Đây là tuyên bố của ông Mohammad Bagher Ghalibaf, Chủ tịch Quốc hội kiêm trưởng đoàn đàm phán Iran. Iran hiện vẫn duy trì quyền kiểm soát đối với hoạt động lưu thông qua eo biển Hormuz, bao gồm việc quyết định tàu thuyền nào được phép đi qua. Các vụ tấn công nhằm vào những tàu chở dầu sử dụng các tuyến hàng hải mà Tehran coi là “không được phép” đã khiến hoạt động vận tải biển qua khu vực này bị gián đoạn.

Ông Ghalibaf cho biết Iran vẫn sẵn sàng đạt được thỏa thuận với Mỹ nhằm thiết lập lệnh ngừng bắn và khôi phục hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz. Tuy nhiên, Tehran hiện đang chờ Washington phản hồi các điều kiện do nước này đưa ra. “Bóng giờ đang nằm trong chân phía Mỹ”, ông nói.

Theo các chuyên gia, đứng trước hai lựa chọn là nối lại một cuộc chiến không nhận được nhiều sự ủng hộ của công chúng hoặc nhượng bộ Iran để đạt được thỏa thuận, Tổng thống Mỹ Donald Trump hiện nghiêng về phương án gia tăng sức ép kinh tế đối với Tehran. Washington đã siết chặt các biện pháp trừng phạt, duy trì phong tỏa các cảng biển của Iran, đồng thời công bố một chiến dịch mà ông Trump tuyên bố sẽ cắt đứt các tuyến đường bộ Iran sử dụng để vận chuyển vũ khí và công nghệ tiên tiến.

Các nhà phân tích nhận định, dù hai bên chưa quay lại một cuộc xung đột toàn diện, triển vọng đạt được thỏa thuận hòa bình chính thức vẫn còn rất xa. Tình trạng bế tắc hiện nay cũng khó có thể kéo dài trong một môi trường vốn tiềm ẩn nhiều rủi ro.

“Trạng thái cân bằng hiện tại vốn dĩ không ổn định. Bởi lẽ, điều mà Washington coi là một thế bế tắc có thể duy trì lâu dài thì đối với Tehran lại giống như một quá trình bóp nghẹt chậm rãi. Cả hai bên đều đang đặt cược rằng đối phương sẽ là bên ít có khả năng chịu đựng hơn”, ông Ali Vaez, Phó Giám đốc Chương trình Trung Đông và Bắc Phi thuộc Nhóm Khủng hoảng Quốc tế (ICG), nhận định.

“Đó là một canh bạc nguy hiểm”, ông nói thêm.

Iran có thể trụ vững được bao lâu?

Tehran đã đưa ra 7 điều kiện để chấp nhận ngừng bắn và mở lại eo biển Hormuz, qua đó tiến tới nối lại các cuộc đàm phán hòa bình thông qua trung gian Qatar. Hiện Iran vẫn đang chờ phản hồi chính thức từ Washington.

Các điều kiện này bao gồm: Mỹ dỡ bỏ lệnh phong tỏa hải quân đối với các cảng biển Iran; nới lỏng các biện pháp trừng phạt; giải tỏa những nguồn tài chính của Iran đang bị đóng băng; chấm dứt các hành động thù địch trên tất cả các mặt trận và chính thức tuyên bố kết thúc xung đột.

Ông Ghalibaf cho biết những yêu cầu trên vốn đã được đưa vào biên bản ghi nhớ (MoU) mà Iran và Mỹ đạt được tại Islamabad hồi tháng 6. Theo ông, các điều kiện này phải được thực hiện trước khi Tehran đồng ý quay trở lại bàn đàm phán với Washington.

Tuy nhiên, theo các nhà phân tích, việc Iran chủ động thúc đẩy một thỏa thuận cũng cho thấy sức ép ngày càng lớn mà lệnh phong tỏa và các biện pháp trừng phạt đang gây ra đối với nền kinh tế nước này. Áp lực kéo dài sẽ khiến các nhà lãnh đạo Iran ngày càng khó chấp nhận những điều khoản có thể bị dư luận trong nước xem là sự nhượng bộ.

Ông Vaez nhận định: “Iran muốn thoát khỏi tình trạng bị bao vây, nhưng sau khi đã phải trả một cái giá quá đắt, các nhà lãnh đạo nước này không thể chấp nhận một thỏa thuận trông chẳng khác nào sự đầu hàng. Washington càng đòi hỏi sự quy phục, một thỏa thuận càng trở nên xa vời”.

Dù vậy, vẫn xuất hiện một số tín hiệu cho thấy các nỗ lực ngoại giao chưa hoàn toàn bế tắc. Hồi đầu tuần, Qatar tuyên bố nước này đang “nỗ lực không ngừng” nhằm giải quyết cuộc khủng hoảng, đồng thời cho biết cả Mỹ và Iran đều đưa ra những phát biểu tích cực về triển vọng ngoại giao.

Một ngày trước đó, sau cuộc gặp với Thủ tướng Qatar Sheikh Mohammed bin Abdulrahman bin Jassim Al Thani tại Nhà Trắng, Tổng thống Trump cho biết đang có “đà tiến tới việc chấm dứt cuộc xung đột này”. Tuy nhiên, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio lại đánh giá các yêu cầu của Iran là “không thể chấp nhận được”.

