Ngày 31/5, quân đội Israel thông báo binh sĩ nước này đã chiếm được ngọn đồi chiến lược, nơi tọa lạc lâu đài Thập tự chinh Beaufort ở miền nam Lebanon. Đây được coi là một phần của chiến dịch thâm nhập quy mô lớn nhất của Israel tại quốc gia láng giềng Arab trong nhiều thập kỷ. Dù việc chiếm giữ Beaufort – lâu đài 889 năm tuổi được các nhà lãnh đạo Israel ca ngợi; nhưng đồng thời nó gợi nhắc về một giai đoạn chiến tranh kéo dài gần 2 thập kỷ, khi Israel chiếm đóng miền nam Lebanon. Israel cuối cùng đã rút quân năm 2000 sau cuộc xung đột đẫm máu do Hezbollah - nhóm chiến binh được Iran hậu thuẫn, phát động.

Giờ đây, sau hơn một phần tư thế kỷ, lịch sử dường như đang lặp lại.

Hezbollah đã mở lại cuộc chiến tranh du kích chống lực lượng Israel từ đầu năm, khơi mào cho các hành động trả đũa. Trong khi đó, các nhà lãnh đạo Israel công khai thảo luận về việc thiết lập lại “vành đai an ninh” lâu dài của Israel ở Lebanon để chống lại các mối đe dọa của Hezbollah.

Địa danh lịch sử

Lâu đài Beaufort, còn được biết đến với tên tiếng Arabic là Qal'at al-Shaqif. Qal'at al-Shaqif được khởi công xây dựng lần đầu tiên vào khoảng năm 1137. Kể từ đó, nó đã được mở rộng, sửa đổi và xây dựng lại bởi các vương triều Ayyubid và Mamluk từng cai trị vùng đất này. UNESCO cho biết pháo đài “nắm giữ một vị trí chiến lược, thống trị một cảnh quan trải dài trên lãnh thổ Lebanon, Syria và Palestine”. Được xây dựng như một lâu đài của quân Thập tự chinh trên nền các công sự trước đó, nơi đây cũng được quân đội Jerusalem của Saladin, Đế quốc Ottoman, chính quyền ủy trị Pháp và Tổ chức Giải phóng Palestine (PLO) sử dụng. Quân Thập tự chinh đặt tên cho nó là Beaufort, trong tiếng Pháp cổ có nghĩa là “pháo đài xinh đẹp”.

Năm 1982, lâu đài Beaufort được PLO sử dụng như một cứ điểm chiến lược và là trở thành trung tâm của một cuộc chiến mà Israel vẫn coi là một thành tựu quân sự của mình ở Lebanon. Trong cuộc chiến tranh Israel- Lebanon, còn được Israel gọi là “Chiến dịch Hòa bình cho Galilee”, quân đội Israel đã đánh bật lực lượng của PLO ra khỏi đất nước và tiến về phía bắc để tấn công một số khu vực của Beirut, dưới sự chỉ huy của Bộ trưởng Quốc phòng lúc bấy giờ và sau này là Thủ tướng Ariel Sharon. Kể từ đó, Israel chiếm giữ Beaufort thêm 18 năm nữa.

Chiến dịch Beaufort lần hai

Chiến dịch tại lâu đài Beaufort diễn ra trong vòng 10 km tính từ biên giới Israel và gần thành phố Nabatiyeh. Chiến dịch được triển khai sau nhiều ngày giao tranh và không kích vào các làng lân cận, nơi quân đội Israel chiến đấu với các thành viên của lực lượng Hezbollah.

Theo các thông tin được truyền thông Israel công bố, khi mặt trời lặn xuống sông Litani, các binh sĩ Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) đã xâm nhập lâu đài Beaufort từ sườn núi. Được trang bị vũ khí hạng nặng và các công cụ hỗ trợ như mũ bảo hiểm, súng trường, thang và kính nhìn đêm, Lữ đoàn Golani của IDF - nổi tiếng với biểu tượng cây ô liu đặc trưng trên phù hiệu tay áo của binh lính và cờ của đơn vị - đã tấn công pháo đài mà không gặp phải sự kháng cự nào. Lữ đoàn này từng đóng vai trò trung tâm trong lần đánh chiếm lâu đài lần đầu vào năm 1982, nay lại giành lại quyền kiểm soát một lần nữa.

Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu ca ngợi việc tái chiếm lâu đài Beaufort hôm 31/5 là một “bước đi mang tính đột phá” và tuyên bố rằng lực lượng Israel sẽ “tăng cường và mở rộng” quyền kiểm soát lãnh thổ của quân đội Israel ở Lebanon. Kịch bản này được liên tưởng tới lần chiếm đóng cách đây 25 năm của Israel cũng tại địa điểm này.

Nhưng giờ đây, tình thế có vẻ đã rất khác. Các chuyên gia quân sự cho rằng ngọn đồi kiên cố này khó có thể bảo vệ lực lượng Israel khỏi các UAV cáp quang của Hezbollah, vốn đã dẫn đến thương vong ngày càng tăng cho binh lính Israel. Và việc đơn giản chỉ chiếm thêm lãnh thổ ở Lebanon cũng khó có thể khuất phục được nhóm vũ trang này. “Càng tiến sâu, chúng ta càng cần nhiều quân hơn, càng dễ bị tổn thương hơn, và càng có nhiều thương vong hơn”, tướng Eyal Ben-Reuven, một chỉ huy quân đội Israel đã nghỉ hưu, thừa nhận.

