Biến thể chế từ điểm nghẽn thành động lực phát triển

Phát biểu tại hội thảo "Những giải pháp đưa Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng vào cuộc sống", PGS.TS Nguyễn Ngọc Toàn, Viện trưởng Viện Kinh tế chính trị học cho rằng, giải quyết vấn đề thể chế phải được xác định là khâu đột phá, biến thể chế từ điểm nghẽn thành động lực phát triển, thậm chí là lợi thế cạnh tranh quốc gia.

“Nói đến thể chế là nói đến xây dựng và thực thi pháp luật. Chúng ta đã có nhiều nghị quyết của Trung ương và Bộ Chính trị đề cập vấn đề này, tuy nhiên tôi muốn nhấn mạnh đến trách nhiệm của các cơ quan tham mưu xây dựng pháp luật và cơ quan ban hành luật. Trách nhiệm đó phải gắn chặt với chất lượng của từng chính sách, từng văn bản pháp luật được ban hành. Việc xây dựng và thực thi pháp luật cần lấy hiệu quả thực tiễn làm thước đo, quán triệt tinh thần Nhà nước kiến tạo, phục vụ. Khi ban hành một chủ trương, một chính sách hay một văn bản pháp luật cần đặt mình vào vị trí của người dân và doanh nghiệp để xem xét: Chính sách đó có thực sự kiến tạo không, có tạo thuận lợi cho phát triển hay lại phát sinh thêm rào cản, chi phí và khó khăn", PGS.TS Nguyễn Ngọc Toàn nêu ý kiến.

PGS.TS Nguyễn Ngọc Toàn đồng tình với việc xây dựng chỉ số đánh giá (KPI) đối với công tác ban hành và thực thi pháp luật. Cần có công cụ để đánh giá xem một chính sách hay một văn bản pháp luật có thực sự hỗ trợ phát triển, có thực sự tạo điều kiện cho người dân và doanh nghiệp hay chỉ tồn tại trên giấy.

Thực tế cho thấy có những văn bản quy phạm pháp luật khi vừa triển khai đã phát sinh vướng mắc, gây khó khăn, điển hình như quy định liên quan đến hoạt động xuất nhập khẩu nông sản tại cửa khẩu. Điều đó cho thấy khâu xây dựng và rà soát chính sách vẫn còn những bất cập, cần được kịp thời điều chỉnh. Do đó cần thường xuyên rà soát hệ thống văn bản pháp luật, những quy định nào gây khó khăn thì phải xử lý ngay; những lĩnh vực còn thiếu, đặc biệt là các lĩnh vực mới cần sớm ban hành văn bản hướng dẫn và có cơ chế thí điểm phù hợp.

PGS.TS Phạm Thị Thúy Nga, Viện trưởng Viện Nhà nước và Pháp luật cũng cho rằng cần đổi mới cách tiếp cận trong xây dựng và đánh giá pháp luật: Chuyển từ cách tiếp cận ban hành luật theo kế hoạch, chương trình hay đề xuất của các cơ quan như Chính phủ, bộ, ngành sang cách tiếp cận ban hành luật để vận hành và giải quyết vấn đề thực tiễn. Việc đánh giá luật không chỉ dừng lại ở việc ban hành có đúng tiến độ hay không mà quan trọng hơn là sau khi ban hành, luật có tháo gỡ được điểm nghẽn hay không, hiệu quả kinh tế - xã hội đạt được như thế nào.

Bên cạnh đó xây dựng cơ chế phản hồi, giám sát và đánh giá chính sách từ xã hội. Một chính sách chỉ thực sự đi vào thực tiễn khi có cơ chế để người dân, doanh nghiệp và cộng đồng tham gia phản hồi, giám sát và đánh giá. Thông qua ý kiến của doanh nghiệp và người dân, chúng ta mới có thể đánh giá đúng hiệu quả của hệ thống pháp luật và chính sách, xem chính sách đó có đi vào cuộc sống hay không, có được xã hội ủng hộ hay không, và có thực sự mang lại lợi ích cho người dân và doanh nghiệp hay không.

Hệ thống pháp luật là điều kiện để dân chủ được thực thihiệu quả

Nêu ý kiến tại hội thảo "Những giải pháp đưa Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng vào cuộc sống",TS Lê Hải, Tạp Chí Cộng sản nhận xét, nội dung phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa tiếp tục được nhấn mạnh trong văn kiện Đại hội XIV của Đảng. Nội dung này có sự kế thừa các kỳ đại hội trước nhưng được nâng lên một tầm cao mới.

Trong bối cảnh yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, việc củng cố và phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa không chỉ là mục tiêu lâu dài mà còn là nhiệm vụ thường xuyên, cấp thiết. Dân chủ cần được bảo đảm bằng những thiết chế vận hành hiệu quả, trong đó vai trò giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội rất quan trọng.

TS Lê Hải cho rằng, khi chúng ta đặt mục tiêu đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao, thì dân chủ cũng phải vươn tới một tầm cao mới. Quyền làm chủ của nhân dân cần được thực hành một cách thực chất hơn, tránh các biểu hiện dân chủ hình thức.

Song song với đó là xây dựng hệ thống pháp luật của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa thực sự tiến bộ, văn minh, hiện đại. Thực hành dân chủ phải gắn liền với tăng cường pháp chế và bảo đảm kỷ cương xã hội. Hệ thống pháp luật chính là điều kiện bảo đảm để dân chủ được thực thi một cách hiệu quả. Việc thực hành dân chủ cần tiến tới một trình độ mà dân chủ xã hội chủ nghĩa và tinh thần thượng tôn pháp luật trở thành những giá trị văn hóa trong toàn xã hội. Đây là một quá trình phát triển từng bước, gắn với sự phát triển chung của xã hội. Tuy nhiên, trong kỷ nguyên mới cần thúc đẩy mạnh mẽ hơn để dân chủ và thượng tôn pháp luật thực sự trở thành văn hóa.

PGS.TS Nguyễn Hoàng Hiển, Bí thư Đảng ủy Học viện Khoa học xã hộicho rằng, để sớm đưa Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng vào cuộc sống cần có cơ chế kiểm tra, giám sát để người đứng đầu chịu trách nhiệm. Kết quả của đơn vị chính là thước đo năng lực và phẩm chất của người đứng đầu. Nếu Nghị quyết không đi vào cuộc sống tại địa phương/ngành đó, người đứng đầu phải chịu trách nhiệm chính trị, thậm chí là từ chức.

"Cần gắn trách nhiệm người đứng đầu với kết quả thực hiện nghị quyết,coi đây là tiêu chí quan trọng trong đánh giá, xếp loại cán bộ, quy hoạch, bổ nhiệm, đề bạt. Khen thưởng kịp thời những người làm tốt (làm đến cùng) và thay thế ngay những người đứng đầu trì trệ, "nói không đi đôi với làm". Bên cạnh đó là phát huy vai trò giám sát của nhân dân, Mặt trận Tổ quốc, báo chí và các tổ chức chính trị - xã hội, tạo áp lực xã hội tích cực để người đứng đầu không thể làm hình thức hay né tránh trách nhiệm”, PGS.TS Nguyễn Hoàng Hiển nêu ý kiến.