Ông Gerd Nonneman, Giáo sư quan hệ quốc tế và nghiên cứu vùng Vịnh tại Đại học Georgetown ở Qatar, nhận định rằng chi phí duy trì chiến lược gây sức ép có thể dần thu hẹp dư địa hành động của Washington.

“Phía Mỹ có thể tạm thời cho rằng duy trì nguyên trạng vẫn tốt hơn là đưa ra những nhượng bộ đáng kể vào thời điểm này. Tuy nhiên, đây không phải chiến lược bền vững, bởi chi phí quá lớn, xét cả trên phương diện tác động đến nền kinh tế nói chung lẫn nguồn lực dành cho các hoạt động quân sự”, ông Nonneman phân tích.

Hormuz tiếp tục là quân bài gây sức ép của Iran

Theo các nhà phân tích, lợi thế đáng kể nhất của Iran trong cuộc đối đầu với Mỹ nằm ở khả năng kiểm soát hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz. Bằng cách kiểm soát tàu thuyền được phép đi qua và các tuyến hàng hải được sử dụng, Tehran có thể làm gia tăng chi phí kinh tế đối với Washington cũng như các đối tác vùng Vịnh, qua đó duy trì sức ép trong bối cảnh đàm phán bế tắc.

Ông Ghalibaf tuyên bố tuyến đường thủy chiến lược này sẽ “không bao giờ quay trở lại” trạng thái như trước khi xung đột xảy ra.

Khả năng gây sức ép của Iran thể hiện rõ vào cuối tuần trước, khi hoạt động vận tải biển qua eo biển Hormuz suy giảm đáng kể sau một loạt vụ tấn công nhằm vào các tàu chở dầu. Theo công ty nghiên cứu thị trường Kpler, chỉ có 5 tàu chở hàng đi qua eo biển này trong ngày 7/11, trong khi không ghi nhận tàu nào đi qua vào ngày 8/11.

Iran có thể tiếp tục gây gián đoạn hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz mà không nhất thiết phải mở rộng xung đột thành một cuộc đối đầu quân sự toàn diện. Đây cũng là một trong những công cụ gây sức ép quan trọng nhất mà Tehran đang sử dụng đối với Washington trong bối cảnh hai bên chưa tìm được tiếng nói chung trên bàn đàm phán.

“Washington có lợi thế là có thể chờ đợi, nhưng lại không thể quyết định cách Tehran hành xử trong khoảng thời gian đó. Nghịch lý là chiến dịch gây sức ép của Mỹ càng phát huy hiệu quả, Iran càng có động lực sử dụng vũ lực để phá vỡ thế bế tắc”, ông Vaez nhận định.

Washington có thể chờ đợi bao lâu?

Theo Axios, các cố vấn của Tổng thống Donald Trump hiện có những quan điểm khác nhau về bước đi tiếp theo đối với Iran. Ngoại trưởng Marco Rubio cho rằng chiến dịch gây sức ép kinh tế đang phát huy tác dụng, trong khi Phó Tổng thống JD Vance ủng hộ tìm kiếm một thỏa thuận thông qua đàm phán.

Cũng theo nguồn tin này, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent, Giám đốc Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) John Ratcliffe và Jared Kushner, cố vấn kiêm con rể của ông Trump, đều ủng hộ việc tiếp tục duy trì sức ép kinh tế đối với Tehran.

Ông Albert Vidal, chuyên gia tại Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS), nhận định dù cả Mỹ và Iran đều không muốn quay lại xung đột, Washington dường như có nhiều động lực duy trì tình trạng hiện tại hơn Tehran, do những tác động kinh tế từ lệnh phong tỏa hải quân đối với Iran.

Các cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ vừa qua cũng có thể tác động đến tính toán của ông Trump. Theo ông Vidal, khi Quốc hội khóa mới bắt đầu hoạt động vào tháng 1/2027, đảng Dân chủ có thể sử dụng quyền kiểm soát ngân sách để gây sức ép, khiến chính quyền khó duy trì các hoạt động quân sự.

Ông Vidal cho rằng: “Khoảng thời gian để chính quyền ông Trump triển khai các chiến dịch quân sự quy mô lớn có thể đang dần thu hẹp, khi đảng Dân chủ có khả năng sử dụng quyền kiểm soát ngân sách tại Quốc hội khóa mới vào tháng 1 tới”.

Bên cạnh đó, tình trạng thiếu hụt tên lửa đánh chặn cũng có thể hạn chế khả năng Washington mở rộng các hoạt động quân sự nếu xung đột leo thang.

Trong khi đó, Iran đã phát tín hiệu sẵn sàng đáp trả nhằm vào các cơ sở hạ tầng và căn cứ quân sự của Mỹ trong khu vực. Một quyết định nối lại chiến sự vì thế có nguy cơ kéo các quốc gia vùng Vịnh lún sâu hơn vào cuộc xung đột, trong bối cảnh những nước này đã phải chịu nhiều tổn thất về kinh tế.