Các cuộc đàm phán giữa Israel và chính phủ Lebanon để trấn áp Hezbollah, do Mỹ làm trung gian, vẫn chưa đạt được bước đột phá. Nhưng các quan chức và nhà phân tích cho rằng chúng rất có thể sẽ phải là một phần của bất kỳ giải pháp lâu dài nào. “Nếu không có tiến trình ngoại giao, sẽ chẳng đạt được gì cả”, ông Ben-Reuven nói.

Israel đã tuyên bố phần lớn miền nam Lebanon là vùng chiến sự, và ra lệnh cho cư dân vùng lân cận như tại thành phố Nabatieh phải sơ tán. Theo Liên Hợp Quốc, hơn 1 triệu người Lebanon đang phải di dời, và lực lượng Israel đã san bằng các ngôi làng gần biên giới.

Haim Har-Zahav, một nhà văn Israel từng chiến đấu ở Lebanon 26 năm trước, cho rằng việc Israel quay trở lại lâu đài Beaufort cho thấy quân đội Do Thái có thể đang tiến sâu vào một kịch bản chiếm đóng và chiến tranh tiêu hao mới với Hezbollah. Và đây có thể là một thảm họa chiến lược.

Dấu hiệu sa lầy?

Israel đã tấn công Beaufort vào đêm đầu tiên của cuộc chiến ở Lebanon năm 1982 chống lại Tổ chức Giải phóng Palestine, dẫn đến 18 năm chiếm đóng ở miền nam quốc gia Arab này. Hezbollah và các đồng minh cuối cùng đã buộc Israel phải rút lui. Nhưng cuộc xung đột vẫn chưa chấm dứt. Trong những năm qua, các chiến binh được Iran hậu thuẫn tiếp tục tiến hành nhiều cuộc chiến với Israel, gần đây nhất là vào năm 2024.

Trong thời gian đó, lâu đài Beaufort trở thành nơi đặt một tiền đồn quân sự của Israel, liên tục bị Hezbollah đánh phá. Pháo đài này cũng trở nên quen thuộc với công chúng Israel nhờ một bộ phim được đề cử giải Oscar.

Cuộc chiến hiện tại ở Lebanon được dự báo sẽ làm lung lay những nỗ lực đạt được một thỏa thuận lớn hơn để chấm dứt cuộc xung đột mà Mỹ và đồng minh Israel phát động nhằm vào Iran từ cuối tháng Hai. Iran đã yêu cầu Israel ngừng tấn công vào đồng minh Hezbollah như một phần của các cuộc đàm phán.

Nhưng gần hai tháng sau, thỏa thuận ngừng bắn đang đứng trước ngưỡng đổ vỡ. Theo chính quyền Lebanon, các cuộc tấn công gần như hàng ngày của Israel đã khiến hàng trăm người ở Lebanon thiệt mạng kể từ khi thỏa thuận ngừng bắn được ký kết. Quân đội Israel đổ lỗi cho các tay súng Hezbollah đã bắn vào các binh sĩ Israel đóng quân bên trong Lebanon, khiến hàng chục người thương vong. Thủ tướng Benjamin Netanyahu đang chịu áp lực ngày càng tăng trong nước phải có hành động trả đũa và dập tắt các cuộc tấn công từ trong lãnh thổ Lebanon.

Nhưng các nhà phân tích cho rằng các lựa chọn của Thủ tướng Netanyahu rất hạn chế để tránh làm đổ vỡ hoàn toàn các cuộc đàm phán với Iran; trong khi vẫn phải ngăn chặn các đòn tấn công của Hezbollah.

Gershon Hacohen, một tướng Israel đã nghỉ hưu, cho biết quân đội Israel tin rằng việc chiếm được Beaufort sẽ là một hành động phô trương sức mạnh chống lại Hezbollah. Israel đã tìm cách chiếm giữ pháo đài này vào tháng Tư, trước khi lệnh ngừng bắn gần đây được ban hành. Nhưng chiến dịch đã bị hủy bỏ giữa chừng do hỏa lực của Hezbollah quá mạnh.

Chính quyền Mỹ của Tổng thống Donald Trump đã tìm cách môi giới một thỏa thuận giữa Israel và Lebanon để chấm dứt giao tranh và giải giáp Hezbollah. Nhưng quân đội Lebanon yếu hơn nhiều so với lực lượng chiến đấu của Hezbollah, khiến các giải pháp sớm chết yểu.

Trong khi đó, người ta cho rằng, chừng nào Israel còn hiện diện ở miền nam Lebanon, chính quyền quốc gia Arab này sẽ khó có đủ tính chính danh để hành động chống lại nhóm vũ trang Hezbollah. Ngay sau khi Israel tuyên bố giành quyền kiểm soát lâu đài Beaufort, Hassan Fadlallah, một quan chức của Hezbollah đã lên tiếng cho rằng, Lebanon không nhận được gì trong các cuộc đàm phán với Israel. Thay vào đó, ông nói, hình ảnh lá cờ Israel tại địa danh mang tính biểu tượng này sẽ chỉ thúc đẩy người dân Lebanon phản đối cuộc chiến.