Saudi Arabia là một trong những quốc gia có tiềm lực quân sự lớn nhất Trung Đông, sở hữu nhiều loại máy bay chiến đấu, hệ thống phòng thủ tên lửa và công nghệ quân sự tiên tiến của Mỹ. Tuy nhiên, kho vũ khí hiện đại này vẫn chưa thể giúp Riyadh ngăn chặn hoàn toàn các đợt tấn công bằng tên lửa và máybay không người lái (UAV) từ lực lượng Houthi ở nước láng giềng Yemen trong những ngày gần đây.

Các cuộc tấn công đã đánh trúng một số sân bay tại Saudi Arabia, khiến ít nhất 14 người thiệt mạng, đồng thời buộc nhiều trường học và doanh nghiệp phải chuyển sang hình thức học tập, làm việc tại nhà để bảo đảm an toàn.

Kho vũ khí hiện đại và những giới hạn phòng thủ

Theo Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm (SIPRI), Saudi Arabia là quốc gia mua nhiều vũ khí Mỹ nhất thế giới. Trong giai đoạn 2021-2025, nước này tiếp nhận 12% tổng lượng vũ khí xuất khẩu của Mỹ.

Trong nhiều năm qua, Riyadh đã đầu tư mạnh vào các hệ thống vũ khí hiện đại, trong đó có máy bay chiến đấu F-15, hệ thống phòng không Patriot, radar tiên tiến và các hệ thống tên lửa tấn công.

Ngân sách năm 2026 của Saudi Arabia dành khoảng 83 tỷ USD cho quốc phòng. Đầu năm nay, Riyadh tiếp tục đạt được thỏa thuận trị giá 9 tỷ USD với Washington để mua 730 tên lửa Patriot. Tuy nhiên, quy mô đầu tư lớn không đồng nghĩa với khả năng bảo vệ tuyệt đối trước các cuộc tấn công từ bên ngoài, đặc biệt khi đối phương sử dụng đồng thời nhiều loại tên lửa và UAV.

Một trong những thách thức lớn nhất đối với Saudi Arabia là diện tích lãnh thổ rộng lớn. Quốc gia này có diện tích gấp khoảng 3 lần bang Texas của Mỹ, với nhiều cơ sở năng lượng, hạ tầng dân sự và căn cứ quân sự nằm phân tán trên những vùng lãnh thổ rộng, dân cư thưa thớt.

Đường biên giới giữa Saudi Arabia và Yemen kéo dài hơn 1.287 km, đi qua nhiều khu vực sa mạc có địa hình hiểm trở. Những đặc điểm địa lý này khiến nhiệm vụ triển khai mạng lưới phòng không và bảo vệ các mục tiêu trọng yếu trở nên đặc biệt phức tạp. Houthi đã tận dụng chính đặc điểm địa lý đó để gây sức ép lên hệ thống phòng thủ của Saudi Arabia.

Nhà phân tích Saudi Arabia Ali Shihabi nhận định trên mạng xã hội rằng việc kỳ vọng một quốc gia có diện tích lớn như Saudi Arabia đánh chặn được mọi tên lửa là điều không thực tế.

“Không hệ thống phòng thủ nào có thể bảo đảm khả năng bảo vệ tuyệt đối”, ông Shihabi nhấn mạnh.

Bên cạnh khó khăn về phạm vi bảo vệ, Saudi Arabia còn đối mặt với sức ép về nguồn dự trữ tên lửa đánh chặn. Theo các quan chức khu vực, kho tên lửa đánh chặn của Riyadh đang dần cạn kiệt, buộc nước này phải tìm kiếm sự hỗ trợ từ các đồng minh.

Saudi Arabia gần đây đã ký thỏa thuận phòng thủ chung với Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ. Tuy nhiên, đến nay, hai quốc gia này dường như vẫn chưa tham gia trực tiếp vào các hoạt động quân sự hoặc chỉ cung cấp sự hỗ trợ hạn chế.

Trong khi đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố đang xem xét khả năng Washington tham gia các cuộc tấn công của Saudi Arabia nhằm vào Houthi. Dù vậy, nhà lãnh đạo Mỹ chưa công bố quyết định cuối cùng.

