Dưới đây là những điểm chính liên quan đến năng lực tên lửa của Iran và những bài học có thể rút ra cho các cuộc xung đột trong tương lai.

Khả năng chính xác ngày càng tăng

Một số loại tên lửa của Iran đã cho thấy mức độ chính xác ấn tượng trong các cuộc tấn công gần đây. Theo truyền thống, tên lửa đạn đạo thường có độ chính xác hạn chế và chủ yếu được sử dụng để tấn công các khu vực rộng lớn, đặc biệt là các trung tâm dân cư, như một hình thức răn đe hoặc gây sức ép. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, Iran đã có những cải tiến đáng kể đối với kho tên lửa của nước này.

Phần lớn tên lửa đạn đạo tầm ngắn đã được trang bị hệ thống cánh điều khiển và dẫn đường, giúp tăng độ chính xác. Bên cạnh đó, nhiều tên lửa tầm trung hiện nay sử dụng đầu đạn có khả năng cơ động khi tái nhập khí quyển (MaRV), cho phép điều chỉnh quỹ đạo trong giai đoạn cuối của hành trình bay để bù sai số.

Các đầu đạn MaRV khiến việc đánh chặn trở nên khó khăn hơn. Do có khả năng cơ động, chúng làm giảm độ chính xác trong dự đoán điểm rơi, gây khó khăn cho hệ thống phòng thủ. Đồng thời, các tên lửa đánh chặn cũng phải điều chỉnh quỹ đạo trong thời gian ngắn, làm tăng nguy cơ thất bại và có thể đòi hỏi nhiều đạn đánh chặn hơn cho mỗi mục tiêu.

Iran đã từng chứng minh hiệu quả của các hệ thống này trong thực tế. Năm 2020, sau khi Mỹ tiến hành một cuộc không kích khiến tướng Qasem Soleimani — người đứng đầu Lực lượng Quds thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) thiệt mạng, Tehran đã đáp trả bằng việc phóng khoảng một chục tên lửa đạn đạo vào căn cứ không quân Al Asad ở Iraq. Các tên lửa này chủ yếu nhắm vào những mục tiêu cụ thể trong căn cứ, thay vì chỉ tấn công diện rộng.

Đến tháng 6/2025, sau các cuộc không kích của Mỹ vào cơ sở hạt nhân Iran, Tehran tiếp tục tấn công căn cứ không quân Al Udeid tại Qatar. Dù khu vực này được bảo vệ bởi hệ thống phòng không Patriot, một trong số 14 tên lửa đạn đạo vẫn đánh trúng một cơ sở thông tin liên lạc.

Gây thiệt hại trên diện rộng cho đối phương

Một số đợt tấn công của Iran đã gây thiệt hại trên diện rộng một cách bất ngờ, sau khi nhiều tên lửa xuyên thủng hệ thống phòng thủ của Israel và đánh trúng các mục tiêu. Iran được cho là sử dụng cả tên lửa mang đầu đạn đơn lẫn đầu đạn chùm.

Đầu đạn chùm hoạt động bằng cách tách thành nhiều đầu đạn nhỏ hơn trong không trung, thường nhằm bù đắp hạn chế về độ chính xác của tên lửa. Mặc dù mỗi đầu đạn con gây sát thương hạn chế hơn so với đầu đạn đơn, việc phân tán nhiều phần tử trên một khu vực rộng làm tăng xác suất một số trong đó đánh trúng mục tiêu.

Thông thường, việc tách đầu đạn diễn ra ở độ cao khoảng 1–2 km, nhằm bao phủ một khu vực tương ứng với sai số dự kiến của quỹ đạo bay. Loại vũ khí này đặc biệt hiệu quả khi nhắm vào các mục tiêu dễ tổn thương như máy bay đang đỗ hoặc hệ thống radar phòng không. Tuy nhiên, theo một số phân tích, các tên lửa Iran dường như đã thực hiện việc tách đầu đạn ở độ cao lớn hơn, khiến phạm vi phân tán rộng hơn đáng kể. Khi đầu đạn chùm được kích hoạt, các hệ thống phòng thủ tầm thấp phải đối mặt đồng thời với nhiều mục tiêu nhỏ, làm gia tăng đáng kể độ phức tạp và giảm hiệu quả đánh chặn tổng thể.

