiêm ngặt hơn nhiều so với các thỏa thuận trước đây.

“Israel muốn Iran ngừng làm giàu urani trong thời gian dài nhất có thể và toàn bộ vật liệu đã làm giàu phải được đưa ra khỏi Iran”, ông Eyal nói, đồng thời cho biết Israel đang hướng tới “một thỏa thuận kiểm soát vũ khí toàn diện và chặt chẽ”.

ÔngAvner Golov, Phó Chủ tịch tổ chức nghiên cứuMind Israel, nói vớiFox Newsrằng Israel cũng muốn toàn bộ cơ sở hạ tầng hạt nhân ngầm của Iran bị tháo dỡ hoàn toàn.

“Trong lĩnh vực hạt nhân, điều quan trọng là phải loại bỏ vật liệu đã được làm giàu, phá hủy các cơ sở ngầm, bao gồm cả những cơ sở vẫn đang được xây dựng và cấm xây dựng các địa điểm mới”, ông Golov nói. Ông cũng cảnh báo về các “điều khoản hoàng hôn” - tức những điều khoản cho phép các hạn chế hết hiệu lực sau một số năm nhất định.

“Phải có một thỏa thuận không có điều khoản hoàng hôn”, ông Golov nói, đồng thời kêu gọi áp dụng cơ chế “giám sát và kiểm tra chưa từng có, ở bất kỳ đâu, trong bất kỳ điều kiện nào và không phụ thuộc vào sự chấp thuận của Iran”.

ÔngJonathan Ruhe, chuyên gia về chiến lược Mỹ tạiViện Do Thái nghiên cứu An ninh Quốc gia Mỹ (JINSA), cho rằng Mỹ và Israel cuối cùng cần có “những lằn ranh đỏ gần như tương đồng” đối với một thỏa thuận có thể chấp nhận được. Theo ông, điều này bao gồm việc “đóng cửa hoàn toàn, vĩnh viễn và có thể kiểm chứng chương trình vũ khí hạt nhân của Iran”.

Ông Ruhe cho biết điều đó không chỉ dừng ở việc Iran bàn giao lượng urani làm giàu ở mức cao, mà còn bao gồm việc đóng cửa các cơ sở liên quan đến hoạt động làm giàu urani còn lại tại Pickaxe vàIsfahan.

Tên lửa được xem là mối đe dọa sống còn

Bên cạnh vấn đề hạt nhân, các nhà phân tích Israel cho rằng chương trình tên lửa đạn đạo của Iran hiện cũng trở thành mối quan tâm an ninh cốt lõi của Israel.

“Một trong những câu hỏi then chốt là liệu có bất kỳ hình thức hạn chế nào đối với chương trình tên lửa đạn đạo của Iran hay không. Israel xem đây là mối đe dọa mang tính sống còn không kém gì vấn đề hạt nhân”, ông Eyal cho hay.

Ông Amidror cảnh báo rằng nếu không áp đặt hạn chế đối với chương trình tên lửa, mối đe dọa trong tương lai có thể vượt ra ngoài Israel và châu Âu.

“Nếu không có các hạn chế đối với chương trình tên lửa, thì những tên lửa hiện nay có thể vươn tới một nửa châu Âu và trongvòng 5 - 10 năm tới, có khả năng vươn tới nước Mỹ”, ông Amidror cảnh báo.

Chuyên gia Golov cho rằng một thỏa thuận chỉ tập trung vào vấn đề hạt nhân sẽ để Iran tự do tái thiết “lá chắn tên lửa” nhằm bảo vệ khả năng bứt phá hạt nhân trong tương lai.

“Một thỏa thuận chỉ tập trung vào chương trình hạt nhân sẽ cho phép Iran sản xuất hàng nghìn tên lửa và tạo ra lá chắn bảo vệ cho chương trình hạt nhân của họ”, ông Golov nhận định.

Ông Ruhe cũng cho rằng việc hạn chế kho tên lửa của Iran phải bao gồm cả việc ngăn Tehran khôi phục năng lực sản xuất tên lửa đã bị phá hủy trong chiến tranh.

Hamas, Hezbollah và bài toán các lực lượng ủy nhiệm

Một mối quan ngại lớn khác của Israel là việc nới lỏng trừng phạt hoặc nối lại thương mại có thể giúp Iran có ngân sách hỗ trợ các lực lượng ủy nhiệm trong khu vực.

“Israel yêu cầu Cộng hòa Hồi giáo Iran tách khỏi các hoạt động liên quan tới Lebanon và Gaza, đồng thời chấm dứt hỗ trợ cho các nhóm vũ trang hoạt động chống lại Israel”, nhà báoNadav Eyalnói. Theo ông: “Đối với Israel, vấn đề cốt lõi là số tiền được chảy vào Iran không được sử dụng để tái thiết các lực lượng ủy nhiệm trong khu vực”.

Cựu Cố vấn An ninh Quốc gia IsraelYaakov Amidrorcho rằng năng lực hỗ trợHezbollahvàHamascủa Iran đã suy yếu do các tuyến tiếp vận trong khu vực bị gián đoạn.

“Iran không còn có thể hỗ trợ hiệu quả cho các lực lượng ủy nhiệm vì hiện không còn hành lang trên bộ từ Iran sang Syria”, ôngAmidrorcho biết. Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo rằng nếu các cuộc đàm phán tạo cảm giác Washington đã xuống thang hoặc nhượng bộ, các lực lượng ủy nhiệm của Iran có thể mạnh trở lại ngay cả sau chiến tranh.