Để doanh nghiệp Việt tham gia chuỗi cung ứng FDI

Góp ý dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Đoàn ĐBQH TP Hải Phòng)cho rằng, nếu chỉ thu hút được vốn, nhà xưởng và lao động, trong khi công nghệ, thiết kế, linh kiện cốt lõi và phần lớn giá trị gia tăng vẫn nằm ngoài nền kinh tế thì tác động lan tỏa của dòng vốn FDI sẽ rất hạn chế.

Theo đại biểu, khoản 5 Điều 5 dự thảo mới dừng ở việc khuyến khích doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài công bố nhu cầu mua sắm, tiêu chuẩn kỹ thuật và lộ trình nội địa hóa. Công bố thông tin là cần thiết nhưng chưa đủ, bởi vấn đề quyết định là năng lực đáp ứng của doanh nghiệp trong nước.

"Thu hút các tập đoàn lớn, dự án FDI quy mô lớn mới là thành công bước đầu. Điều quan trọng hơn là doanh nghiệp Việt Nam có tham gia được vào chuỗi cung ứng, tiếp nhận công nghệ và gia tăng giá trị trong nước hay không. Chính sách thu hút FDI phải gắn với hiệu quả lan tỏa, tạo điều kiện để doanh nghiệp trong nước nâng cao năng lực và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị", đại biểu Sơn nhấn mạnh.

Đại biểu đề nghị, nhu cầu mua sắm, tiêu chuẩn kỹ thuật đã công bố phải được đăng tải trên Cổng một cửa đầu tư quốc gia để doanh nghiệp trong nước khai thác miễn phí. Việc công bố thông tin cũng cần trở thành điều kiện để dự án được hỗ trợ chi phí phát triển nhà cung ứng.

Cùng với đó, cần công khai doanh nghiệp được lựa chọn hỗ trợ, nội dung nâng cao năng lực và chi phí tương ứng; có cơ chế để hiệp hội ngành nghề tham gia, ưu tiên doanh nghiệp nhỏ và vừa có tiềm năng. Qua đó tránh để chính sách chỉ phục vụ một số doanh nghiệp đã có quan hệ sẵn với nhà đầu tư lớn.

Cùng quan điểm để dòng vốn FDI, đại biểu Dương Khắc Mai (Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng) đề nghị, luật hóa các nguyên tắc tối thiểu, trong đó ưu đãi phải tương ứng với kết quả giải ngân, chuyển giao công nghệ, đào tạo lao động Việt Nam và giá trị gia tăng trong nước. Các khoản hỗ trợ chỉ nên áp dụng đối với chi phí hợp lý, có thể kiểm chứng; đồng thời cần xác định rõ cơ quan đánh giá, thời điểm đánh giá và cơ chế thu hồi, hoàn trả theo mức độ vi phạm.

Đại biểu cũng đề nghị làm rõ cách xử lý trường hợp nhà đầu tư chỉ hoàn thành một phần cam kết, đồng thời có cơ chế giải quyết những tình huống bất khả kháng.

Ưu đãi FDI phải gắn với hiệu quả thực chất

Ở góc độ lựa chọn dự án, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn cho rằng quy mô vốn và thời hạn giải ngân chưa phản ánh đầy đủ chất lượng đầu tư. Một dự án vốn lớn nhưng chủ yếu dựa vào đất đai, năng lượng và lao động giá rẻ chưa chắc đóng góp nhiều hơn dự án vốn vừa phải nhưng sở hữu công nghệ lõi, hình thành hệ sinh thái doanh nghiệp.

Đại biểu đề nghị kết hợp quy mô vốn với trình độ công nghệ, giá trị gia tăng trong nước, hiệu quả sử dụng tài nguyên, năng lượng và mức độ liên kết. Cần tính đến đặc thù của các dự án thiết kế chip, phần mềm, trí tuệ nhân tạo, nghiên cứu và phát triển, bởi tài sản chủ yếu là tri thức nên khó đáp ứng ngưỡng vốn nếu tính theo tài sản cố định.

Về thu hồi ưu đãi, đại biểu đồng tình với nguyên tắc bắt buộc thu hồi nhưng đề nghị phân biệt rõ nguyên nhân không thực hiện cam kết. Trường hợp nhà đầu tư cố ý kê khai không trung thực hoặc không thực hiện cam kết phải thu hồi toàn bộ ưu đãi. Nếu chậm thực hiện do nguyên nhân khách quan, biến động lớn của thị trường và công nghệ, cần điều chỉnh mức ưu đãi, thu hồi phần tương ứng với nghĩa vụ chưa thực hiện.

Ở góc độ hậu kiểm, đánh giá hiệu quả đầu tư, đại biểu Dương Khắc Mai đồng tình với việc chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm dựa trên quản trị rủi ro và dữ liệu số hóa. Tuy nhiên, theo đại biểu, quy định tại khoản 4a Điều 45 mới dừng ở nguyên tắc đánh giá chất lượng và tác động lan tỏa của dự án, chưa gắn rõ kết quả đánh giá với các quyết định quản lý.

Đại biểu đề nghị bổ sung quy định sử dụng kết quả đánh giá làm căn cứ xem xét tiếp tục, điều chỉnh hoặc thu hồi ưu đãi; đồng thời lựa chọn tần suất hậu kiểm theo mức độ rủi ro. Các chỉ tiêu đánh giá cần tập trung vào đóng góp thực tế của dự án, hiệu quả sử dụng đất và năng lượng, lao động, chuyển giao công nghệ, tỷ lệ liên kết với doanh nghiệp trong nước và bảo vệ môi trường.

Đối với Cổng một cửa đầu tư quốc gia, đại biểu đề nghị làm rõ trách nhiệm cập nhật, đối soát và bảo vệ dữ liệu; bảo đảm thông tin doanh nghiệp đã cung cấp được các cơ quan sử dụng chung, không yêu cầu kê khai nhiều lần, đồng thời duy trì quyền tiếp cận dữ liệu phục vụ công tác giám sát theo quy định.