Houthi và lợi thế của chiến tranh bất đối xứng

Trong khi Saudi Arabia dựa nhiều vào các hệ thống vũ khí hiện đại và đắt đỏ, Houthi lại khai thác lợi thế của chiến tranh bất đối xứng, với tên lửa và UAV giữ vai trò chủ lực. Tương tự Iran, lực lượng Houthi đã phát triển phương thức tác chiến phù hợp với điều kiện chiến tranh hiện đại, tập trung vào những loại vũ khí có khả năng gây sức ép lên đối phương mà không cần sở hữu sức mạnh quân sự tương đương.

Đối với Houthi, thành công trên chiến trường không nhất thiết đồng nghĩa với việc đánh bạiSaudi Arabia. Việc gây gián đoạn hoạt động kinh tế, tạo ra tâm lý bất an trong xã hội và buộc Riyadh phải phân tán nguồn lực phòng thủ cũng có thể mang lại lợi thế cho lực lượng này trong các cuộc đàm phán nhằm chấm dứt giao tranh.

Houthi hiện sở hữu kho vũ khí có khả năng tấn công các mục tiêu cách xa hơn 1.600 km. Một số loại tên lửa có đầu đạn có thể thay đổi hướng bay, gây thêm khó khăn cho các hệ thống phòng không trong quá trình phát hiện, theo dõi và đánh chặn.

Năng lực này đã được Houthi thể hiện trong các cuộc tấn công nhằm vào Israel kể từ khi xung đột tại Dải Gaza bùng phát tháng 10/2023. Trong thời gian qua, lực lượng này đã phóng hàng trăm tên lửa và UAV về phía Israel. Mặc dù phần lớn bị đánh chặn, một số vũ khí vẫn xuyên qua hệ thống phòng thủ và đánh trúng mục tiêu. Một cuộc tấn công đã khiến một người đàn ông Israel thiệt mạng, trong khi một vụ tập kích khác nhằm vào sân bay Israel trong năm 2025.

Những cuộc tấn công này cho thấy Houthi đã tích lũy được kinh nghiệm tác chiến đáng kể, đặc biệt trong việc sử dụng tên lửa và UAV để gây sức ép lên các hệ thống phòng thủ hiện đại.

Theo ông Ratney, trong những năm gần đây, Iran và Houthi đã liên tục phát triển, cải tiến công nghệ quân sự và chia sẻ kinh nghiệm với nhau.

“Phía Iran đã liên tục đổi mới và chia sẻ những tiến bộ đó với Houthi. Quá trình này cũng diễn ra theo chiều ngược lại, khi Houthi phát triển những giải pháp mới và chia sẻ với Iran”, ông Ratney nhận định. Theo ông, không phải ngẫu nhiên mà Iran và Houthi ngày càng sử dụng những phương thức tác chiến tương đồng.

Sự hợp tác và trao đổi kinh nghiệm này góp phần lý giải vì sao Houthi, dù không sở hữu lực lượng không quân hay các hệ thống vũ khí hiện đại tương đương Saudi Arabia, vẫn có thể tiến hành những cuộc tấn công gây thiệt hại đáng kể.Thay vì tìm cách đối đầu trực diện với sức mạnh quân sự của Riyadh, Houthi tập trung khai thác những điểm dễ bị tổn thương trong hệ thống phòng thủ, sử dụng tên lửa và UAV để gây sức ép quân sự, kinh tế và tâm lý.

Các thành công quân sự gần đây dường như đang khiến giới lãnh đạo Houthi ngày càng tự tin vào khả năng đối phó với những đối thủ có tiềm lực quân sự vượt trội.

Ông Farea Al-Muslimi, chuyên gia nghiên cứu về Yemen tại Viện Chatham House, nhận định những kết quả trên chiến trường có thể đã khiến Houthi có cảm giác rằng họ gần như không thể bị đánh bại. Khi một lực lượng liên tục giành được lợi thế quân sự, việc thuyết phục họ thay đổi đường lối hoặc chấp nhận rằng chiến lược hiện tại có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng sẽ trở nên khó khăn hơn. Tuy nhiên, ông Al-Muslimi cảnh báo những thành công gần đây cũng có thể khiến Houthi phải đối mặt với một cuộc phản công quân sự dữ dội từ Saudi Arabia.