Diễn đàn quy tụ đại diện các ban, bộ, ngành Trung ương và địa phương, các cơ quan ngoại giao, tổ chức quốc tế, đối tác phát triển, chuyên gia, nhà nghiên cứu, doanh nghiệp cùng các cơ quan báo chí trong nước và quốc tế. Đây là dịp để trao đổi về cách thức chuyển hóa tiềm năng, lợi thế của biển thành nguồn lực phát triển thực chất, đồng thời tăng cường sự tham gia của Việt Nam vào các cơ chế quản trị biển và đại dương ở khu vực và quốc tế.

Từ tư duy khai thác biển sang phát triển và quản trị biển hiện đại

Phát biểu khai mạc Diễn đàn, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Doãn Anh nhấn mạnh Nghị quyết số 20-NQ/TW đánh dấu bước chuyển chiến lược trong tư duy về biển, xác định biển là nền tảng quan trọng của sức mạnh tổng hợp quốc gia. Xây dựng Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh vì vậy không chỉ là câu chuyện khai thác các nguồn tài nguyên biển, mà còn gắn với mở rộng không gian phát triển, nâng cao năng lực quản trị và tạo thêm động lực tăng trưởng cho đất nước.

Theo Phó Chủ tịch Quốc hội, biển là một không gian chiến lược trong quá trình thực hiện các mục tiêu phát triển dài hạn của Việt Nam. Một Việt Nam mạnh hơn về biển cũng có thêm năng lực đóng góp cho hòa bình, ổn định, hợp tác khu vực và quốc tế, đồng thời tham gia tích cực hơn vào việc giải quyết các thách thức chung đối với biển và đại dương.

Cách tiếp cận này được thể hiện rõ trong yêu cầu kết hợp giữa phát triển kinh tế biển với bảo vệ môi trường, bảo đảm quốc phòng, an ninh và giữ vững chủ quyền, quyền chủ quyền, quyền tài phán và lợi ích quốc gia trên biển. Đây cũng là một trong những vấn đề xuyên suốt được các đại biểu đề cập tại Diễn đàn.

Phát biểu dẫn đề, Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Duy Hưng cho rằng mọi quy hoạch, chiến lược và chương trình phát triển phải gắn với yêu cầu bảo vệ chủ quyền, quyền chủ quyền, quyền tài phán quốc gia và lợi ích quốc gia trên biển, đồng thời giữ vững môi trường hòa bình, ổn định.

Mục tiêu đặt ra là xây dựng Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh, giàu từ biển và phát triển bền vững từ biển; hình thành nền quản trị biển hiện đại, phát triển khoa học và công nghệ biển, nâng cao đời sống người dân vùng biển, đảo, bảo tồn và phát huy văn hóa biển, đồng thời giữ vững quốc phòng, an ninh và lợi ích quốc gia trên biển.

Trong quá trình đó, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là những động lực quan trọng. Đây không chỉ là công cụ nâng cao hiệu quả khai thác tài nguyên, mà còn giúp Việt Nam nâng cao năng lực nghiên cứu, dự báo, quản lý không gian biển, phát triển các ngành kinh tế biển mới và thích ứng với những thách thức về môi trường, biến đổi khí hậu.

Từ góc độ phát triển kinh tế, nhu cầu đầu tư cho hạ tầng biển, cảng biển, logistics, năng lượng, đô thị ven biển, bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu là rất lớn. Trong khi đó, nguồn lực trong nước có giới hạn. Vì vậy, việc huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực quốc tế được xem là một yêu cầu quan trọng để hiện thực hóa các mục tiêu phát triển.

Tuy nhiên, hợp tác quốc tế không chỉ được nhìn nhận dưới góc độ thu hút vốn. Các ý kiến tại Diễn đàn nhấn mạnh hợp tác cần tạo ra những kết quả cụ thể về công nghệ, tri thức, nhân lực, hạ tầng, quản trị, thị trường và năng lực bảo vệ môi trường. Quan trọng hơn, các nguồn lực bên ngoài cần được chuyển hóa thành năng lực nội sinh, qua đó nâng cao khả năng tự chủ và sức cạnh tranh của nền kinh tế biển Việt Nam.

