Hai ngày sau khi phát động chiến dịch phản công mang tên “Bình minh Yemen”, lực lượng chính phủ Yemen được quốc tế công nhận đã giành lại một số khu vực do Houthi kiểm soát dọc bờ Biển Đỏ, gần eo biển Bab al-Mandeb.

Liên quân do Saudi Arabia dẫn đầu đã huy động khoảng 100 máy bay chiến đấu hỗ trợ chiến dịch, trong khi Houthi tuyên bố tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào lãnh thổ Saudi Arabia.

Đây là một trong những đợt leo thang đáng kể nhất tại Yemen kể từ thỏa thuận ngừng bắn do Liên Hợp Quốc làm trung gian năm 2022. Tuy nhiên, thành công của chiến dịch sẽ không chỉ được đo bằng diện tích lãnh thổ giành lại, mà quan trọng hơn là khả năng buộc Houthi phân tán lực lượng và thay đổi tính toán về cái giá của việc tiếp tục đối đầu.

Gây sức ép trên nhiều mặt trận

Mặt trận ven Biển Đỏ được xem là hướng có ý nghĩa chiến lược đặc biệt, nhất là trong bối cảnh giao thông qua eo biển Hormuz bị gián đoạn.

Saudi Arabia có thể vận chuyển dầu từ phía Đông sang cảng Yanbu bên Biển Đỏ thông qua hệ thống đường ống Đông - Tây để giảm phụ thuộc vào eo biển Hormuz. Tuy nhiên, dầu từ Yanbu tới các thị trường châu Á vẫn phải đi qua eo biển Bab al-Mandeb. Nếu Houthi tiếp tục kiểm soát hoặc đe dọa bờ biển Yemen sát eo biển này, tuyến đường tránh Hormuz của Saudi Arabia cũng đứng trước nguy cơ bị gián đoạn. Khi đó, các tuyến vận tải năng lượng của bán đảo Arab có thể chịu sức ép đồng thời ở cả hai đầu.

Dù vậy, các khu vực Houthi kiểm soát gần Bab al-Mandeb cũng nằm xa căn cứ chủ lực của lực lượng này ở vùng núi phía Bắc Yemen. Địa hình bằng phẳng, các tuyến hậu cần kéo dài và ít nơi che chắn khiến Houthi dễ tổn thương hơn trước ưu thế trên không của đối phương.

Do đó, mục tiêu thực tế trước mắt của chính phủ Yemen không nhất thiết là đánh bại hoàn toàn Houthi, mà có thể là đẩy lực lượng này ra xa Bab al-Mandeb, giành lại các đảo chiến lược và hạn chế khả năng Houthi sử dụng eo biển để gây sức ép đối với khu vực.

Taiz là mặt trận quan trọng thứ hai. Thành phố này nằm giữa miền Bắc do Houthi kiểm soát, miền Nam do chính phủ nắm giữ và khu vực ven Biển Đỏ. Nếu tuyến Taiz - Aden được mở lại, lực lượng chính phủ có thể tạo hành lang kết nối từ Aden qua Taiz tới bờ biển, qua đó cải thiện đáng kể khả năng điều quân và hậu cần.

Marib là hướng thứ ba, nơi giao tranh đang gia tăng. Thay vì nhanh chóng tiến về thủ đô Sanaa, chiến lược khả thi hơn với chính phủ Yemen là đồng thời gây sức ép ở khu vực ven biển, Taiz và Marib.

Trong trường hợp phải đối phó trên nhiều hướng, Houthi sẽ khó tập trung nhân lực, tên lửa, máy bay không người lái và hậu cần vào một mặt trận duy nhất. Chính phủ Yemen không cần tạo đột phá ở tất cả các hướng, mà cần buộc Houthi liên tục phân tán nguồn lực.

Điểm yếu nằm ở sự chia rẽ

Chính phủ Yemen từ lâu không thiếu sự hậu thuẫn bên ngoài. Vấn đề lớn hơn là khả năng biến nguồn hỗ trợ này thành một lực lượng quân sự thống nhất.

Saudi Arabia tiếp tục giữ vai trò then chốt. Việc huy động khoảng 100 máy bay cho thấy Riyadh sẵn sàng dành nguồn lực đáng kể cho chiến dịch, trong bối cảnh các cơ sở năng lượng và hoạt động hàng hải liên quan Saudi Arabia ngày càng đối mặt với mối đe dọa từ Houthi.

