Iran được cho là đã triển khai một thế hệ tên lửa đạn đạo mới với khả năng cơ động cao, được thiết kế nhằm tăng khả năng xuyên thủng hệ thống phòng không và nâng cao độ chính xác khi tấn công mục tiêu. Một số chuyên gia quân sự nhận định sự xuất hiện của loại vũ khí này có thể khiến mạng lưới căn cứ quân sự Mỹ tại khu vực Vịnh Ba Tư bị đe dọa.

Trọng tâm của những thay đổi này là tên lửa đạn đạo Kheibar Shekan, còn được gọi là “Kẻ phá vỡ thành trì”. Loại tên lửa này được cho là có tầm bắn khoảng 1.450 km, sử dụng đầu đạn có khả năng cơ động và hệ thống dẫn đường vệ tinh.

Theo chính phủ Iran, quân đội nước này đã sử dụng rộng rãi Kheibar Shekan trong các cuộc tấn công nhằm vào trung tâm hải quân Mỹ tại Bahrain và một số căn cứ khác của Mỹ trong cuộc xung đột kéo dài sáu tháng với Mỹ và Israel.

Một số chuyên gia phân tích cho rằng Iran cũng đã sử dụng tên lửa Kheibar Shekan trong cuộc tấn công ngày 17/7 nhằm vào Căn cứ Không quân Muwaffaq Salti tại Al-Azraq, Jordan, khiến 3 binh sỹ Mỹ thiệt mạng. Ngày 31/8, một cơ quan truyền thông nhà nước Iran xác nhận Tehran đã sử dụng tên lửa Kheibar Shekan để tấn công căn cứ Muwaffaq Salti và căn cứ không quân King Hussein tại Jordan, nhằm đáp trả cuộc tấn công quân sự của Mỹ vào đảo Larak của Iran xảy ra vào đêm hôm trước.

Hãng tin Tasnim, cơ quan truyền thông có liên hệ với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), cho biết lực lượng này đã “nhắm mục tiêu vào cơ sở hạ tầng kỹ thuật, bảo trì cũng như các căn cứ máy bay chiến đấu” tại hai cơ sở nói trên, đồng thời tuyên bố gây ra thiệt hại đáng kể.

Cơ chế hoạt động của Kheibar Shekan

Khác với tên lửa đạn đạo thông thường bay theo quỹ đạo có thể dự đoán được, Kheibar Shekan có khả năng thay đổi hướng bay trong giai đoạn cuối của hành trình. Đặc điểm này làm tăng khả năng vượt qua các lớp phòng không và nâng cao độ chính xác khi tiếp cận mục tiêu.

Triển khai trên các bệ phóng di động và sử dụng nhiên liệu rắn, Kheibar Shekan được đánh giá là khó phát hiện và khó đánh chặn hơn so với các hệ thống tên lửa cố định. Với tầm hoạt động khoảng 1.450 km, loại tên lửa này có thể đe dọa các mục tiêu của Mỹ và đồng minh tại nhiều khu vực ở Trung Đông, trong đó có Israel, cũng như một số căn cứ quân sự lớn của Mỹ như Căn cứ Không quân Al Udeid tại Qatar, Căn cứ Không quân Prince Sultan tại Saudi Arabia và Căn cứ Không quân Al Dhafra tại Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất.

“Chúng tôi đã thiết kế toàn bộ các hệ thống phòng không dựa trên nhận định về những gì chúng tôi cho rằng họ sẽ làm”, Jonathan Hackett, cựu lính thủy đánh bộ kiêm sĩ quan tình báo Mỹ, nhận định về năng lực quân sự của Iran.

Theo ông Hackett, Iran hiện đang áp dụng những phương thức tác chiến khác so với các giả định trước đây của Mỹ. “Hiện giờ, chúng tôi phải thay đổi thế trận phòng thủ tên lửa theo cách mà trước đây chưa từng thực hiện”, ông nói.

Ông Hackett và một số chuyên gia khác cho rằng tên lửa Kheibar Shekan cùng các loại tên lửa khác của Iran đã nhiều lần vượt qua được một số lớp trong hệ thống phòng thủ nhiều tầng mà Mỹ triển khai tại Trung Đông trong nhiều thập kỷ.

