Biến UAV cáp quang thành “bẫy" phục kích

Một binh sĩ Ukraine cho biết các đơn vị nước này đang sử dụng máy bay không người lái (UAV) cáp quang theo những phương thức ngày càng đa dạng, theo đó,tận dụng khả năng chống nhiễu điện tử và truyền hình ảnh chất lượng cao để trinh sát vị trí của đối phương, khảo sát hầm trú ẩn, công sự và tạo điều kiện cho các cuộc tấn công bất ngờ.

UAV cáp quang đã được sử dụng trên chiến trường trong hơn 2 năm qua và trở thành một công cụ quan trọng đối với cả Nga và Ukraine. Nhờ truyền lệnh điều khiển và dữ liệu hình ảnh qua cáp vật lý thay vì sóng vô tuyến, loại UAV này ít bị ảnh hưởng bởi các biện pháp tác chiến điện tử.

Ông Dmytro "Liber" Zhluktenko, chuyên gia phân tích thuộc Trung đoàn Hệ thống Không người lái số 413 "RAID" của Ukraine, cho rằng các kíp điều khiển nước này đang sử dụng UAV cáp quang theo những phương thức phi truyền thống, trong đó có nghi binh và phục kích, nhằm gây bất ngờ và làm rối loạn đối phương.

Theo ông, binh sĩ vận hành có thể cho UAV dừng hoạt động hoặc ẩn mình trên chiến trường, chờ lực lượng đối phương tiến lại gần rồi kích hoạt thiết bị. Cách sử dụng này khác với phương thức phổ biến là điều khiển UAV bay thẳng đến mục tiêu và phát nổ khi va chạm. UAV cáp quang cũng được sử dụng để trinh sát các hầm trú ẩn và công sự. Ông Zhluktenko lưu ý, hình ảnh có độ phân giải cao do UAV thu thập giúp người điều khiển quan sát rõ các lối ra vào, xác định vật liệu được sử dụng để che chắn và đánh giá phương án tiếp cận phù hợp. Chuyên gia này cho rằng trinh sát tầm gần là một trong những nhiệm vụ mà UAV cáp quang phát huy hiệu quả. Trước khi tiến hành tấn công vào các công sự hoặc hầm trú ẩn, người điều khiển có thể thu thập thông tin chi tiết và dữ liệu có độ chính xác cao ở khoảng cách gần.

Tuy nhiên, UAV cáp quang cũng có những hạn chế. Do được kết nối với người điều khiển bằng một sợi cáp dữ liệu mảnh, chúng thường bay chậm hơn UAV FPV không dây. Sợi cáp cũng có thể bị đứt khi UAV tăng tốc hoặc vướng vào cây cối, địa hình và các chướng ngại vật. Một số binh sĩ được cho là mang theo kéo để cắt các sợi cáp quang mà họ phát hiện trên chiến trường. Một cựu quân nhân Mỹ từng tham chiến tại Ukraine cho biết, có những phương thức tương đối đơn giản để vô hiệu hóa UAV cáp quang, trong đó có việc cắt đứt dây kết nối. Bên cạnh đó, thời tiết mùa đông cũng có thể khiến cáp dễ bị đứt do nhiệt độ thấp.

Ukraine hé lộ chiến thuật của Nga

Dù tồn tại những hạn chế, UAV cáp quang vẫn được đánh giá là công cụ quan trọng trong môi trường tác chiến điện tử dày đặc. Khả năng duy trì liên lạc mà không phụ thuộc vào sóng vô tuyến giúp chúng giảm nguy cơ bị gây nhiễu, qua đó duy trì năng lực trinh sát và tấn công trong những khu vực có hoạt động tác chiến điện tử mạnh.

Ông Zhluktenko cho biết chi phí cáp quang ngày càng tăng cũng hạn chế tần suất sử dụng loại UAV này. Ukraine đã tìm kiếm các giải pháp khác để duy trì kết nối ổn định, trong đó có việc sử dụng số lượng lớn thiết bị lặp tín hiệu nhằm tăng độ tin cậy của liên lạc vô tuyến.

Tuy vậy, UAV điều khiển qua cáp quang vẫn tiếp tục được các đơn vị Ukraine triển khai, đặc biệt trong những khu vực mà tác chiến điện tử khiến các phương thức điều khiển UAV bằng sóng vô tuyến gặp nhiều khó khăn. Những chiến thuật nghi binh và phục kích được ông Zhluktenko mô tả đang trở thành xu hướng ngày càng phổ biến ở cả Nga và Ukraine trong cuộc xung đột.

Một nhân viên y tế người Anh đang làm việc tại Ukraine cho biết các lực lượng Nga thường bố trí UAV tại những vị trí có thể phục kích mục tiêu. Theo đó, UAV Nga có thể ẩn nấp trong bãi cỏ hoặc ven đường, chờ các nhóm binh sĩ di chuyển bằng phương tiện hoặc đi bộ ngang qua rồi bất ngờ kích hoạt và tấn công:"Chúng ta thường hình dung UAV là những thiết bị bay ồn ào và dễ nhận biết, nhưng thực tế không phải vậy. Chúng có thể hoạt động rất êm và khó phát hiện. Có thể ngay trước đó bạn vẫn đang di chuyển dọc theo một hàng cây, nhưng chỉ vài giây sau đã nghe thấy tiếng động và chứng kiến một vụ nổ. Mọi thứ diễn ra rất nhanh, khiến con người khó có đủ thời gian phản ứng".

Một cựu quân nhân Mỹ từng tham chiến tại Ukraine cho hay, binh sĩ Nga đang áp dụng chiến thuật tương tự "bẫy mìn", trong đó UAV được đặt gần đường và để ở trạng thái chờ cho đến khi mục tiêu, chẳng hạn phương tiện cơ giới, tiến vào khu vực.

Phía Ukraine cũng từng cảnh báo về phương thức này. Năm 2025, ông Serhii "Flash" Beskrestnov, khi đó là cố vấn về tác chiến UAV của Bộ Quốc phòng Ukraine, cho biết Nga sử dụng UAV điều khiển qua cáp quang cho các nhiệm vụ phục kích, trong đó có việc bố trí chúng dọc các tuyến đường và chờ mục tiêu. "Đây là một trong những chiến thuật sử dụng UAV cáp quang rất hiệu quả và gây cho chúng tôi nhiều khó khăn", ông Beskrestnov nói.

Theo ông, Nga cũng triển khai các UAV sử dụng năng lượng mặt trời có khả năng duy trì trạng thái chờ trong thời gian dài để phục vụ những nhiệm vụ tương tự:"Các UAV này được giấu dọc đường và tại các ngã tư. Chúng thường được bố trí trên những lối mòn trong rừng để chờ mục tiêu. Khi phát hiện phương tiện, UAV sẽ cất cánh và tiến hành cuộc tấn công nhanh, khiến đối phương hầu như không có thời gian phản ứng".