Chuyển từ mua và thu hồi một khoản nợ sang xử lý tổng thể khoản nợ

Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 359/2026/NĐ-CP về thành lập, tổ chức, hoạt động và cơ chế tài chính của Công ty Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam (VAMC), trong đó có liên quan đến công tác mua bán, xử lý nợ xấu của VAMC.

Nghị định 359 cần được nhìn nhận trong một tổng thể lớn về định hướng phát triển kinh tế nhà nước, cải cách thị trường tài chính và xử lý nợ xấu trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Chủ tịch HĐTV Công ty Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam (VAMC) Trần Trung Dũng cho rằng, VAMC là doanh nghiệp đặc thù do Nhà nước sở hữu 100% vốn điều lệ, hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận và được thành lập nhằm xử lý nợ xấu, thúc đẩy tăng trưởng tín dụng hợp lý cho nền kinh tế; đồng thời hoàn thiện thêm hành lang pháp lý và công cụ để VAMC tham gia sâu hơn vào quá trình xử lý nợ.

Cụ thể, ông Dũng cho hay, ngoài mua nợ xấu của các tổ chức tín dụng Việt Nam, VAMC được mua theo giá trị thị trường nợ xấu của tổ chức tín dụng liên doanh, tổ chức tín dụng 100% vốn nước ngoài và chi nhánh ngân hàng nước ngoài; được bổ sung hoạt động hỗ trợ các tổ chức tín dụng thu hồi, xử lý nợ và tài sản bảo đảm, tư vấn tái cơ cấu doanh nghiệp; đồng thời có thể giảm một phần nợ gốc đối với khoản nợ mua theo giá trị thị trường khi bảo đảm hiệu quả phương án mua nợ. Nghị định cũng hoàn thiện cơ chế tài chính và cơ chế phát hành trái phiếu theo hướng tăng tính chủ động cho VAMC trong tổ chức mua và xử lý nợ.

Định hướng của Nghị định 359 là tạo điều kiện để VAMC từng bước chuyển từ mua và thu hồi một khoản nợ sang xử lý tổng thể khoản nợ, tài sản bảo đảm và hỗ trợ phục hồi khách hàng vay. Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn Nghị định 359 một cách riêng lẻ thì vẫn chưa phản ánh đầy đủ yêu cầu và vai trò mới đang được đặt ra đối với VAMC, ông Dũng chia sẻ.

Trong năm 2026, một loạt chủ trương, định hướng lớn của Đảng và Chính phủ đã xác lập rõ hơn vị trí, vai trò và nhiệm vụ của VAMC. Nghị quyết số 79-NQ/TW ngày 06/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước đặt ra yêu cầu nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp nhà nước; Chính phủ sau đó đã ban hành Chương trình hành động triển khai Nghị quyết này.

Tiếp đó, Quyết định số 1413/QĐ-TTg ngày 27/7/2026 của Thủ tướng Chính phủ về cải cách tổng thể thị trường tài chính đặt vấn đề phát triển thị trường mua bán nợ theo hướng hiện đại, minh bạch, có tính thanh khoản cao; trọng tâm là phát triển, vận hành Sàn giao dịch nợ quốc gia trên nền tảng số, gắn với chuẩn hóa thông tin, giao dịch và đấu giá điện tử, cơ chế xác lập giá theo cung - cầu, kết nối các nhà đầu tư và các chủ thể trong hệ sinh thái xử lý nợ xấu, đồng thời phát triển dữ liệu nợ xấu phục vụ thị trường.

Gần đây nhất, Quyết định số 1809/QĐ-TTg ngày 18/9/2026 tiếp tục đặt nhiệm vụ hiện đại hóa hệ thống ngân hàng, xử lý các tổ chức tín dụng yếu kém và tăng khả năng tiếp cận vốn cho doanh nghiệp trong tổng thể mục tiêu phát triển kinh tế giai đoạn 2026–2030.

Chủ tịch HĐTV VAMC nhấn mạnh: "Đây không đơn thuần là câu chuyện mở rộng hoạt động của một doanh nghiệp. Đây là nhiệm vụ được đặt ra từ yêu cầu phát triển của nền kinh tế và của hệ thống tài chính – ngân hàng trong giai đoạn mới".

