Hoạt động xuất nhập khẩutiếptục ghi nhận mức tăng trưởng cao trong 9 tháng năm 2026. Cùng với sự mở rộng về quy mô, cơ cấu hàng hóa xuất khẩu chuyển dịch theo hướng tăng tỷ trọng các sản phẩm công nghiệp chế biến, chế tạo. Các nhóm hàng như máy vi tính, sản phẩm điện tử, máy móc, điện thoại và linh kiện giữ vai trò quan trọng trong cơ cấu xuất khẩu. Ở chiều nhập khẩu, cơ cấu hàng hóa cho thấy phần lớn kim ngạch tập trung vào các đầu vào phục vụ hoạt động sản xuất.

Xuất nhập khẩu không chỉ đơn thuần tìm kiếm đơn hàng

Từ góc độ hiệp hội ngành hàng, bà Đỗ Thị Thúy Hương, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp điện tử Việt Nam (VEIA) cho biết, Hiệp hội xác định trọng tâm thời gian tới sẽ hỗ trợ doanh nghiệp nâng cấp năng lực, tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng điện tử và bán dẫn toàn cầu, thay vì chỉ đơn thuần tìm kiếm đơn hàng.

Theo đó, Hiệp hội sẽ đẩy mạnh kết nối cung - cầu giữa doanh nghiệp Việt Nam với các tập đoàn điện tử, bán dẫn và doanh nghiệp FDI; đồng thời xác định những nhóm sản phẩm, linh kiện, vật liệu, công đoạn mà doanh nghiệp Việt Nam có khả năng tham gia để xây dựng chương trình phát triển nhà cung ứng theo từng nhóm ngành hàng, nhóm sản phẩm.

“Cần chuyển tư duy từ hỗ trợ doanh nghiệp sản xuất để xuất khẩu sang hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực, từng bước thay thế bằng vật liệu, linh kiện trong nước. Nếu doanh nghiệp nhập khẩu máy móc, thiết bị, linh kiện, nguyên vật liệu để mở rộng sản xuất, tạo ra những sản phẩm mới có giá trị gia tăng nội địa cao rất cần tạo điều kiện phù hợp, từ đó hình thành mạng lưới doanh nghiệp tham gia cung ứng, tiếp nhận các tiêu chuẩn, đào tạo nhân lực, từng bước nâng cao năng lực công nghệ”, bà Hương nêu quan điểm.

Bức tranh chung cho thấy tăng trưởng về quy mô xuất nhập khẩu đang diễn ra cùng với quá trình mở rộng sản xuất, đầu tư và chuyển dịch cơ cấu hàng hóa. Trong đó, nhập khẩu nguyên liệu, linh kiện, máy móc và thiết bị gắn với nhu cầu đầu tư, mở rộng công suất, đổi mới công nghệ và chuẩn bị cho các chu kỳ sản xuất, xuất khẩu tiếp theo.

Cam kết trong việc đồng hành, hỗ trợ doanh nghiệp, bà Trịnh Thị Thu Hiền, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho biết, cơ quan quản lý nhà nước không chỉ dừng lại ở cung cấp thông tin về thị trường, còn tập trung tháo gỡ các vướng mắc, khó khăn trong quá trình sản xuất, xuất nhập khẩu của doanh nghiệp, để lâu dài hướng đến vấn đề cốt lõi là tăng tính bền vững của nền sản xuất.

“Khi năng lực sản xuất được nâng cao, dây chuyền thiết bị không chỉ phục vụ mục đích gia công, còn góp phần nâng cao năng lực nội tại của ngành sản xuất, tăng khả năng chủ động đối với sản phẩm được sản xuất, chế tạo. Đồng thời, doanh nghiệp sản xuất tăng cường liên kết trong các chuỗi của doanh nghiệp FDI, sẽ nâng cao giá trị gia tăng và tiềm lực của ngành sản xuất Việt Nam. Đây sẽ là những căn cứ, cơ sở và nền móng vững chắc thúc đẩy xuất khẩu một cách bền vững và lâu dài”, bà Hiền nhấn mạnh.

Năng lực sản xuất là giải pháp căn bản

Các chuyên gia cho rằng, để đảm bảo hoạt động xuất nhập khẩu bền vững, một yêu cầu quan trọng vẫn là gia tăng hàm lượng giá trị của sản phẩm. Muốn vậy, doanh nghiệp Việt Nam cần tham gia, kết nối nhiều hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, tăng khả năng cung cấp nguyên vật liệu trong nước cho các doanh nghiệp sản xuất, xuất khẩu. Bản thân doanh nghiệp cũng phải nâng cao năng lực để tham gia trực tiếp hơn vào các hoạt động kinh tế trong nước và quốc tế.

Ông Phan Đức Hiếu, Đại biểu Quốc hội khóa XVI, Ủy viên Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội lưu ý, bên cạnh việc hoàn thiện khung chính sách, cần có các chương trình cụ thể để kết nối doanh nghiệp trong nước với doanh nghiệp nước ngoài, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực sản xuất. Bởi xét về bản chất, xuất khẩu hay nhập khẩu không chỉ là mở rộng thị trường, trước hết phải dựa trên năng lực sản xuất ra những sản phẩm thực sự có chất lượng và có sức cạnh tranh. Vì vậy, các chương trình nâng cao năng lực sản xuất cần được coi là giải pháp căn bản.

“Yêu cầu tăng trưởng xuất nhập khẩu cần được coi là cơ hội để nâng cao năng lực sản xuất trong nước. Trước mắt, việc nhập khẩu tư liệu sản xuất, máy móc, thiết bị có thể cần thiết, nhưng về lâu dài giải pháp cần hướng tới là từng bước thay thế những máy móc, tư liệu sản xuất có khả năng sản xuất trong nước. Ngoài ra, hoạt động xuất nhập khẩu phải đảm bảo yêu cầu minh bạch về nguồn gốc xuất xứ và ghi nhãn hàng hóa, đặc biệt đối với sản phẩm xuất khẩu sang những thị trường Việt Nam có mức xuất siêu lớn. Việc kiểm soát, tuân thủ và kịp thời cung cấp thông tin, giải trình cần được thực hiện chặt chẽ”, ông Hiếu nói.

Chất lượng tăng trưởng xuất nhập khẩu không chỉ được xem xét qua quy mô kim ngạch, hay trạng thái cán cân thương mại ở từng thời điểm, còn được xem xét ở cơ cấu, mục đích sử dụng hàng hóa nhập khẩu và khả năng chuyển hóa các đầu vào thành năng lực sản xuất, sản phẩm và giá trị gia tăng ngay từ trong nước. Đây cũng là cơ sở để doanh nghiệp Việt Nam nâng cao năng lực cung ứng, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu và tạo nền tảng cho tăng trưởng xuất khẩu bền vững.