Trung đoàn tên lửa phòng không số 1039 của Ukraine vừa công bố hình ảnh các hệ thống phòng không tầm ngắn ItO 90M do Phần Lan cung cấp, trong đó có cảnh phương tiện phóng tên lửa VT-1 đánh chặn máy bay không người lái (UAV) của Nga. Đây là lần đầu tiên việc chuyển giao các tổ hợp này được xác nhận công khai, bổ sung một lớp phòng thủ cơ động cho mạng lưới phòng không của Ukraine.

Các hình ảnh cho thấy xe bọc thép Sisu XA-181 cấu hình 6×6, được tích hợp hệ thống tên lửa Crotale NG do Pháp phát triển. Trước đó, Ukraine đã tiếp nhận hai khẩu đội Crotale NG do Pháp cung cấp từ năm 2022.

Cả Phần Lan và Ukraine đều chưa công bố số lượng tổ hợp ItO 90M được chuyển giao, thời điểm bàn giao cụ thể hay số tên lửa VT-1 đi kèm. Vì vậy, quy mô đóng góp của Phần Lan vào năng lực phòng không Ukraine hiện vẫn chưa được xác định rõ.

Sức mạnh của hệ thống ItO 90M

Phần Lan mua các hệ thống Ilmatorjuntaohjus 90M, thường được gọi là ItO 90M, trong thập niên 1990 nhằm bảo vệ các đơn vị quân đội và cơ sở trọng yếu. Hệ thống kết hợp tên lửa Crotale NG của Pháp với thiết bị chỉ huy, kiểm soát do Phần Lan phát triển và khung gầm xe bọc thép sản xuất trong nước.

Trong giai đoạn mua sắm ban đầu, Phần Lan tiếp nhận 20 tổ hợp sản xuất cùng một nguyên mẫu thử nghiệm, nâng tổng số phương tiện lên 21. Tuy nhiên, chưa rõ bao nhiêu tổ hợp trong số này đã được chuyển giao cho Ukraine.

Mỗi xe ItO 90M nặng khoảng 23,5 tấn, được trang bị radar phát hiện mục tiêu, radar điều khiển hỏa lực, camera quan sát ban ngày và thiết bị ảnh nhiệt. Xe mang theo tám tên lửa đất đối không VT-1 sẵn sàng khai hỏa, cùng máy phát điện và các thiết bị phục vụ tác chiến.

Nhờ tích hợp các thành phần trên cùng một phương tiện, kíp vận hành gồm bốn người có thể phát hiện, theo dõi và đánh chặn mục tiêu mà không cần một xe radar chuyên dụng riêng biệt.

Trong cấu hình này, Pháp cung cấp nền tảng công nghệ tên lửa Crotale NG, trong khi Phần Lan đảm nhiệm việc chế tạo phương tiện, thiết bị chỉ huy và các thành phần phát hiện mục tiêu. Quá trình sản xuất tên lửa được triển khai tại các cơ sở ở Mỹ và Ireland. Với 20 phương tiện sản xuất ban đầu, tổng số tên lửa có thể được mang theo ở trạng thái sẵn sàng khai hỏa là 160 quả.

ItO 90M sử dụng khung gầm thuộc dòng xe bọc thép Sisu XA, phát triển từ dòng Pasi 6×6 của Phần Lan, ra mắt năm 1984. Tuy nhiên, việc tích hợp hệ thống tên lửa và radar khiến biến thể XA-181 có trọng lượng lớn hơn đáng kể so với xe chở quân XA-180 nguyên bản.

Khác với cấu hình Crotale NG sử dụng phương tiện kéo hoặc bệ triển khai riêng, ItO 90M tích hợp bệ phóng, radar, máy phát điện và vị trí của kíp vận hành trên cùng một xe. Cấu hình này giúp hệ thống có thể cơ động cùng lực lượng mặt đất, rút ngắn thời gian triển khai và giảm nhu cầu sử dụng phương tiện hỗ trợ riêng biệt.

Radar và tên lửa VT-1 tiên tiến

Radar phát hiện mục tiêu của ItO 90M có tầm phát hiện tối đa khoảng 20 km. Radar điều khiển hỏa lực kết hợp với camera quang học và thiết bị ảnh nhiệt giúp kíp chiến đấu bám bắt mục tiêu thông qua tháp pháo có khả năng xoay 360 độ.

Tên lửa VT-1 sử dụng phương thức dẫn đường bằng lệnh, thay vì đầu dò tự dẫn. Theo đó, hệ thống phải duy trì khả năng theo dõi mục tiêu và tên lửa trong quá trình đánh chặn, đồng thời điều chỉnh đường bay thông qua các lệnh dẫn hướng. Thiết bị ảnh nhiệt hỗ trợ phát hiện và theo dõi mục tiêu bằng phương thức quang học, qua đó giảm sự phụ thuộc vào radar chủ động trong một số tình huống. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa hệ thống có thể thực hiện mọi nhiệm vụ đánh chặn mà không cần radar.

Với tầm phát hiện tối đa 20 km và tầm bắn ngang khoảng 10 km, ItO 90M có thể phát hiện mục tiêu từ khoảng cách xa hơn phạm vi khai hỏa. Khoảng thời gian trên tạo điều kiện để kíp chiến đấu đánh giá mục tiêu và chuẩn bị đánh chặn. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế còn phụ thuộc vào khả năng phát hiện, đặc điểm đường bay, điều kiện tác chiến và thời gian phản ứng của hệ thống.

Tên lửa VT-1 nặng khoảng 75 kg, trong đó đầu đạn nặng 13 kg. Tên lửa có tốc độ tối đa khoảng 1.250 m/s, tương đương 4.500 km/h hoặc Mach 3,5-3,6. Ngòi nổ cận đích bằng radar cho phép đầu đạn phát nổ khi tên lửa đến gần mục tiêu mà không nhất thiết phải va chạm trực tiếp.Nếu duy trì tốc độ 1.250 m/s trong suốt hành trình, tên lửa VT-1 về lý thuyết cần khoảng 8 giây để bay quãng đường 10 km. Trên thực tế, thời gian bay có thể dài hơn do quá trình tăng tốc và những thay đổi về quỹ đạo khi đánh chặn.

Với tám tên lửa sẵn sàng khai hỏa, mỗi xe mang theo tổng khối lượng tên lửa khoảng 600 kg, trong đó phần đầu đạn chiếm 104 kg. Cấu hình này cho phép ItO 90M thực hiện nhiều lượt đánh chặn trước khi cần bổ sung đạn, dù số mục tiêu có thể xử lý còn phụ thuộc vào diễn biến tác chiến và khả năng tiếp tế.

Việc Ukraine công khai triển khai ItO 90M cho thấy các hệ thống phòng không có nguồn gốc từ Phần Lan đã được đưa vào mạng lưới phòng thủ của nước này. Tuy nhiên, khi số lượng phương tiện và tên lửa được chuyển giao chưa được tiết lộ, vẫn chưa thể đánh giá đầy đủ mức độ hiệu quả của hệ thống đối với năng lực phòng không tổng thể của Ukraine.