Ukraine gấp rút vá lá chắn bầu trời

Ukraine đang gấp rút tăng cường hệ thống phòng không trong bối cảnh thời hạn tạm ngừng các cuộc tấn công của Nga nhằm vào Kiev và các thành phố khác sắp kết thúc. Tuy nhiên, các chuyên gia quân sự và ngoại giao cảnh báo rằng động thái này nhiều khả năng không tạo ra thay đổi đáng kể trên chiến trường và thậm chí có thể củng cố vị thế đàm phán của Moscow.

Trước đó, phát biểu tại Nhà Trắng hôm 30/1, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết ông tin rằng Nga và Ukraine đang tiến gần tới một thỏa thuận trong các cuộc đàm phán sắp tới. “Tôi nghĩ chúng ta đang tiến rất gần đến một thỏa thuận. Tổng thống Zelensky và Tổng thống Putin có nhiều quan điểm trái chiều, điều đó khiến mọi việc rất khó khăn, nhưng tôi cho rằng vẫn có cơ hội tốt để đạt được thỏa thuận”.

Điện Kremlin cho biết Tổng thống Nga Vladimir Putin đã chấp thuận yêu cầu cá nhân của ông Trump về việc tạm dừng các cuộc không kích nhằm vào Kiev cho đến ngày 1/2, nhằm tạo “điều kiện thuận lợi” cho các cuộc đàm phán. Tuy nhiên, các quan chức Ukraine nhấn mạnh rằng hai bên không có bất kỳ thỏa thuận ngừng bắn chính thức nào.

Theo Tổng thống Trump, ông Putin đã đồng ý tạm dừng các cuộc tấn công vào Kiev trong vòng một tuần, trong bối cảnh Ukraine đang trải qua đợt rét đậm khắc nghiệt.

Nhiệt độ tại Kiev được dự báo có thể giảm xuống mức -26 độ C kể từ ngày 1/2, Tổng thống Ukraine Zelensky cho biết nước này đang tăng cường các hệ thống phòng không tầm ngắn để đối phó với máy bay không người lái, nhằm bảo vệ các thành phố tiền tuyến ở miền nam và đông bắc.

“Cần phải tăng cường khả năng phòng thủ trước máy bay không người lái của Nga tại các thành phố như Kherson và Nikopol, cũng như các cộng đồng biên giới ở tỉnh Sumy, nơi Nga về cơ bản đã thiết lập cơ chế tấn công liên tục”, ông Zelenskyy viết trên Telegram.

Trong khi đó, nhiều chính trị gia Nga vẫn kêu gọi Moscow tăng cường các cuộc tấn công. Chủ tịch Duma Quốc gia Nga Vyacheslav Volodin cho biết các nghị sĩ đang thúc đẩy việc sử dụng những “vũ khí trả đũa” mạnh hơn, cònlãnh đạo Chechnya Ramzan Kadyrov tuyên bố phản đối hoàn toàn các cuộc đàm phán.

Việc tạm ngừng tấn công chỉmang tính biểu tượng

Các chuyên gia nhận định rằng việc tạm ngừng tấn công mang tính biểu tượng nhiều hơn là tạo ra thay đổi thực chất. Phó Đô đốc Robert S. Harward, cựu sĩ quan đặc nhiệm SEAL của Hải quân Mỹ cho rằng động thái này phản ánh tín hiệu chính trị hơn là sự điều chỉnh về mặt quân sự: “Điều này mang tính biểu tượng trong bối cảnh các cuộc đàm phán đang diễn ra. Tổng thống Trump dường như muốn chứng minh rằng mối quan hệ của ông với ông Putin mang lại kết quả”.

Bà Carrie Filipetti, Giám đốc điều hành Liên minh Vandenberg và cựu quan chức cấp cao của Bộ Ngoại giao Mỹ cũng như Phái đoàn Mỹ tại Liên Hợp Quốc, cho rằng, không nên coi thỏa thuận tạm dừng tấn công là bước tiến lớn hướng tới hòa bình.

