Làm rõ trách nhiệm trong thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội

Báo cáo tại phiên họp, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh cho biết, nội dung giám sát tập trung vào việc xây dựng, hoàn thiện chính sách, pháp luật về bảo hiểm xã hội (BHXH). Trong đó, trọng tâm là đánh giá quá trình thể chế hóa chủ trương của Đảng, việc ban hành các văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014 và Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 về tính kịp thời, đầy đủ, đồng bộ và chất lượng.

Bên cạnh đó, Đoàn giám sát cũng tập trung giám sát việc tổ chức thực hiện chính sách, pháp luật về BHXH, bao gồm: công tác tuyên truyền; quản lý, phát triển người tham gia; thu, chi các loại hình BHXH; thanh tra, kiểm tra; cải cách thủ tục hành chính, giao dịch điện tử và hoạt động đầu tư Quỹ Bảo hiểm xã hội.

Thông qua hoạt động này, Đoàn giám sát sẽ đánh giá kết quả đạt được, những hạn chế, nguyên nhân và bài học kinh nghiệm; đồng thời đề xuất giải pháp, kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách, pháp luật về bảo hiểm xã hội, làm rõ trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức và cá nhân liên quan.

Về phạm vi giám sát, chuyên đề sẽ xem xét việc thực hiện chính sách, pháp luật về bảo hiểm xã hội trên phạm vi cả nước trong giai đoạn từ năm 2021 đến hết ngày 31/12/2026. Việc đánh giá được chia thành hai giai đoạn. Giai đoạn từ năm 2021 đến ngày 30/6/2025: Tập trung vào việc thực hiện Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014 và các văn bản hướng dẫn thi hành. Giai đoạn từ ngày 1/7/2025 đến hết năm 2026: Đánh giá việc thực hiện Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 và các văn bản hướng dẫn.

Đối tượng giám sát gồm Chính phủ; các bộ, ngành liên quan như Bộ Nội vụ, Bộ Tài chính, Bộ Công an, Bộ Quốc phòng; UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương cùng các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan.

Giám sát bảo hiểm xã hội phải thực chất, dựa trên số liệu tin cậy

Thảo luận tại phiên họp, Ủy ban Thường vụ Quốc hội nhấn mạnh, đây là chuyên đề quan trọng, tác động trực tiếp đến đời sống của nhân dân và sự bền vững của hệ thống an sinh xã hội. Vì vậy, hoạt động giám sát phải thực chất, dựa trên số liệu tin cậy, chỉ rõ trách nhiệm và đưa ra được những kiến nghị cụ thể, khả thi.

Phát biểu kết luận nội dung thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh nêu rõ, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản thống nhất về định hướng của dự thảo Kế hoạch giám sát và các Đề cương báo cáo; giao Đoàn giám sát tiếp thu đầy đủ ý kiến tại phiên họp để hoàn thiện các tài liệu.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất giám sát trên phạm vi cả nước từ năm 2021 đến hết ngày 31/12/2026. Tổng hợp đánh giá theo hai giai đoạn: từ năm 2021 đến hết ngày 30/6/2025 theo Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014, và từ ngày 1/7/2025 đến hết ngày 31/12/2026 theo Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024. Đối với nội dung không thay đổi, có thể đánh giá chung cả hai giai đoạn nhưng phải bảo đảm nhận diện được xu hướng và tác động của chính sách mới; rà soát thống nhất cách xác định đối tượng chịu sự giám sát và các cơ quan có liên quan trong tất cả các tài liệu.

Đồng thời, cần làm rõ phạm vi trách nhiệm báo cáo của Chính phủ, Bộ Nội vụ, Bộ Tài chính, Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, chính quyền địa phương, cơ quan Bảo hiểm xã hội và các cơ quan, tổ chức liên quan; phân định rõ trách nhiệm quản lý nhà nước, trách nhiệm tổ chức thực hiện, quản lý quỹ và trách nhiệm của người sử dụng lao động. Việc đánh giá phải bảo đảm tính liên tục trước và sau khi sắp xếp tổ chức bộ máy, cập nhật đúng mô hình chính quyền địa phương hai cấp, tổ chức của hệ thống bảo hiểm xã hội và chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan sau sắp xếp.

Tập trung vào tình trạng nợ đóng, trốn đóng bảo hiểm xã hội

Về nội dung giám sát và các đề cương, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh đề nghị, cần tập trung rà soát lại các nội dung và các đề cương của các chủ thể, bảo đảm không dàn trải.

Đoàn giám sát cần lưu ý tập trung vào các nội dung trọng tâm: Tình hình thi hành pháp luật về bảo hiểm xã hội; Quản lý và sử dụng hiệu quả Quỹ bảo hiểm xã hội; Cân đối thu - chi trong thời gian ngắn hạn và dài hạn; Vấn đề chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm xã hội; Cải cách thủ tục hành chính; Kết quả, tồn tại, nguyên nhân, kiến nghị về sửa đổi các luật liên quan đến bảo hiểm xã hội...

Phó Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị Đoàn giám sát rà soát toàn bộ phụ lục, biểu mẫu để thống nhất khái niệm, đơn vị tính, nguồn dữ liệu, phương pháp tính, các mốc chốt số liệu, bảo đảm những số liệu có thể cung cấp, tổng hợp và đối chiếu. Tiếp tục đổi mới phương pháp tích hợp số liệu, ứng dụng công nghệ thông tin trong việc cập nhật các số liệu cũng như khai thác tài liệu liên quan đến lĩnh vực giám sát.