Trong vài tháng qua, Ukraine đã khiến cho Nga những khó khăn nhất định bằng các cuộc tập kích nhắm vào năng lực lọc dầu, gây ra tình trạng xếp hàng dài tại các trạm nhiên liệu và thiêu rụi một số trung tâm hậu cần thương mại của Nga. Tuy nhiên, Nga đã tận dụng một điểm yếu lớn của Ukraine - sự thiếu hụt tên lửa đánh chặn tên lửa đạn đạo - để thực hiện các cuộc tấn công bằng tên lửa tốc độ cao đầy kinh hoàng nhắm vào các thành phố Ukraine, kết hợp với những đòn tấn công tầm xa khác.

Chỉ riêng trong một đêm tuần này, một loạt hơn 20 tên lửa đạn đạo và tên lửa chống hạm đã tấn công khu vực thủ đô Ukraine, theo CNN. Tất cả các tên lửa này đều vượt qua được hệ thống phòng thủ của Ukraine, khiến ít nhất 17 người tử vong và hàng chục người khác bị thương.

Các cuộc tấn công đường không quy mô lớn của Nga vào Ukraine diễn ra rất phức tạp: Theo không quân Ukraine, trong một đợt tấn công tập trung vào khu vực Kiev và Lviv vào đêm 30/6, Nga đã phóng 4 tên lửa chống hạm, 9 tên lửa đạn đạo, 61 tên lửa hành trình và gần 300 máy bay không người lái (UAV) tấn công vào các mục tiêu trên khắp cả nước.

Tuy nhiên, tên lửa đạn đạo của Nga dường như là mối đe dọa khiến giới lãnh đạo Ukraine lo ngại nhất. Các đợt tấn công dồn dập bằng tên lửa đạn đạo của Nga diễn ra trong bối cảnh Ukraine đang nỗ lực bổ sung nguồn cung tên lửa đánh chặn Patriot do Mỹ sản xuất - một trong số ít loại vũ khí có khả năng bắn hạ tên lửa đạn đạo.

Tên lửa đạn đạo đã được sử dụng từ bao giờ?

Tên lửa đạn đạo không phải là điều mới mẻ trong chiến tranh: Đức Quốc xã đã lần đầu tiên sử dụng tên lửa V-2 trong Thế chiến II, và “cuộc chiến đô thị” trong cuộc xung đột Iran - Iraq thập niên 1980 đã chứng kiến ​​các đợt đọ tên lửa Scud - hậu duệ của V-2 - gây thiệt hại nặng nề cho dân thường. Tuy nhiên, công nghệ đánh chặn tên lửa đạn đạo đã có những bước tiến đáng kể kể từ thời Chiến tranh Lạnh. Tên lửa đánh chặn PAC-3 của hệ thống Patriot sẽ lao thẳng vào mục tiêu và tiêu diệt nó bằng động năng thuần túy thay vì dùng đầu đạn nổ.

Trong một tuyên bố đưa ra hôm 5/8, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã khẩn thiết kêu gọi cung cấp thêm tên lửa đánh chặn.

“Các tên lửa đánh chặn đạn đạo lẽ ra đã có thể cứu mạng những người thiệt mạng ngày hôm nay”, ông Zelensky nói. “Điều vô cùng quan trọng là các đối tác của chúng ta phải hiểu rằng việc chậm trễ cung cấp khí tài hoặc sự miễn cưỡng trong việc bàn giao các hệ thống phòng thủ tên lửa đạn đạo sẽ trực tiếp dẫn đến những tổn thất về người và sự tàn phá khủng khiếp như vậy. Những đối tác nào chưa sẵn sàng đóng vai trò tích cực hơn trong việc cung cấp tên lửa đánh chặn thì có thể hỗ trợ bằng cách áp đặt các biện pháp trừng phạt mới. Một phần đáng kể trong hoạt động sản xuất tên lửa đạn đạo của Nga hiện vẫn chưa chịu sự trừng phạt nào”.

Những mối đe dọa chính đối với đô thị Ukraine

Các mối đe dọa đối với các thành phố của Ukraine có thể được chia thành ba nhóm chủ yếu sau: Tên lửa đạn đạo, tên lửa hành trình và máy bay không người lái (UAV); tất cả thường được phóng từ bên trong lãnh thổ Nga hoặc các khu vực do Nga kiểm soát tại Ukraine. Ở những khu vực gần tiền tuyến hơn, Nga sử dụng các loại UAV tấn công cỡ nhỏ nhắm vào các trạm xăng và phương tiện giao thông.

Ukraine đã chứng minh được năng lực và sự sáng tạo trong việc đối phó với UAV Nga. Các thiết bị này có giá thành tương đối rẻ và số lượng dồi dào: Nga sản xuất hàng loạt mẫu Geran-2 (một phiên bản của dòng Shahed do Iran thiết kế) và đã thực hiện nhiều cải tiến - bao gồm việc trang bị động cơ phản lực và sử dụng UAV mồi nhử - nhằm tăng hiệu quả cho các đợt tấn công. Tuy nhiên, Ukraine sở hữu hệ thống phòng thủ nhiều lớp để đối phó với các loại UAV có tốc độ bay tương đối chậm này; đồng thời, chuyên môn của họ về chống UAV cũng ngày càng được quan tâm và đánh giá cao.