Theo bà Filipetti, dù người dân Ukraine có lý do để hoan nghênh bất kỳ khoảng lặng nào trong giao tranh, sự thận trọng vẫn là tâm lý chủ đạo, bởi cục diện xung đột khó có thể thay đổi nếu Nga không điều chỉnh cách tính toán giữa lợi ích và rủi ro của việc tiếp tục chiến sự. Bà cho rằng động lực cốt lõi chi phối quyết định của Moscow vẫn còn nguyên vẹn, khiến khả năng đảo chiều thực chất trong ngắn hạn là rất thấp.

Từ góc độ đó, bà nhận định khoảng thời gian tạm ngừng ngắn ngủi không chỉ thiếu tác động chiến lược mà còn tiềm ẩn nguy cơ đặt Ukraine vào thế bất lợi. Theo nhà phân tích này, việc tạm dừng tấn công trong vòngchưa đầy một tuần không đủ để cải thiện đáng kể các điều kiện trên chiến trường, nhưng có khả năng mang lạilợi thếcho Nga về mặt chính trị.

Ông Harward cũng cho rằng Ukraine có thể phải đối mặt với những vấn đề về mặt ngoại giao sau khi thời gian tạm dừng tấn công kết thúc: "Nguy cơ đối với Ukraine là điều này có thể làm suy yếu và cô lập hơn nữa vai trò cũng như vị thế của họ trên bàn đàm phán”.

Tổng thống Zelensky cảnh báo, năng lực phỏng thủ của Ukraine đang bị ảnh hưởng do sự chậm trễ của phương Tây trong việc cung cấp vũ khí. Ông cho biết một số đối tác châu Âu đã trì hoãn thanh toán theo chương trình mua sắm vũ khí PURL, khiến Ukraine không kịp tiếp nhận tên lửa phòng không Patriot để đối phó vớicác đợt tấn công của Nga.

Bà Filipetti nhấn mạnh, đây là vấn đề then chốt đối với việc bảo vệ các đô thị của Ukraine cũng như hệ thống hạ tầng năng lượng trong những tháng mùa đông khắc nghiệt. “Nếu không có đủ tên lửa Patriot để đánh chặn tên lửa đạn đạo của Nga, nhiều khu vực tại Ukraine sẽ không có năng lượng sưởi ấm”.

Ông Harward cho rằng thách thức này không chỉ giới hạn ở Ukraine. “Nhu cầu về các hệ thống phòng không đang ở mức rất cao trên toàn cầu. Những hạn chế về nguồn lực, chi phí và thời gian cần thiết để cung cấp cũng như triển khai các hệ thống này càng khiến vấn đề trở nên trầm trọng”.

Khi được hỏi liệu việc Nga tạm dừng tấn công có thể mở đường cho một tiến trình giảm leo thang rộng hơn hay không, cả hai chuyên gia đều tỏ ra thận trọng.

Theo ông Harward, “khoảng lặng chiến thuật” này chủ yếu góp phần củng cố vị thế đàm phán của Nga. “Ông Putin đang phát đi tín hiệu với cộng đồng quốc tế rằng ông sẵn sàng lắng nghe và phản hồi. Đổi lại, Moscow sẽ tìm kiếm sự ủng hộ lớn hơn đối với các lập trường và yêu cầu của họ”, ông nói.

Bà Filipetti cho rằng triển vọng vẫn còn bỏ ngỏ. “Chỉ thời gian mới có thể đưa ra câu trả lời. Vai trò của ngoại giao thường bị xem nhẹ cho đến khi đạt được một thỏa thuận thực chất”. Theo bà, nếu khoảng thời gian tạm dừng tấn công có thể được tận dụng để thúc đẩy tiến triển trong các cuộc đàm phán ba bên, thì đó sẽ là một kết quả tích cực.