Tách biệt cơ chế tài chính và siết chặt kiểm soát giao dịch khu vực biển

Góp ý vào dự thảo, đại biểu Nguyễn Thị Thu Nguyệt đề nghị cơ quan soạn thảo rà soát, chỉnh lý để bảo đảm sự thống nhất về bản chất pháp lý cũng như cơ chế tài chính trong các hình thức sử dụng khu vực biển.

Tại khoản 1 Điều 24 quy định Nhà nước xác lập, ghi nhận quyền sử dụng khu vực biển bằng 3 hình thức: Giao khu vực biển, cho thuê khu vực biển và đăng ký sử dụng khu vực biển.

Đại biểu Nguyệt đề nghị nên tách biệt cơ chế tài chính đối với 3 hình thức này; đồng thời làm rõ căn cứ phát sinh nghĩa vụ nộp tiền, căn cứ quyết định, thời điểm phát sinh nghĩa vụ và hình thức nộp tiền đối với trường hợp đăng ký sử dụng. Qua đó, nghiên cứu chỉnh lý khoản 4 Điều 32 theo hướng quy định riêng về hình thức nộp tiền cho trường hợp được cho thuê và trường hợp đăng ký sử dụng khu vực biển, thay vì quy định chung trong cùng một điểm.

Liên quan đến Điều 33 về quyền và nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân (chủ yếu là chuyển nhượng), đại biểu Nguyễn Thị Thu Nguyệt chỉ ra tại các khoản 6, 7 và 9 quy định các nội dung nghiêng về quản lý nhà nước hoặc hệ quả pháp lý (chuyển nhượng dự án, thế chấp doanh nghiệp, ký quỹ, bảo đảm, quản lý dữ liệu dưới nước) nên cần chỉnh lý về kỹ thuật lập pháp cho phù hợp.

Ngoài ra, đối với quy định tại điểm c khoản 6 Điều 33 (các giao dịch làm thay đổi chủ sở hữu hưởng lợi, quyền chi phối, quyền kiểm soát doanh nghiệp hoặc thay đổi tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài phải có ý kiến đồng ý bằng văn bản của cơ quan Quốc phòng, An ninh, Ngoại giao), đại biểu đề nghị chỉ áp dụng cơ chế kiểm soát đặc biệt đối với khu vực, lĩnh vực có nguy cơ ảnh hưởng trực tiếp đến quốc phòng, an ninh, đối ngoại, chủ quyền, quyền chủ quyền, quyền tài phán và lễ nghi không gian trên biển hoặc các trường hợp pháp luật về đầu tư quy định; đồng thời cần làm rõ các tiêu chí "chủ sở hữu hưởng lợi", "quyền chi phối", "quyền kiểm soát" để bảo đảm minh bạch.

Đánh giá dự thảo luật có các bước tiến căn bản như chuyển từ quản lý đơn lẻ sang quản trị tổng hợp, hình thành chế định quyền sử dụng biển và chú trọng sử dụng đa mục đích, đại biểu Trần Văn Lâm (Đoàn Bắc Ninh) nhấn mạnh cần làm rõ một số vấn đề.

Một là, xác định bản chất và giới hạn quyền sử dụng khu vực biển: Phân biệt rõ quyền được chuyển nhượng, thế chấp, góp vốn, cho thuê lại; trường hợp phải được Nhà nước chấp thuận; khu vực phải hạn chế giao dịch vì quốc phòng, an ninh, môi trường, lợi ích chiến lược. “Quan trọng là không để hình thành tình trạng "xí giao biển" nhưng mục đích chính lại là giữ quyền chờ tăng giá để chuyển nhượng. Người được giao biển phải có đủ năng lực, dự án thực, tiến độ và đưa khu vực biển vào sử dụng đúng mục đích, hiệu quả”, đại biểu Trần Văn Lâm lưu ý.

Hai là, kiểm soát chuyển mục đích sử dụng biển và giá trị tăng thêm. Việc chuyển mục đích không phải là quyền đương nhiên của người đang sử dụng. Khi thay đổi mục đích làm tăng căn bản giá trị kinh tế thì nghĩa vụ tài chính phải được xác định lại. Trường hợp cần thiết phải xem xét lại cơ chế lựa chọn nhà đầu tư để tránh hình thành cơ chế "xin - cho" cấp khu vực biển nhằm hưởng lợi lộc.

Cụ thể hóa quyền tiếp cận biển của ngư dân và chuỗi trách nhiệm xử lý ô nhiễm

Đóng góp về quyền tiếp cận biển của người dân và cộng đồng, đại biểu Nguyễn Minh Tâm (đoàn Quảng Trị) đồng tình với việc luật hóa quyền tiếp cận biển của ngư dân. Tuy nhiên, đại biểu lưu ý vấn đề này liên quan đến nhiều loại quy hoạch, dự án và quy định sử dụng đất ở khu vực biển, nếu không quy định rõ ràng sẽ dễ tạo ra quyền của ngư dân nhưng không phù hợp với điều kiện thực tế của từng khu vực, gây rào cản khó thực hiện.

Đối với quy định dự án, quy hoạch và việc giao, cho thuê khu vực biển phải bảo đảm lối tiếp cận biển công cộng, không được cản trở, đại biểu đề nghị cần quy định cụ thể hơn để chính quyền địa phương có rõ căn cứ kiểm tra và xử lý.

Liên quan đến trách nhiệm kiểm soát ô nhiễm môi trường biển và hải đảo (từ Điều 55 đến Điều 60), đại biểu Nguyễn Minh Tâm đề nghị quy định rõ chuỗi trách nhiệm xử lý. Theo đó, Ủy ban nhân dân cấp xã có biển chịu trách nhiệm theo dõi, phát hiện, tiếp nhận thông tin và xử lý bước đầu các sự việc ô nhiễm môi trường biển trên địa bàn. Ủy ban nhân dân cấp tỉnh chịu trách nhiệm tiếp nhận, chỉ đạo, huy động lực lượng, phương tiện và nguồn lực để xử lý đối với những sự cố vượt quá thẩm quyền hoặc khả năng của cấp xã. Cơ quan chuyên môn xác định nguyên nhân, mức độ thiệt hại. Tổ chức, cá nhân gây ô nhiễm chịu trách nhiệm về sự cố và chi phí xử lý.

“Luật về môi trường biển không chỉ cần quy định ai có trách nhiệm quản lý, mà phải quy định được khi sự cố xảy ra thì ai là người ra xử lý đầu tiên và xử lý bằng nguồn lực nào”, đại biểu Nguyễn Minh Tâm nhấn mạnh.