Tuy nhiên, không quân có thể phá hủy các vị trí, cắt tuyến tiếp tế và hỗ trợ lực lượng mặt đất tiến lên, nhưng không thể tự mình duy trì quyền kiểm soát lãnh thổ. Đây là bài toán khó với phe chống Houthi, vốn bao gồm nhiều lực lượng có hệ thống chỉ huy, lợi ích địa phương và các nhà bảo trợ khác nhau.

Sau khi Hội đồng Chuyển tiếp miền Nam (STC) bị giải thể hồi đầu năm, nhiều đơn vị từng thuộc lực lượng này vẫn còn khả năng tác chiến nhưng không còn chung một “mái nhà chính trị”. Bên cạnh đó là Lực lượng Kháng chiến Quốc gia của Tareq Saleh, các Lữ đoàn Người khổng lồ miền Nam và những đơn vị có quan hệ với đảng Islah tại Taiz và Marib.

Trong khi đó, Houthi có bộ máy chỉ huy chính trị và quân sự tập trung hơn. Nếu các lực lượng chính phủ tiếp tục hoạt động theo những chuỗi chỉ huy riêng biệt, thành quả trên chiến trường có thể chỉ mang tính tạm thời. Tranh chấp về lãnh thổ, nguồn thu hoặc quyền quản lý có thể tạo cơ hội để Houthi tập hợp lại và phản công.

Việc chính phủ Yemen chuẩn bị chi trả lương và triển khai tái thiết tại các khu vực vừa giành lại vì thế có ý nghĩa đặc biệt. Một địa phương được kiểm soát bằng quân sự nhưng thiếu bộ máy quản lý, dịch vụ và nguồn lực duy trì an ninh sẽ rất khó giữ lâu dài.

Mục tiêu không nhất thiết là Sanaa

Thành công của chiến dịch không nên chỉ được đánh giá bằng việc lực lượng chính phủ có tiến vào Sanaa hay không. Một mục tiêu thực tế hơn là tạo ra tình thế buộc Houthi phải đánh giá lại lợi ích của việc kéo dài chiến tranh.

Kể từ năm 2022, tình trạng bế tắc đã gây tổn thất lớn cho người dân Yemen, chính phủ Yemen, Saudi Arabia và hoạt động vận tải biển quốc tế. Tuy nhiên, Houthi ít có động lực nhượng bộ nếu tin rằng thời gian vẫn đứng về phía mình.

Mục tiêu của chiến dịch “Bình minh Yemen” không nhất thiết phải hướng tới một chiến thắng quân sự hoàn toàn. Điều quan trọng hơn là làm tăng chi phí chiến tranh đối với Houthi tới mức lực lượng này phải cân nhắc lại lựa chọn tiếp tục đối đầu.

Dù vậy, tính toán của Houthi hiện không còn chỉ phụ thuộc vào tình hình bên trong Yemen mà ngày càng gắn với Iran và các diễn biến rộng hơn trong khu vực. Ngay cả những thất bại trên chiến trường cũng chưa chắc khiến lực lượng này thay đổi lập trường nếu họ tin rằng các nhượng bộ nên được đặt trong một thỏa thuận khu vực lớn hơn.

Trong những tuần tới, có thể theo dõi một số dấu hiệu chính: lực lượng chính phủ có giữ được bờ Biển Đỏ và các đảo gần Bab al-Mandeb hay không; tuyến Taiz - Aden có được mở lại; Houthi có phải rút lực lượng từ một số mặt trận để ứng cứu nơi khác; và những khu vực vừa giành lại có được đặt dưới một cơ chế chỉ huy và quản lý thống nhất hay không.

Nếu những điều này xảy ra, cán cân của cuộc chiến có thể thay đổi. Ngược lại, nếu lực lượng chính phủ chỉ giành được những bước tiến hạn chế, chịu tổn thất lớn hoặc lại rơi vào chia rẽ nội bộ, Houthi sẽ càng có cơ sở tin rằng họ có thể tiếp tục kéo dài cuộc chiến.

Chiến dịch “Bình minh Yemen” chưa phải bước ngoặt, mà mới là phép thử đối với chính phủ Yemen: liệu họ có thể biến sự hậu thuẫn từ bên ngoài thành sức mạnh quân sự thống nhất và quyền kiểm soát bền vững trên thực địa hay không.