Những cánh rừng đầu nguồn ở miền núi A Lưới, thành phố Huế đang oằn mình trước nạn khai thác vàng trái phép. Từ các khe suối heo hút như Khe Bùn, Khe Li Leng thuộc xã A Lưới 1 đến nhiều khu vực rừng sâu giáp biên giới, hoạt động đào đãi vàng lén lút vẫn diễn ra bất chấp nhiều đợt truy quét của lực lượng chức năng. Đằng sau những hố sâu nham nhở giữa đại ngàn là nỗi lo về môi trường, nguồn nước và câu chuyện “đuổi chạy rồi quay lại” của nạn “vàng tặc”.

Men theo những con đường mòn dẫn vào khu vực Khe Bùn và Khe Li Leng xã A Lưới 1, thành phố Huế, dấu vết của hoạt động khai thác vàng trái phép còn hiện rõ. Nhiều hố đào sâu khoét vào sườn núi, đất đá bị cày xới. Ven các khe suối nhỏ, những lán trại dựng tạm bằng bạt nylon nằm lẩn khuất dưới tán cây. Những đoạn ống nhựa dẫn nước còn vắt ngang khe suối để phục vụ việc đãi vàng sa khoáng. Người dân địa phương cho biết, các nhóm khai thác vàng thường hoạt động về đêm hoặc rạng sáng. Khi phát hiện lực lượng chức năng, họ nhanh chóng tẩu tán phương tiện, lẩn sâu vào rừng hoặc bỏ trốn theo những đường mòn hiểm trở.

Bà Hồ Thị Chiếu, ở thôn Kê 1, xã A Lưới 1, thành phố Huế cho biết, việc khai thác vàng trái phép đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến nguồn nước sinh hoạt của người dân.

“Việc khai thác vàng trái phép ảnh hưởng rất lớn đến đời sống người dân. Nước lúc nào cũng đục, không sạch, rất khó sử dụng. Ở đây nguồn nước sạch hạn hẹp, đa số bà con dùng nước từ sông Đakrông và các khe suối. Nhưng do khai thác vàng ở đầu nguồn nên nước chảy về luôn đỏ đục, ảnh hưởng rất nhiều đến sinh hoạt”, bà Chiếu nói.

Chị Kăn Ngói, ở thôn Kê 2, xã A Lưới 1, thành phố Huế lo lắng, hoạt động đào đãi vàng trái phép đã làm đất đá từ thượng nguồn theo dòng chảy tràn xuống ruộng đồng, vùi lấp hoa màu và ao hồ nuôi trồng thủy sản của người dân vùng hạ lưu.

“Khi mùa mưa đến, bùn đất từ trên nguồn trôi về đầy ruộng. Hồ cá cũng bị bùn lấp hết nên không nuôi được nữa. Trước đây, người dân sử dụng nguồn nước tự nhiên để chăn nuôi, sản xuất, còn bây giờ thì không thể dùng được nữa”, chị Kăn Ngói cho biết.

Tình trạng khai thác vàng sa khoáng ở A Lưới 1 kéo dài hàng chục năm nay. Trước đây, khu vực này từng được cấp phép cho doanh nghiệp thăm dò khoáng sản vàng. Sau khi giấy phép hết hiệu lực và doanh nghiệp rút đi, nhiều đối tượng đã lợi dụng địa bàn rừng núi hiểm trở để khai thác vàng trái phép. Liên quan tình trạng nước đỏ đục xuất hiện tại các khe suối chảy về sông Đakrông, cơ quan chức năng nhận định, nguyên nhân có thể do mưa lớn làm sạt lở đất, kết hợp với việc bóc thực bì ở các điểm khai thác vàng và quá trình mở đường khai thác rừng làm đất đá bị cuốn xuống hạ lưu. Các lực lượng Công an, Biên phòng, Kiểm lâm và Quân sự địa phương liên tục tổ chức tuần tra, truy quét. Cuối tháng 4 vừa qua, khoảng 40 cán bộ, chiến sĩ đã tham gia đợt ra quân đẩy đuổi tại khu vực Khe Bùn và Khe Li Leng.

Thượng tá Hồ Văn Hà, Đồn trưởng Đồn Biên phòng cửa khẩu Hồng Vân, Bộ đội Biên phòng thành phố Huế cho biết, nhiều lán trại, máy móc cùng hệ thống dẫn nước phục vụ đào đãi vàng đã bị phá hủy.

Thượng tá Hồ Văn Hà cho biết thêm, mới đây, đơn vị phối hợp các lực lượng phá hủy 5 lán trại, 2 máy bơm nước và nhiều phương tiện khai thác vàng trái phép. Thời gian tới, đồn biên phòng tiếp tục tăng cường tuần tra, ít nhất mỗi tuần 2 đến 3 đợt, kết hợp tuyên truyền để người dân hiểu việc khai thác vàng là vi phạm pháp luật.

Từ khi vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, UBND xã A Lưới 1 đã tổ chức 9 đợt kiểm tra, truy quét tại các điểm nóng khai thác vàng trái phép. Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Đức Phú, Phó Chủ tịch UBND xã A Lưới 1, công tác quản lý còn gặp nhiều khó khăn do địa bàn rộng, các điểm khai thác nằm sâu trong rừng và thường xuyên thay đổi vị trí hoạt động.

Theo chia sẻ của ông Phú, trong quá trình kiểm tra, các đối tượng thường rút lui, nhưng khi lực lượng chức năng rời đi thì lại quay vào hoạt động. Do địa hình rừng sâu, xa khu dân cư nên việc kiểm soát gặp nhiều khó khăn. Thời gian tới, xã sẽ thành lập các chốt chặn gồm lực lượng Công an, Quân sự, Biên phòng cùng tổ truy quét thường xuyên nhằm xử lý dứt điểm tình trạng này. Song song với đó, địa phương cũng sẽ duy trì đội truy quét hoạt động hằng tuần, quyết tâm giải quyết triệt để vấn đề.

Cuộc chiến với “vàng tặc” ở miền núi A Lưới, thành phố Huế khó có thể giải quyết chỉ bằng những đợt truy quét, đẩy đuổi. Nếu không có giải pháp căn cơ, những khu vực rừng đầu nguồn sẽ tiếp tục bị xới tung, nguồn nước phục vụ sinh hoạt và sản xuất của người dân vùng hạ lưu ngày càng bị ô nhiễm. Ngoài việc duy trì truy quét thường xuyên, địa phương cần đẩy mạnh các chính sách hỗ trợ sinh kế, phát triển sản xuất và tạo việc làm bền vững cho người dân miền núi. Chỉ khi người dân có cuộc sống ổn định, “cơn khát vàng” giữa đại ngàn mới thực sự được ngăn chặn.