Theo số liệu về thí sinh đăng ký dự thi tốt nghiệp THPT 2026 theo từng môn do Bộ GD-ĐT công bố mới đây, ngoài 2 môn Toán và Ngữ văn là hai môn bắt buộc nên có hơn 1,2 triệu thí sinh đăng ký, thì trong số các môn tự chọn, Lịch sử dẫn đầu với 570.800 thí sinh; tiếp theo là Địa lí với 448.725 thí sinh, áp đảo các môn tự chọn khác. Ngoại ngữ cũng là môn thi được đông đảo thí sinh lựa chọn với 347.455 em.

Trong khi đó, các môn thuộc khối Khoa học tự nhiên khá lép vế. Sinh học chỉ có hơn 70.000em đăng ký, Hóa học gần 254.000em. Chỉ có môn Vật lý có thí sinh đăng ký cao với 389.630 em.

Thầy Hồ Như Hiển, giáo viên Lịch sử Trường THCS-THPT Đông Bắc Ga (Thanh Hóa) cho rằng: “Năm nay, số lượng học sinh lựa chọn môn Lịch sử và các môn khoa học xã hội tăng cao phản ánh nhiều vấn đề của giáo dục hiện nay, trong đó có cả mặt tích cực lẫn những điều cần suy nghĩ…”.

Theo thầy Hồ Như Hiển, trước hết phải thấy rằng vị thế của môn Lịch sử đang có sự chuyển biến nhất định. Những năm gần đây, nhiều trường đại học mở rộng các tổ hợp xét tuyển như D14 (Văn – Sử – Anh), C03 (Toán – Văn – Sử)… đã tạo thêm cơ hội cho học sinh có năng lực ở các môn xã hội. Điều đó cho thấy môn Lịch sử không còn bị xem là “môn phụ” như trước, mà đang có vai trò rõ nét hơn trong tuyển sinh và định hướng nghề nghiệp.

Nhiều ngành như luật, báo chí, sư phạm, du lịch, quản lý nhà nước, công an, quân đội… đều cần nền tảng kiến thức xã hội và tư duy lịch sử. Bên cạnh đó, việc xã hội ngày càng quan tâm đến vai trò của lịch sử, bản sắc dân tộc và giáo dục truyền thống cũng tác động đến nhận thức của học sinh. Thực tế cho thấy, khi một số trường đại học từng dự kiến bỏ xét tuyển khối C00 đã tạo nên nhiều tranh luận trong dư luận bởi nhiều người lo ngại các môn Văn – Sử – Địa sẽ tiếp tục bị xem nhẹ. Điều này phần nào cho thấy xã hội đã nhìn nhận rõ hơn vai trò của các môn khoa học xã hội trong việc hình thành tư duy công dân và bản lĩnh dân tộc cho thế hệ trẻ. Ngoài ra, việc đổi mới phương pháp dạy học, ứng dụng công nghệ, video tư liệu, bài giảng trực quan… cũng khiến môn Lịch sử bớt khô khan hơn trước.

Không ít học sinh hiện nay tiếp cận lịch sử qua phim tài liệu, mạng xã hội, bảo tàng số hay các hoạt động trải nghiệm nên có hứng thú hơn với môn học.

Nhiều học sinh chọn Lịch sử vì dễ đạt điểm cao

Song bên cạnh đó, thầy Hồ Như Hiển cũng lo ngại rằng một bộ phận học sinh lựa chọn môn Lịch sử không hẳn vì yêu thích hay nhận thức sâu sắc về giá trị của môn học, mà chủ yếu vì cho rằng đây là môn “dễ học”, dễ đạt điểm hơn so với các môn khoa học tự nhiên. Tâm lý học để thi, học để xét tuyển vẫn còn khá phổ biến. Điều đó dẫn đến thực trạng nhiều em học theo kiểu ghi nhớ ngắn hạn, học mẹo, học tủ chứ chưa thực sự hiểu bản chất lịch sử.

“Số lượng học sinh chọn môn Lịch sử tăng là tín hiệu tích cực, nhưng cũng đặt ra yêu cầu phải tiếp tục đổi mới cách dạy, cách học và cách đánh giá để học sinh đến với môn Lịch sử bằng sự hứng thú và nhận thức đúng đắn chứ không chỉ vì yếu tố “dễ thi, dễ lấy điểm”, thầy Hiển nói.

Từ góc độ giáo viên bậc phổ thông trực tiếp giảng dạy môn Lịch sử, thầy Hồ Như Hiển cho rằng, tỷ lệ học sinh chọn môn Lịch sử tăng cao là một tín hiệu đáng mừng, nhưng chưa thể chỉ dựa vào đó để khẳng định chất lượng dạy và học môn Lịch sử ở trường phổ thông đã được cải thiện toàn diện. Điều tích cực là môn Lịch sử thời gian gần đây đã có những chuyển biến rõ rệt. Nhiều giáo viên đã đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát triển tư duy, tăng cường liên hệ thực tiễn thay vì chỉ yêu cầu học thuộc lòng sự kiện, số liệu. Việc ứng dụng công nghệ thông tin, video lịch sử, hình ảnh trực quan hay các hoạt động trải nghiệm đã giúp học sinh tiếp cận lịch sử sinh động hơn. Đồng thời, việc mở rộng các tổ hợp xét tuyển như D14, C03 hay duy trì vai trò của khối C00 cũng góp phần giúp học sinh quan tâm hơn đến môn học này.

“Thực tế cũng cho thấy môn Lịch sử vẫn còn không ít hạn chế. Ở nhiều nơi, cách dạy vẫn còn nặng về ghi nhớ, thiếu tranh luận và phản biện. Một số học sinh học Lịch sử chủ yếu để phục vụ thi cử, chưa thật sự hiểu sâu về lịch sử dân tộc hay giá trị của môn học. Thậm chí có em lựa chọn môn Lịch sử chỉ vì nghĩ rằng đây là môn “dễ học”, “dễ đạt điểm”, trong khi kiến thức nền tảng và khả năng tư duy lịch sử còn hạn chế.

Theo tôi, điều quan trọng nhất không phải chỉ là bao nhiêu học sinh chọn môn Lịch sử, mà là sau quá trình học, các em có hiểu đúng lịch sử, có ý thức về cội nguồn, truyền thống dân tộc và có khả năng nhìn nhận các vấn đề xã hội một cách khách quan, có chiều sâu hay không. Đó mới là giá trị cốt lõi và cũng là mục tiêu lâu dài của việc dạy và học môn Lịch sử trong nhà trường phổ thông hiện nay”, thầy Hồ Như Hiển nói.

Bên cạnh đó, theo các chuyên gia, sự chênh lệch lựa chọn môn thi không chỉ phản ánh tâm lý "chọn môn dễ" mà còn cho thấy những bất cập kéo dài trong hướng nghiệp, chương trình phổ thông và cơ chế tuyển sinh, đòi hỏi sớm có giải pháp tháo gỡ đồng bộ. Nhiều ý kiến lo ngại tình trạng này kéo dài sẽ ảnh hưởng đến nguồn nhân lực khoa học kỹ thuật trong tương lai.