Ở thượng nguồn sông Cầu, hồ Nặm Cắt là một trong những công trình giữ vai trò quan trọng trong điều tiết nguồn nước. Hồ códiện tích mặt nước gần 88ha,dung tích khoảng 12 triệu m3 (trong đó dung tích hơn 5 triệu m3 được dành cho phòng lũ). Vì vậy, việc vận hành hồ không chỉ phục vụ sản xuất, cấp nước mà còn trực tiếp giảm áp lực cho khu vực hạ du khi có mưa lớn.

Bà Đào Thị Nguyệt, Phó Giám đốc Công ty TNHH MTV Quản lý, khai thác công trình thủy lợi Bắc Kạn cho biết, đơn vị theo dõi dự báo, chủ động điều tiết để tạo dung tích đón lũ; đồng thời ứng dụng quan trắc tự động và từng bước số hóa quy trình vận hành.

“Đội ngũ cán bộ quản lý, vận hành của công ty đều đã được đào tạo bài bản, có đầy đủ chứng chỉ và giàu kinh nghiệm. Trong quá trình vận hành, chúng tôi tuân thủ nghiêm ngặt quy trình đã được UBND tỉnh phê duyệt. Trước khi có mưa lũ xảy ra, căn cứ bản tin dự báo và chỉ đạo của các sở, ngành, công ty chủ động điều tiết nước để bảo đảm dung tích phòng lũ, sẵn sàng đón lũ. Trong đợt bão số 3 năm 2024, lưu vực công trình có lượng mưa rất lớn, nhưng nhờ vận hành đúng quy trình và dung tích thiết kế, hồ đã góp phần giảm đáng kể thiệt hại cho vùng hạ du”, bà Nguyệt nói.

Nếu hồ chứa tạo khoảng trữ nước từ thượng nguồn, thì tại khu vực đô thị, yêu cầu cấp thiết là tăng khả năng tiêu thoát nước. Sau những đợt ngập năm 2025, tại phường Phan Đình Phùng, các đơn vị chức năng đã nạo vét hơn 30km cống, khơi thông các tuyến suối, đồng thời cải tạo và xây dựng mới một số hạng mục thoát nước. Nhiều gói thầu đã hoàn thành trên 90% khối lượng.

Việc thi công trong khu vực đông dân cư không đơn giảntrong khimặt bằng chật, công trình nằm sâu dưới lòng sông và phải xử lý cùng hệ thống điện, nước, cáp ngầm hiện hữu.

Ông Trần Văn Đông, Phó Giám đốc Trung tâm Quản lý, điều hành hoạt động xây dựng và giao thông vận tải Thái Nguyên cho biết: “Công trình thi công ở lòng sông phải đào sâu hạ ngầm và đóng cọc chống sạt lở nên gặp nhiều khó khăn, nhất là vướng các hệ thống hạ tầng kỹ thuật. Chúng tôi thường xuyên chỉ đạo tư vấn giám sát, đơn vị thiết kế xử lý ngay những vướng mắc tại hiện trường, bảo đảm tiến độ đề ra”.

Hạ tầng có thể giảm mức độ tổn thương, nhưng hiệu quả ứng phó vẫn phụ thuộc lớn vào chất lượng dự báo và thời gian cảnh báo. Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, El Nino đang duy trì trong năm 2026; hoạt động bão, áp thấp nhiệt đới có xu hướng thấp hơn trung bình nhiều năm, nhưng mưa lớn cục bộ, dông, lốc, sét và mưa đá vẫn có thể xuất hiện. Vì vậy, ít bão hơn không đồng nghĩa với rủi ro thấp hơn.

Ông Hoàng Phúc Lâm, Phó Giám đốc Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, phân tích: “Những tháng đầu năm nay đã ghi nhận nắng nóng xuất hiện khá sớm, trong khi sự tranh chấp giữa các khối không khí nóng và lạnh làm gia tăng nguy cơ mưa đá trên diện rộng ở khu vực miền núi, trung du và đồng bằng Bắc Bộ. Hiện tượng El Nino khiến số lượng bão giảm trong một thời gian dài, nhưng sự “yên bình” kéo dài này lại tiềm ẩn nguy cơ xuất hiện những cơn bão có cường độ rất mạnh”.

Để cảnh báo đi vào thực tế, Thái Nguyên đã nâng cấp 89 trạm quan trắc mưa tự động và kiểm định 31 trạm đo mưa, cung cấp dữ liệu theo thời gian thực phục vụ điều hành. Cùng với đó, 15 lớp tập huấn cho gần 1.700 người tại 92 xã, phường đã được tổ chức, giúp lực lượng cơ sở nhận biết nguy cơ và xử lý tình huống sớm hơn.

Các địa phương cũng rà soát điểm có nguy cơ sạt lở, xây dựng phương án di dời dân cư, kiểm tra hồ đập xung yếu và chuẩn bị lực lượng, vật tư, phương tiện theo phương châm “4 tại chỗ”.

Ông Dương Văn Hào, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Thái Nguyên cho biết: “Các ngành, địa phương đã rà soát lại toàn bộ phương án phòng, chống thiên tai, kiểm tra những điểm có nguy cơ sạt lở cao để xây dựng kịch bản ứng phó chi tiết. Tỉnh cũng rà soát các vị trí hồ đập xung yếu, bố trí nguồn lực nâng cấp, bảo đảm khả năng chứa lũ, tích nước và cắt lũ. Bên cạnh đó, Thái Nguyên đang lập dự án xây dựng tuyến đê hữu sông Cầu nhằm bảo đảm an toàn cho khu vực trung tâm tỉnh”.

Nhữngphương án trong công tác phòng chống lũ từ thượng nguồn cho tới đô thị,mỗi khâu giải quyết một phần của bài toán thiên tai. Nhưngđiều quan trọng là các dữ liệu dự báo phải được chuyển thành quyết định vận hành kịp thời, các công trình xung yếu được xử lý trước mùa mưa và người dân ở khu vực nguy hiểm biết rõ phải làm gì khi có cảnh báo. Đó là cách giảm thiệt hại từ sớm, thay vì chờ thiên tai xảy ra mới tổ chức ứng phó.