Khi thời hạn hai tuần do Tổng thống Mỹ Donald Trump đặt ra cho Iranđang đến gần, sự chú ý dần chuyển từ Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian sang một nhân vật quân sự ít được biết đến hơn nhưng có ảnh hưởng đáng kể trong hệ thống cầm quyền của Tehran.

Nhân vật này là Ahmad Vahidi, người vừa được bổ nhiệm làm lãnh đạo Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) – lực lượng bán quân sự tinh nhuệ của Iran. Ông được cho là một trong những nhân vật có ảnh hưởng lớn, có thể tác động đến quyết định của Tehran về việc tiếp tục chiến đấu hay quay lại bàn đàm phán.

Theo nhận định của nhà phân tích chính sách đối ngoại Lisa Daftari, ông Vahidi được xem là người có lập trường cứng rắn trong nội bộ giới lãnh đạo Iran. Vai trò gia tăng của ông Ahmad Vahidi trong giới cầm quyền cho thấy các nhân tố quân sự ngày càng có tác động lớn hơn trong quá trình hoạch định chính sách của Tehran.

Nhân vật đáng chú ý

Việc bổ nhiệm một nhân vật cứng rắn như ông Ahmad Vahidi vào vị trí đứng đầu Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran cho thấy Tehran không có dấu hiệu nhượng bộ trước áp lực của Mỹ và Israel.

Các nhà phân tích lưu ý, việc bổ nhiệm ông Vahidi có thể ảnh hưởng đáng kể đến hướng đi chiến lược của Iran, trong đó có cả khả năng tiếp tục đàm phán hay gia tăng đối đầu. Đối với Mỹ và các đồng minh, điều này đồng nghĩa với việc rủi ro an ninh có thể gia tăng nếu các quyết định then chốt của Tehran đều do những nhân vật có lập trường cứng rắn quyết định

Nhà phân tích Beni Sabti thuộc Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia Israel cho rằng ảnh hưởng của ông Vahidi có thể vượt qua cả Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf.

“Ở thời điểm hiện tại, ông ấy dường như đang nắm ưu thế, dù các nhóm quyền lực vẫn phối hợp với nhau. Đây không phải là giai đoạn của cạnh tranh nội bộ”, ông Sabti nhận định, đồng thời cho biết ông Vahidi là một trong số ít nhân vật có tiếp xúc trực tiếp với lãnh đạo tối cao của Iran.

Từng lãnh đạo lực lượng Quds

Ông Ahmad Vahidi là một trong những nhân vật góp phần xây dựng nền tảng cho các hoạt động của Iran ở nước ngoài. Ông giữ chức chỉ huy Lực lượng Quds trong những năm 1990. Trong giai đoạn đó, Lực lượng Quds được cho là tiến hành các chiến dịch bên ngoài lãnh thổ Iran, hoạt động bí mật và hỗ trợ các lực lượng ủy nhiệm.

Theo đánh giá của giới phân tích, ông Vahidi đóng vai trò quan trọng trong việc điều hành mạng lưới đồng minh của Iran tại Trung Đông, đặc biệt tại Lebanon. Nhận định về vấn đề này, bà Lisa Daftari cho rằng ông Vahidi là đại diện tiêu biểu cho khuynh hướng quân sự cứng rắn trong hệ thống của Iran.

Nhà quan sát Beni Sabti cho rằng, ông Vahidi thuộc thế hệ đầu tiên của các nhân sự Iran thiết lập quan hệ với các nhóm vũ trang tại Lebanon, cả trước và sau Cách mạng Hồi giáo Iran 1979. Một số nguồn tin cho rằng ông từng được huấn luyện tại các cơ sở liên quan đến các lực lượng Palestine và Lebanon ở miền nam Lebanon, góp phần định hình mối quan hệ giữa Iran và Hezbollah.

Bị Mỹ và phương Tây áp lệnh trừng phạt

Ông Vahidi từng bị một số chính phủ phương Tây cáo buộc kích động các mạng lưới thân Iran thực hiện các vụ tấn công lớn trong nhiều thập kỷ qua. Trong thời gian giữ cương vị chỉ huy Lực lượng Quds giai đoạn từ năm 1988 đến 1998, ông bị cáo buộc có liên quan đến Vụ đánh bom doanh trại Beirut 1983 khiến 241 binh sĩ Mỹ thiệt mạng, Vụ tấn công Tháp Khobar 1996, cũng như Vụ tấn công Đại sứ quán Mỹ tại Yemen 2008.

Mỹ và Liên minh châu Âu đã áp đặt nhiều biện pháp trừng phạt đối với ông Vahidi, trong đó có việc hạn chế đáng kể khả năng đi lại, giao dịch tài chính và tham gia hoạt động kinh doanh quốc tế.

Mỹ lần đầu áp đặt trừng phạt đối với ông vào năm 2010 với các cáo buộc liên quan đến chương trình hạt nhân và tên lửa của Iran. Đến năm 2022, ông tiếp tục bị đưa vào danh sách trừng phạt theo Sắc lệnh Hành pháp 13553 của Mỹ với cáo buộc trấn áp các cuộc biểu tình.

Liên minh châu Âu đã áp đặt lệnh trừng phạt đối với ông từ năm 2008 và tiếp tục mở rộng lệnh trừng phạt vào năm 2022. Các biện pháp này liên quan đến cáo buộc sử dụng vũ lực, bắt giữ người biểu tình.