Cách tiếp cận của chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đối với cuộc chiến với Iran liên tục thay đổi trong 24 giờ qua, từ tuyên bố lệnh ngừng bắn mong manh vẫn được duy trì và chiến dịch quân sự đã kết thúc, cho tới những lời đe dọa nối lại hoạt động ném bom nhằm vào Tehran.

Những thông điệp trái ngược và thay đổi liên tục từ Nhà Trắng đang gây thêm hoang mang về chiến lược của Mỹ trong việc mở lại eo biển Hormuz -tuyến hàng hải vận chuyển khoảng 20% lượng dầu toàn cầu -cũng như kế hoạch chấm dứt xung đột với Iran.

Thông điệp liên tục thay đổi

Ngày 5/5 mở đầu với tuyên bố của Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth về việc quân đội Mỹ đang bảo vệ các tàu mắc kẹt để chúng có thể đi qua eo biển Hormuz. Ông Hegseth khẳng định đây là hoạt động mang tính phòng thủ và lệnh ngừng bắn vẫn còn hiệu lực, dù Iran đã phóng tên lửa và máy bay không người lái vào lực lượng Mỹ, buộc Washington đáp trả bằng cách đánh chìm các xuồng tấn công cỡ nhỏ của Tehran.

Khi được hỏi liệu các vụ việc trên có đồng nghĩa lệnh ngừng bắn bị phá vỡ hay không, ông Hegseth trả lời: “Không, lệnh ngừng bắn chưa kết thúc”.

Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ, Tướng Dan Caine, cũng cho rằng các cuộc tấn công của Iran “chưa tới mức tái khởi động các chiến dịch tác chiến quy mô lớn”.

Tuy nhiên, chỉ vài giờ sau, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio lại tuyên bố tại Nhà Trắng rằng chiến dịch quân sự của Mỹ đã “kết thúc” và Washington đã đạt được các mục tiêu đề ra.

“Chiến dịch Epic Fury đã hoàn thành. Chúng tôi đã đạt được các mục tiêu của chiến dịch này”, ông Rubio nói, nhắc tới mật danh của chiến dịch Mỹ - Israel nhằm vào Iran. Tuy vậy, gần như ngay sau đó, ông Rubio lại nhấn mạnh rằng Tổng thống Trump vẫn muốn theo đuổi “con đường hòa bình”, trong đó Iran cần chấp nhận một thỏa thuận nhằm mở lại hành lang vận chuyển dầu chiến lược này.

Đến tối 5/5, Tổng thống Trump tuyên bố trên mạng xã hội rằng Mỹ sẽ tạm dừng chiến dịch bảo vệ tàu thuyền tại eo biển Hormuz để chờ xem liệu các cuộc đàm phán có đạt tiến triển hay không.

Nhưng chỉ tới sáng 6/5, ông Trump lại cảnh báo Tehran rằng các cuộc không kích sẽ được nối lại nếu Iran không chấp nhận các điều kiện do Mỹ đưa ra.

“Nếu họ không đồng ý, các cuộc ném bom sẽ bắt đầu trở lại và đáng tiếc là sẽ ở mức độ và cường độ cao hơn nhiều so với trước đây”, ông Trump viết trên mạng xã hội Truth Social.

Cùng ngày, quân đội Mỹ tuyên bố đã nổ súng và vô hiệu hóa một tàu chở dầu của Iran khi con tàu này tìm cách phá vỡ lệnh phong tỏa hàng hải.

Nhà Trắng thiếu chiến lược rõ ràng

Bà Elizabeth Dent, cựu quan chức Bộ Ngoại giao và Lầu Năm Góc, hiện là chuyên gia cấp cao tại Viện Chính sách Trung Đông của Mỹ, cho rằng chính quyền ông Trump dường như gặp khó khăn trong việc truyền tải thông điệp vì cuộc chiến diễn ra quá nhanh và không có sự chuẩn bị kỹ lưỡng.

“Do mọi việc xảy ra quá nhanh nên cuộc chiến không được trình bày với công chúng Mỹ theo cách có thể chấp nhận được. Hiện tại, tôi nghĩ ông Trump đang làm mọi cách để ngăn xung đột bùng phát trở lại vì ông ấy nhận ra cuộc chiến này không được lòng dư luận”, bà Dent nhận định.

Theo bà Dent, sự hỗn loạn trong thông điệp của Nhà Trắng một phần xuất phát từ xu hướng đưa ra phát ngôn ngẫu hứng của Tổng thống Trump, khiến cấp dưới như Ngoại trưởng Rubio hay Bộ trưởng quốc phỏng Hegseth phải liên tục giải thích hoặc điều chỉnh.

Ông Ali Vaez, Giám đốc phụ trách vấn đề Iran tại Tổ chức Khủng hoảng Quốc tế (ICG) cho rằng 24 giờ đầy biến động vừa qua cho thấy chính quyền Tổng thống Trump hiểu rằng mọi lựa chọn ngoài một thỏa thuận với Iran đều là “khó chấp nhận hoặc hoàn toàn tồi tệ”, trong bối cảnh chính trị nhạy cảm hiện nay.

“Họ đang hành động theo cảm tính và lúc này, Tổng thống Trump dường như vừa mệt mỏi với cuộc chiến, vừa không muốn tiếp tục tiêu tốn vốn chính trị cho cuộc chiến đó”, ông Vaez bình luận.

Vừa chỉ trích vừa kêu gọi đồng minh hỗ trợ

Một yếu tố khác gây bối rối là việc chính quyền Trump vừa chỉ trích các đồng minh không tham gia bảo vệ eo biển Hormuz, vừa âm thầm vận động họ triển khai tàu chiến hỗ trợ Mỹ.

Trước đó, ông Trump từng tuyên bố các nước khác nên “tự đi lấy dầu của mình” và cho rằng bảo vệ eo biển Hormuz không phải trách nhiệm của Mỹ. Tuy nhiên, các quan chức chính quyền hiện bắt đầu hạ giọng và chủ động tìm kiếm hỗ trợ quốc tế.

Ngoại trưởng Rubio cho rằng vấn đề không phải là các nước thiếu thiện chí, mà là nhiều quốc gia không đủ năng lực triển khai lực lượng. “Nhiều nước muốn làm điều gì đó, nhưng họ không có hải quân hoặc không thể tới đây kịp thời”, ông Rubio nói.

Sau khi ông Trump bất ngờ thông báo tạm dừng chiến dịch mang tên “Dự án Tự do” (Project Freedom), hai quan chức Mỹ tiết lộ chính quyền vẫn đang cân nhắc có tiếp tục kế hoạch này hay không, cũng như triển khai theo hình thức nào, sau khi Bộ Ngoại giao Mỹ chính thức đề nghị các nước hỗ trợ từ tuần trước.

Hai quan chức này cho biết họ không được báo trước về tuyên bố mới của ông Trump và cũng chưa nhận được hướng dẫn rõ ràng về việc có nên rút lại các đề nghị hỗ trợ hay không.

Trong khi đó, các đồng minh như Anh và Pháp đã bác bỏ các đề xuất “lúc có lúc không” từ phía ông Trump về việc tham gia chiến dịch quân sự của Mỹ. Tuy nhiên, hai nước đang thúc đẩy thành lập một liên minh hàng hải quốc tế riêng nhằm bảo đảm an ninh tại eo biển Hormuz sau khi các mối đe dọa đối với tàu thuyền chấm dứt.