Hợp tác quốc tế để cùng kiến tạo không gian biển hòa bình, bền vững

Một quốc gia biển mạnh không thể chỉ được đo bằng quy mô kinh tế biển hay năng lực khai thác tài nguyên. Năng lực tham gia và đóng góp vào quản trị biển, đại dương cũng là một thành tố quan trọng. Đây là lĩnh vực đòi hỏi sự phối hợp giữa các quốc gia, tổ chức quốc tế và nhiều chủ thể khác, từ nghiên cứu khoa học, bảo vệ môi trường đến ứng phó với biến đổi khí hậu và bảo đảm an toàn, an ninh trên biển.

Tại Diễn đàn, nhiều ý kiến quốc tế đánh giá cao những đóng góp của Việt Nam đối với quản trị biển và đại dương toàn cầu. Điều phối viên Thường trú Liên hợp quốc tại Việt Nam khẳng định Liên hợp quốc cam kết đồng hành với Việt Nam trong triển khai chương trình hành động, nâng cao năng lực thực thi Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS 1982) và Hiệp định về bảo tồn và sử dụng bền vững đa dạng sinh học biển ở các vùng nằm ngoài quyền tài phán quốc gia (BBNJ), đồng thời huy động tài chính và công nghệ, bảo đảm lợi ích đến với cộng đồng ven biển, ngư dân, phụ nữ và thanh niên.

Những cam kết này cho thấy hợp tác quốc tế về biển ngày càng được đặt trong một phạm vi rộng hơn, trong đó phát triển kinh tế phải song hành với bảo vệ hệ sinh thái và bảo đảm lợi ích của cộng đồng. Đây cũng là cách tiếp cận phù hợp với yêu cầu phát triển bền vững, khi các nguồn tài nguyên biển chịu sức ép ngày càng lớn từ biến đổi khí hậu, ô nhiễm và hoạt động khai thác.

Ở bình diện khu vực, Việt Nam xác định tiếp tục chủ động tham gia các cơ chế đa phương, cùng ASEAN và các đối tác đóng góp cho một Biển Đông hòa bình và phát triển bền vững trên cơ sở luật pháp quốc tế, đặc biệt là Hiến chương Liên hợp quốc và UNCLOS 1982.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Doãn Anh nhấn mạnh, Việt Nam mong muốn cùng các quốc gia và đối tác xây dựng một không gian biển hòa bình, hợp tác và kết nối, trong đó chủ quyền, các quyền và lợi ích hợp pháp được tôn trọng, khác biệt được quản lý và lợi ích chung ngày càng được mở rộng. Theo cách tiếp cận này, đối thoại, luật pháp quốc tế, xây dựng lòng tin, kết nối lợi ích và mở rộng đồng thuận là những yếu tố quan trọng để cùng kiến tạo môi trường hợp tác.

Từ yêu cầu đó, hợp tác và hội nhập quốc tế không chỉ nhằm bổ sung nguồn lực cho phát triển kinh tế biển trong nước, mà còn tạo điều kiện để Việt Nam nâng cao vai trò và đóng góp trong các vấn đề biển và đại dương của khu vực và thế giới.

Nghị quyết số 20-NQ/TW đặt ra mục tiêu dài hạn, trong khi giai đoạn 2026-2030 được xem là thời kỳ quan trọng để cụ thể hóa các định hướng thành chương trình và dự án. Điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp, cơ sở nghiên cứu và các đối tác quốc tế.

Từ phát triển hạ tầng, khoa học công nghệ, năng lượng, logistics, du lịch biển đến bảo tồn hệ sinh thái và nâng cao năng lực quản trị, mỗi lĩnh vực đều cần những hình thức hợp tác phù hợp. Trong đó, yêu cầu xuyên suốt là bảo đảm các nguồn lực được sử dụng hiệu quả, tạo ra giá trị lâu dài và phục vụ mục tiêu phát triển bền vững.

Xây dựng Việt Nam thành quốc gia biển mạnh vì thế là một quá trình vừa phát huy nội lực, vừa chủ động hội nhập. Khi biển được nhìn nhận không chỉ là không gian khai thác mà còn là không gian phát triển, kết nối và hợp tác, việc chuyển tiềm năng biển thành nguồn lực thực chất sẽ gắn chặt hơn với nâng cao năng lực quản trị, khoa học công nghệ, bảo vệ môi trường và đóng góp vào hòa bình, ổn định khu vực.