Phát triển thị trường mua bán nợ thực sự

Về cách tiếp cận đối với nợ xấu, theo Trần Trung Dũng, phải từng bước chuyển từ xử lý từng khoản nợ sang phát triển một thị trường mua bán nợ thực sự. Trong quá trình nền kinh tế tăng trưởng và quy mô tín dụng ngày càng lớn, nợ xấu phát sinh là vấn đề cần được chủ động quản lý và xử lý. Điều quan trọng là phải có một cơ chế đủ hiệu quả để luân chuyển các khoản nợ từ nơi không có khả năng hoặc không có lợi thế xử lý sang những chủ thể có vốn, có chuyên môn, có khả năng tái cơ cấu và khai thác tài sản tốt hơn.

"Nếu chỉ dựa vào từng tổ chức tín dụng tự xử lý hoặc từng giao dịch song phương thì quy mô và tốc độ xử lý sẽ có giới hạn. Vì vậy, về dài hạn, xử lý nợ xấu phải gắn với hình thành thị trường mua bán nợ có thanh khoản, nơi khoản nợ và tài sản bảo đảm được chuẩn hóa thông tin, được định giá, chào bán và tiếp cận bởi nhiều nhà đầu tư", ông Dũng nêu quan điểm.

Chủ tịch HĐTV VAMC lưu ý: Khi một khoản nợ được đưa trở lại thị trường, được mua bán, tái cơ cấu và tài sản được khai thác hiệu quả thì chúng ta không chỉ xử lý một khoản nợ xấu trên bảng cân đối của tổ chức tín dụng. Quan trọng hơn, nguồn lực đang bị "đóng băng" trong khoản nợ và tài sản bảo đảm có cơ hội được đưa trở lại nền kinh tế, qua đó góp phần làm lành mạnh hệ thống ngân hàng, giải phóng nguồn lực và tạo thêm dư địa cho dòng vốn tín dụng phục vụ sản xuất, kinh doanh.

Theo ông Dũng, muốn có thị trường mua bán nợ thì phải có hạ tầng của thị trường. Sàn giao dịch nợ chính là một cấu phần rất quan trọng của hạ tầng này.

"Chúng tôi xác định trong giai đoạn tới, Sàn giao dịch nợ không thể chỉ dừng lại ở vai trò là nơi đăng thông tin chào bán khoản nợ. Theo định hướng của Chính phủ, Sàn phải từng bước phát triển thành nền tảng kết nối thị trường: kết nối tổ chức tín dụng có nhu cầu bán nợ với VAMC, các tổ chức mua bán nợ, nhà đầu tư trong và ngoài nước, các quỹ đầu tư; đồng thời kết nối các tổ chức định giá, đấu giá, tư vấn pháp lý, kiểm toán, môi giới và các đơn vị có khả năng khai thác, tái cấu trúc tài sản.

Muốn làm được điều đó, bài toán cốt lõi là dữ liệu và tính minh bạch của thông tin. Nhà đầu tư chỉ tham gia khi họ có đủ thông tin để đánh giá khoản nợ, tài sản bảo đảm, tình trạng pháp lý và khả năng thu hồi; thị trường chỉ hình thành giá khi có đủ người mua, người bán và thông tin đáng tin cậy", ông Dũng nói.

Cùng với phát triển Sàn giao dịch nợ, ông Dũng cho hay, VAMC xác định từng bước chuẩn hóa, số hóa và hình thành cơ sở dữ liệu về nợ xấu và tài sản bảo đảm, tăng khả năng kết nối, khai thác dữ liệu từ các nguồn có liên quan theo đúng quy định pháp luật. Công nghệ, dữ liệu và Sàn giao dịch nợ phải được triển khai đồng bộ, chứ không phải 3 nhiệm vụ tách rời.

3 chuyển đổi lớn

Theo chia sẻ của ông Dũng, trong thời gian tới, VAMC sẽ tập trung vào 3 chuyển đổi lớn: từ xử lý từng khoản nợ sang góp phần kiến tạo thị trường mua bán nợ; từ một Sàn giao dịch chủ yếu cung cấp thông tin sang hạ tầng kết nối và tổ chức giao dịch của thị trường; và từ quản lý theo hồ sơ, nghiệp vụ riêng lẻ sang quản trị, phân tích và ra quyết định dựa trên dữ liệu.

"Mục tiêu cuối cùng không phải là VAMC lớn hơn, mà là năng lực xử lý nợ xấu của nền kinh tế tốt hơn; thị trường mua bán nợ minh bạch, thanh khoản hơn; các nguồn lực bị tồn đọng trong nợ xấu và tài sản bảo đảm được đưa trở lại nền kinh tế nhanh hơn, qua đó góp phần bảo đảm an toàn hệ thống các tổ chức tín dụng và phục vụ mục tiêu tăng trưởng của đất nước", ông Dũng nêu rõ.