Minh bạch kiểm soát chi phí và tính toán tác động giá bán lẻ

Góp ý về nguyên tắc hình thành giá điện, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn Hải Phòng) nhận định, định hướng bảo đảm thu hồi chi phí đầu tư và mức lợi nhuận hợp lý là cần thiết để thu hút nguồn lực đầu tư dài hạn.

Tuy nhiên, đại biểu nhấn mạnh cần phân định rõ chi phí hợp lý được thu hồi, rủi ro nhà đầu tư gánh chịu và khoản chi phí chuyển vào giá điện. Không thể đánh đồng mọi khoản chi thực tế của dự án với chi phí hợp lý mà xã hội phải gánh chịu, nhưng cũng cần ghi nhận đúng chi phí cần thiết để bảo đảm cung cấp điện an toàn, ổn định.

Đại biểu Nga đề nghị quy định rõ ở cấp luật nguyên tắc kiểm soát chi phí, công khai và phân bổ rủi ro. Khi xây dựng nghị định, Chính phủ cần chú ý cơ chế kiểm tra, kiểm toán chi phí, loại trừ chi phí không hợp lý do quản trị hoặc đầu tư kém hiệu quả, đồng thời làm rõ cách xử lý khi chi phí phát sinh tác động đến giá bán lẻ.

Liên quan đến quy địnhvề lộ trình áp dụng giá bán lẻ điện theo giờ (cao điểm, thấp điểm, bình thường) cho khách hàng sinh hoạt và lộ trình xóa bỏ bù chéo giá điện, đại biểu đề nghị đánh giá tác động tổng hợp thay vì riêng biệt. Cần tính đến khả năng kiểm tra số liệu, hóa đơn của người dùng, bảo đảm thông tin đầy đủ và có phương án hỗ trợ nhóm hộ dễ bị ảnh hưởng.

Giá điện hợp lý phải là khuôn khổ minh bạch: Nhà đầu tư thu hồi chi phí chính đáng, đơn vị điện lực có động lực nâng cao hiệu quả, người dân biết rõ khoản chi và được bảo vệ trước chi phí không hợp lý.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga cho rằng, giá điện hợp lý không đồng nghĩa với giá thấp bằng mọi cách, bởi nếu thiếu nguồn lực đầu tư thì cuối cùng sẽ ảnh hưởng đến an ninh cung cấp điện. Nhưng giá điện hợp lý cũng không thể là cơ chế chuyển mọi rủi ro và chi phí của hoạt động đầu tư, kinh doanh sang người sử dụng điện.

Tháo gỡ điểm nghẽn hợp đồng mua bán điện và cơ chế đặc thù

Đại biểu Tô Ái Vang (đoàn TP Cần Thơ) thì đề cập khâu xác định giá điện và đàm phán hợp đồng mua bán điện hiện vẫn là điểm nghẽn. Các dự án nguồn điện lớn như điện gió ngoài khơi chậm tiến độ do thiếu phương pháp chia sẻ rủi ro dài hạn.

Mô hình phụ thuộc lớn vào Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) khiến tổ chức này gánh rủi ro tài chính lớn khi chi phí nhiên liệu tăng, gián tiếp ảnh hưởng đến an ninh tài chính và khả năng thanh toán cho nhà đầu tư tư nhân. Mặt khác, việc trợ giá điện sinh hoạt vô hình trung triệt tiêu động lực của các nguồn điện sạch giá cao, dễ gây thiếu điện cục bộ mùa cao điểm.

Đại biểu Tô Ái Vang kiến nghị giao Chính phủ ban hành cơ chế đặc thù cho phép cam kết tỷ lệ sản lượng điện bao tiêu tối thiểu dài hạn phù hợp, cùng cơ chế chuyển đổi giá nhiên liệu đầu vào, giá bán điện trong hợp đồng đã ký kết nhằm tạo hành lang minh bạch, tránh cơ chế xin - cho và ngừa rủi ro pháp lý.

Trong khi đó, đại biểu Đặng Bích Ngọc (đoàn Phú Thọ) nhận xét, các chính sách ưu tiên phát triển và huy động nguồn lực còn chung chung, khó thực hiện do chưa rõ cơ chế, quyền lợi nhà đầu tư, cơ quan thực hiện và phương án xử lý rủi ro. Đại biểu đề nghị chuyển từ cơ chế mang tính khuyến khích sang chính sách cụ thể, có công cụ tổ chức thực hiện.

Đối với quy định dự án công trình điện lực cấp báchnhằm phòng ngừa nguy cơ thiếu điện hoặc quá tải lưới điện, đại biểu Đặng Bích Ngọc đề nghị bổ sung các điều kiện, tiêu chí xác định dự án cấp bách, điều kiện lựa chọn và trách nhiệm kiểm soát. Đây sẽ là cơ sở để Chính phủ quy định chi tiết, giúp huy động nguồn lực và đẩy nhanh tiến độ thực hiện dự án, bảo đảm an ninh cung cấp điện.