Tên lửa hành trình thường mang theo khối lượng đầu đạn lớn hơn nhiều so với máy bay không người lái. Được đẩy bằng động cơ phản lực, chúng thường bay sát mặt đất để tránh bị phát hiện. Theo Liên minh Vận động phòng thủ tên lửa (MDAA), tên lửa Kalibr - loại tên lửa hành trình phóng từ biển, được triển khai trên các tàu mặt nước và tàu ngầm của Nga - có thể bay ở độ cao khoảng 20 m so với mặt biển hoặc 50 m so với mặt đất.

Ngược lại, tên lửa đạn đạo có tốc độ và quỹ đạo bay hoàn toàn khác biệt. Được đẩy đi bằng động cơ tên lửa, loại vũ khí này bay theo một đường cong hình vòng cung lớn trước khi lao xuống mục tiêu. Tầm bắn của chúng rất đa dạng nhưng tốc độ thì cực kỳ lớn: Tên lửa đạn đạo tầm ngắn Iskander của Nga có thể bay với tốc độ gấp 6 - 7 lần tốc độ âm thanh và mang theo tới 700 kg thuốc nổ. Một tên lửa đạn đạo liên lục địa tầm xa - vốn được thiết kế để đưa đầu đạn hạt nhân ra khỏi bầu khí quyển trước khi chúng quay trở lại - có thể bay từ một địa điểm phóng tại Mỹ, vượt qua Vòng Bắc cực để đến mục tiêu ở Nga trong khoảng thời gian chỉ tương đương với việc giao một chiếc bánh pizza: 30 phút hoặc ít hơn.

Trong các cuộc tấn công gần đây vào thủ đô Kiev, còi báo động phòng không đã vang lên gần như cùng lúc với thời điểm tên lửa va chạm mục tiêu. Nga đã vài lần sử dụng tên lửa Oreshnik - một loại vũ khí siêu vượt âm tầm xa - để tấn công Ukraine; các đợt tấn công này được xem là tín hiệu cho thấy Moscow sẵn sàng leo thang xung đột. Tuy nhiên, các hệ thống tầm ngắn như tên lửa đạn đạo Iskander mới là nhóm tên lửa chủ lực của quân đội Nga. Giới chức Ukraine cho biết Nga cũng đã hoán cải tên lửa phòng không S-400 thành tên lửa đạn đạo để tấn công các mục tiêu tại Ukraine.

Sản xuất tên lửa Patriot sẽ tạo khác biệt nào cho Ukraine?

Trước tình trạng khan hiếm tên lửa đánh chặn và các cuộc tấn công ngày càng ác liệt nhắm vào các thành phố, Kiev đã liên tục hối thúc Washington cho phép hợp tác sản xuất hệ thống Patriot. Bên lề hội nghị thượng đỉnh NATO tại Ankara tháng 7, Tổng thống Mỹ Donald Trump từng ám chỉ khả năng cấp phép cho Ukraine cùng sản xuất Patriot; tuy nhiên, tuần qua, ông dường như đã dập tắt hy vọng của phía Ukraine khi phát biểu: “Chúng tôi đang thảo luận về vấn đề này, nhưng việc chuyển giao loại công nghệ đó là điều rất khó khăn”.

Trong khi đó, các quan chức Ukraine cho biết Nga đang tăng cường kho vũ khí bằng tên lửa đạn đạo của Triều Tiên, qua đó làm gia tăng thêm mối đe dọa.

Ông Vladyslav Vlasyuk, Đặc phái viên của Tổng thống Ukraine về vấn đề trừng phạt, cho biết Ukraine đã xác định được một quả tên lửa KN-23 của Triều Tiên.

Ngoài ra, khoảng trống trong năng lực phòng thủ tên lửa của Ukraine có nguy cơ bị nới rộng do cuộc xung đột Mỹ - Iran. Theo tin từ CNN trong tuần này, quân đội Mỹ đã sử dụng gần 4/5 số lượng tên lửa của một hệ thống phòng thủ khác là THAAD (Hệ thống phòng thủ tên lửa tầm cao giai đoạn cuối), dựa trên thông tin từ nhiều nguồn thạo tin. Theo hai nguồn tin nắm rõ báo cáo kiểm kê mới nhất, kho tên lửa đánh chặn Patriot cũng đã giảm khoảng một nửa kể từ khi xung đột bùng phát.

“Phòng thủ tên lửa đạn đạo vẫn là một bài toán nan giải”, chuyên gia quân sự Dara Massicot chia sẻ trên mạng xã hội X sau chuyến khảo sát thực tế tại Ukraine. “Những vấn đề liên quan đến tên lửa đánh chặn Patriot đã được biết rõ. Ukraine hiểu rõ những gì cần thực hiện, và theo quan điểm của tôi, đã đến lúc họ cần cân nhắc các phương án B và C nhằm vô hiệu hóa năng lực phóng tên lửa của Nga”.