Theo Hông ackett, Kheibar Shekan có thể đã đóng vai trò quan trọng trong cuộc tấn công ngày 17/7. Tuy nhiên, việc xác thực thông tin gặp nhiều khó khăn do các quan chức Mỹ yêu cầu một số nhà cung cấp dịch vụ vệ tinh thương mại lớn hạn chế hoặc che mờ hình ảnh các địa điểm quân sự nhạy cảm của Mỹ trong khu vực.

Một phân tích độc lập về ảnh vệ tinh do Washington Post thực hiện cho thấy các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái của Iran đã làm hư hại hoặc phá hủy ít nhất 228 công trình và trang thiết bị tại tối thiểu 15 địa điểm quân sự của Mỹ ở Trung Đông trong suốt cuộc xung đột.

Tổng thống Donald Trump và các quan chức cấp cao trong chính quyền Mỹ, trong đó có Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth khẳng định chiến dịch quân sự của Washington đã làm suy giảm đáng kể năng lực quân sự của Iran. Các quan chức Mỹ cũng cho rằng hệ thống phòng không của nước này đã hoạt động hiệu quả trong phần lớn các trường hợp. Iran đã bác bỏ tuyên bố đó.

“Các lực lượng Mỹ hoàn toàn duy trì khả năng tác chiến đầy đủ. Chúng tôi có mọi thứ cần thiết để thực hiện các đòn tấn công vào thời điểm và địa điểm do tổng thống lựa chọn”, người phát ngôn Lầu Năm Góc Sean Parnell cho biết.

Đe dọa nghiêm trọng lực lượng Mỹ trong khu vực

Iran lần đầu tiên giới thiệu Kheibar Shekan – tên gọi có nghĩa là "Kẻ phá vỡ Kheibar" (ám chỉ một ốc đảo kiên cố trong lịch sử tại Bán đảo Arab) – vào năm 2022.

Ông Jim Lamson, chuyên gia phân tích của CIA từ năm 1998 đến 2021, cho biết hệ thống dẫn đường của Kheibar Shekan cho phép tên lửa điều chỉnh quỹ đạo và cơ động nhanh chóng để đánh trúng mục tiêu với sai số chỉ trong vòng 10 mét; đây là một thành tựu đáng kể xét đến quãng đường bay rất dài của nó.

Ông Lamson – hiện là nghiên cứu viên cấp cao tại Trung tâm Nghiên cứu Không phổ biến Vũ khí James Martin (CNS) và chuyên theo dõi chương trình tên lửa của Iran – chia sẻ rằng khả năng "cơ động trong giai đoạn cuối" đồng nghĩa với việc tên lửa này có thể "né tránh hoàn toàn" hai hoặc ba tên lửa đánh chặn được đối phương phóng về phía nó.

Theo ông Lamson, kể từ năm 2024, Iran đã liên tục thực hiện các cải tiến gia tăng – nhiều khả năng nhờ sự hỗ trợ từ công nghệ của Trung Quốc và Nga – nhằm biến loại tên lửa này thành mối đe dọa cực kỳ nguy hiểm đối với lực lượng khoảng 30.000 đến 40.000 binh sỹ Mỹ đang đồn trú trong khu vực.

Ông cho biết các bản nâng cấp bao gồm hệ thống dẫn đường vệ tinh cải tiến, quỹ đạo phóng thay đổi khiến radar phòng thủ tên lửa khó dự đoán hơn, khả năng chống nhiễu điện tử tốt hơn, cũng như các đợt tấn công phối hợp kết hợp giữa tên lửa đạn đạo và các bầy đàn máy bay không người lái.

Trong khi đó, năng lực phòng thủ của Mỹ đangbị suy giảm, một phần do các cuộc tấn công của Iran nhắm vào các trạm radar và hệ thống phòng không của Mỹ cùng đồng minh trong khu vực và một phần do Washington đã cạn kiệt kho dự trữ tên lửa đánh chặn của chính mình. Đây là nhận định của các chuyên gia Lamson, McCaffrey và Hackett.