Hơn 3.600 tỷ đồng và một lời hẹn kéo dài

Hơn 3.600 tỷ đồng được rót vào nút giao Mỹ Thủy để tháo gỡ một trong những “cục máu đông” giao thông dai dẳng nhất tại cửa ngõ cảng Cát Lái, TP.HCM. Trên công trường, những nhịp cầu mới đang dần nối lại, đường dẫn đã hiện hình. Còn dưới mặt đường, đoàn xe container vẫn kiên trì xếp hàng, như một lời nhắc không mấy dễ chịu rằng kỳ vọng có thể bay cao, nhưng giao thông thì vẫn phải nhích từng mét.

Từ trên cao, quy mô của nút giao Mỹ Thủy hiện ra khá rõ với hàng loạt nhánh cầu và đường dẫn kết nối Nguyễn Thị Định, Đồng Văn Cống, Võ Chí Công - cầu Phú Mỹ trên trục Vành đai 2. Đây cũng là đầu mối dẫn vào cảng Cát Lái, nơi lưu lượng xe hàng nặng nhiều năm qua khiến giao thông khu vực thường xuyên căng như dây đàn.

Dự án được HĐND TP.HCM phê duyệt chủ trương đầu tư năm 2016, tổng mức đầu tư ban đầu 1.998 tỷ đồng, dự kiến thực hiện trong giai đoạn 2016 - 2021. Thế rồi kế hoạch gặp mặt bằng, lời hẹn gặp điều chỉnh. Tổng mức đầu tư tăng lên 3.622 tỷ đồng; riêng chi phí bồi thường, giải phóng mặt bằng và tái định cư tăng từ 504 tỷ đồng lên 1.624 tỷ đồng. Con số đội lên hơn gấp ba ở phần mặt bằng cho thấy đôi khi thứ đắt nhất của một công trình không hẳn là bê tông hay sắt thép, mà là cái giá của sự chậm trễ.

Mặt bằng hết “da beo”, tiến độ còn chạy nước rút?

Giai đoạn 3 của dự án khởi công ngày 14/3/2025, gồm cầu vượt trên đường Võ Chí Công – nhánh phải và cầu Kỳ Hà 3 -nhánh phải. Ban đầu, toàn bộ dự án được đặt mục tiêu hoàn thành vào tháng 4/2026; sau đó, phần xây lắp được điều chỉnh sang quý III/2026. Chiếc đồng hồ tiến độ, xem ra, vẫn chạy – chỉ có điều thường phải chỉnh lại giờ.

Theo Ban Giao thông TP.HCM, mặt bằng phục vụ giai đoạn 3 từng được bàn giao theo kiểu “da beo”, khiến nhà thầu khó tổ chức thi công liên tục. Công trường lại nằm giữa khu vực có mật độ phương tiện rất lớn, vừa thi công vừa phải duy trì giao thông. Lý do ấy có cơ sở: không thể bắt một công trường chạy thẳng khi mặt bằng bị cắt khúc. Nhưng khi nút thắt cũ đã được gỡ, dư luận có quyền hỏi nút thắt nào đang quyết định tốc độ những hạng mục còn lại.

Đầu tháng 7/2026, TP.HCM hoàn tất bàn giao 100% mặt bằng cho ba dự án trọng điểm tại phường Cát Lái, trong đó có dự án thành phần bồi thường, giải phóng mặt bằng và tái định cư phục vụ nút giao Mỹ Thủy. Cùng thời điểm, khối lượng thi công toàn dự án được công bố đạt khoảng 80%. “Thiên thời” chưa dám bàn, nhưng “địa lợi” về mặt bằng ít nhất đã có; phần còn lại là năng lực tổ chức thi công và trách nhiệm giữ lời hẹn.

Đến đầu tháng 8/2026, nhiều hạng mục vẫn đang được hoàn thiện. Một số đường gom đã thảm nhựa hoặc cơ bản hoàn thành; cầu Kỳ Hà 3 nhánh phải còn làm phần đường đầu cầu; cầu vượt Vành đai 2 nhánh phải tiếp tục thi công bản mặt cầu và các hạng mục liên quan. Quý III đã bước sang nửa chặng đường, trong khi công trường vẫn còn không ít đầu việc phải cán đích.

80% khối lượng chưa phải 80% hiệu quả

Với một dự án hơn 3.600 tỷ đồng, tỷ lệ hoàn thành xây lắp là chỉ dấu cần thiết, nhưng không thể là tấm giấy thông hành cho mọi câu hỏi về hiệu quả. Một cây cầu đã xong mà đường dẫn chưa thông, một nhánh đã thành hình nhưng chưa thể khai thác, hoặc các hướng lưu thông chưa được kết nối đồng bộ thì cả hệ thống vẫn có thể rơi vào cảnh “có tiếng mà chưa có miếng”. Nói cách khác, 80% khối lượng không đồng nghĩa với 80% ùn tắc đã biến mất. Giao thông không vận hành bằng phép chia số học. Chỉ một mắt xích yếu cũng đủ làm cả chuỗi chậm lại; chỉ một điểm giao cắt chưa được xử lý cũng có thể khiến đoàn xe tiếp tục nối đuôi.

Một chuyên gia đô thị nói với phóng viên Báo Điện tử Tiếngnói Việt Nam:"Nút giao Mỹ Thủy được đầu tư không phải để thành một tượng đài bê tông giữa cửa ngõ cảng, càng không phải để bổ sung thêm một dấu mốc vào danh sách công trình nghìn tỷ. Mục tiêu cuối cùng là tổ chức lại dòng phương tiện, giảm giao cắt giữa xe container ra vào cảng với giao thông đô thị và tăng kết nối cho khu Đông TP.HCM. Tiền ngân sách đã chi bằng con số tuyệt đối; hiệu quả cũng phải được đo bằng kết quả cụ thể"

Từ 1.998 tỷ đồng lên 3.622 tỷ đồng; từ năm 2021 đến quý III/2026 -nút giao Mỹ Thủy đã trải qua một quãng đường điều chỉnh dài dằng dặc. Đến nay, mặt bằng đã được tháo gỡ, khối lượng xây lắp đạt khoảng 80%, những nhịp cầu cuối cùng đang thành hình. Các điều kiện để tăng tốc đã hội tụ, vì vậy không thể tiếp tục lấy chiếc áo cũ của vướng mắc mặt bằng để che cho mọi nguy cơ trễ hẹn mới.