Với chính quyền Iraq, việc Liên minh quốc tế do Mỹ dẫn đầu kết thúc nhiệm vụ quân sự không chỉ là một dấu mốc về chủ quyền, mà còn mở ra cách thức hợp tác mới với các đối tác quốc tế.

Thủ tướng Iraq Ali Faleh al-Zaidi nhấn mạnh:“Khi nhiệm vụ của Liên minh Quốc tế tại Iraq kết thúc, chúng ta sẽ chuyển quan hệ với các đối tác chiến lược sang một giai đoạn mới, từ hợp tác quân sự sang hợp tác kinh tế và phát triển, vì lợi ích chung và vì quan hệ hữu nghị với các đối tác quốc tế”.

Người phát ngôn Bộ Quốc phòng Iraq, Thiếu tướng Tahseen al-Khafaji, cho biết lực lượng trong nước sẽ đảm nhận vai trò an ninh lớn hơn: “Tất cả các lực lượng an ninh và quân đội sẽ được triển khai ở quy mô lớn, với năng lực tình báo và khả năng tác chiến được tăng cường. Iraq cũng sẽ đẩy mạnh việc trang bị vũ khí, xây dựng năng lực và hoàn thiện cơ chế ra quyết định an ninh thống nhất”.

Những tuyên bố này phản ánh kỳ vọng của Baghdad về một giai đoạn mà các lực lượng Iraq giữ vai trò chủ đạo trong bảo đảm an ninh. Mỹ đưa quân vào Iraq năm 2003 và rút lực lượng chiến đấu vào cuối năm 2011. Chưa đầy ba năm sau, theo đề nghị của Baghdad, Mỹ trở lại trong khuôn khổ Liên minh Quốc tế chống tổ chức khủng bố Nhà nước Hồi giáo tự xưng (IS), sau khi nhóm này kiểm soát nhiều vùng lãnh thổ rộng lớn tại Iraq và Syria.

IS bị đánh bật khỏi các khu vực kiểm soát tại Iraq vào năm 2017 và mất thành trì lãnh thổ cuối cùng ở Syria vào năm 2019. Tuy nhiên, việc tổ chức này không còn kiểm soát lãnh thổ không đồng nghĩa mối đe dọa đã hoàn toàn biến mất. Các nhóm hoạt động bí mật vẫn tồn tại, trong khi lực lượng an ninh Iraq tiếp tục phải duy trì năng lực chống khủng bố.

Trong những năm gần đây, Mỹ duy trì khoảng 2.500 quân nhân tại Iraq. Theo thỏa thuận giữa năm 2024, Mỹ và Iraq thống nhất kết thúc nhiệm vụ của Liên minh Quốc tế tại Iraq và chuyển sang một khuôn khổ hợp tác an ninh song phương lâu dài hơn, trên cơ sở đánh giá mối đe dọa từ IS và năng lực của lực lượng an ninh Iraq.

Phần lớn lực lượng Mỹ đã rút khỏi các khu vực của Iraq từ trước, trong khi lực lượng còn lại tại khu vực tự trị người Kurd ở miền Bắc được rút theo lộ trình. Đây cũng là khu vực từng nhận được sự hỗ trợ đáng kể của Mỹ về tình báo và giám sát. Vì thế, thách thức đối với Iraq sau khi lực lượng Mỹ và Liên minh Quốc tế rút đi không chỉ nằm ở việc duy trì kiểm soát lãnh thổ. Đó còn là khả năng củng cố năng lực của các cơ quan nhà nước, kiểm soát vũ khí, duy trì năng lực chống khủng bố và bảo đảm an ninh trong một môi trường khu vực còn nhiều biến động.

Nhà phân tích chính trị Ali An Muallim nhận định: “Thách thức lớn ở đây là Iraq vẫn chưa có đầy đủ các công cụ cần thiết để củng cố chủ quyền quốc gia, trong đó có năng lực không quân và các hệ thống phòng thủ. Năng lực quân sự, đặc biệt trong lĩnh vực kỹ thuật và tình báo, cũng chưa đạt mức cao. Điều này đáng lưu ý khi chúng ta vẫn ghi nhận hoạt động của IS tại một số thung lũng và khu vực phía Tây Iraq. Bên cạnh đó, các hoạt động quân sự vẫn đang diễn ra tại khu vực. Những bất ổn về an ninh trong khu vực có thể tác động và làm phức tạp thêm tình hình an ninh trong nước”.

Việc Mỹ rút quân vì thế khép lại một chặng dài can dự quân sự tại Iraq, nhưng không khép lại những vấn đề an ninh mà nước này phải xử lý. Điểm thay đổi quan trọng là trách nhiệm bảo đảm an ninh được chuyển nhiều hơn cho các lực lượng Iraq, trong khi quan hệ với các đối tác quốc tế được định hướng sang những hình thức hợp tác mới, trong đó có kinh tế, phát triển và an ninh.

Với chính quyền Iraq, giai đoạn sau rút quân sẽ là phép thử đối với năng lực tự bảo đảm an ninh, đồng thời là quá trình tìm kiếm một thế cân bằng mới trong quan hệ với các đối tác và các lực lượng có ảnh hưởng trong khu vực.