Iran không còn duy trì giới hạn tầm bắn 2.000 km

Trong những năm qua, các quan chức cấp cao của Iran nhiều lần tuyên bố rằng nước này tự áp đặt giới hạn tầm bắn tên lửa ở mức 2.000 km. Nhưng trên thực tế, Iran được cho là đã đã phát triển các dòng tên lửa có khả năng vượt xa con số này trong một số điều kiện nhất định, chẳng hạn như giảm tải trọng đầu đạn.

Điều đó được chứng minh trong giai đoạn chiến sự, khi Iran phóng hai tên lửa đạn đạo nhằm vào đảo Diego Garcia ở Ấn Độ Dương — nơi đặt căn cứ quân sự của Anh và Mỹ, cách Iran khoảng 3.800 km. Dù các tên lửa này không đánh trúng mục tiêu, vụ việc cho thấy khả năng vươn xa hơn đáng kể so với giới hạn 2.000 km trước đây, đồng thời khiến các hệ thống phòng thủ khu vực phải kích hoạt.

Với khoảng cách như vậy, nhiều nhà phân tích cho rằng các loại tên lửa sử dụng trong đòn tấn công khó có thể là biến thể tiêu chuẩn của Khorramshahr (dòng tên lửa tầm trung do Iran phát triển có tầm bắn khoảng 2.000 km), mà nhiều khả năng là các phương tiện phóng vệ tinh được cải tiến cho mục đích quân sự.

IRGC cũng vận hành chương trình không gian riêng và đã từng phóng thành công vệ tinh lên quỹ đạo. Một số phương tiện phóng như Qased được đánh giá có khả năng mang tải trọng lớn và vươn tới tầm xa hơn đáng kể so với các hệ thống tên lửa đạn đạo thông thường.

Đẩy phòng thủ phương Tây vào thế bị động

Iran đã sử dụng máy bay không người lái và tên lửa tấn công một chiều nhắm trực tiếp vào nhiều hệ thống phòng thủ tên lửa trong khu vực, trong đó có radar cảnh báo sớm AN/FPS-132 tại Qatar. Ít nhất một radar AN/TPY-2 ở Jordan cũng được cho là đã bị tấn công, trong khi hình ảnh vệ tinh cho thấy một số hệ thống tương tự tại Saudi Arabia và Các Tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE) có thể cũng bị nhắm mục tiêu.

Việc mất đi một radar đơn lẻ thường không gây ra sụp đổ toàn hệ thống, do các mạng phòng thủ tên lửa hiện đại được thiết kế theo cấu trúc phân lớp và liên kết dữ liệu. Nhưng khi diễn ra chiến dịch tấn công quy mô lớn, việc vô hiệu hóa dù chỉ một hoặc hai radar cũng có thể làm giảm hiệu quả tổng thể của hệ thống phòng thủ.

Trong các cuộc tấn công bằng tên lửa đạn đạo tầm trung, Iran sử dụng đầu đạn tái nhập khí quyển (RV) tách khỏi tầng đẩy. Các hệ thống đánh chặn thường ưu tiên tiêu diệt các RV này, vì chúng là mối đe dọa trực tiếp mang đầu đạn. Ngược lại, các vật thể không mang đầu đạn hoặc không gây nguy hiểm có thể không được ưu tiên đánh chặn, nhằm tránh lãng phí tên lửa phòng không. Do đó, hệ thống phòng thủ phải liên tục ước tính số lượng RV đang tiếp cận, đồng thời dự đoán quỹ đạo bay để phân bổ lực lượng đánh chặn phù hợp. Các hệ thống như Arrow-3 và SM-3 sử dụng cảm biến hồng ngoại để phân loại mục tiêu, xác định đâu là đầu đạn thật.

Hiệu quả của các hệ thống này phụ thuộc lớn vào dữ liệu radar và năng lực chỉ huy–kiểm soát để thu hẹp vùng tìm kiếm. Khi số lượng mục tiêu tăng cao, quá trình xử lý trở nên phức tạp hơn, làm giảm tốc độ phản ứng và có thể buộc hệ thống phải sử dụng nhiều tên lửa đánh chặn hơn mức tối ưu.

Trong trường hợp radar cảnh báo sớm bị suy giảm hoặc vô hiệu hóa, khả năng phát hiện và phân loại mục tiêu sẽ bị ảnh hưởng đáng kể. Điều này làm tăng nguy cơ đánh chặn không hiệu quả, đồng thời khiến xác suất tên lửa vượt qua được lớp phòng thủ cao hơn, đặc biệt trong các đợt tấn công quy mô lớn.