Cuộc chiến với Iran đã gây ra nhiều hệ lụy chính trị tại Mỹ, trong bối cảnh giá nhiên liệu tăng cao và thị trường dầu mỏ toàn cầu biến động mạnh. Dù quân đội Mỹ đã tìm mọi cách làm giảm năng lực quân sự của Iran, Tehran vẫn chưa có dấu hiệu nhượng bộ.

Diễn biến này khiến ông Trump đối mặt với sức ép ngày càng lớn, khi các cuộc đàm phán hòa bình tiếp tục đình trệ trong lúc đảng Cộng hòa bước vào giai đoạn vận động tranh cử căng thẳng nhằm duy trì quyền kiểm soát Thượng viện và Hạ viện.

Iran tính toán chiến lược dài hạn

Theo Reuters, Iran đang chuẩn bị ứng phó với khả năng Mỹ tiến hành các cuộc tấn công mới khi xung đột bước sang tháng thứ 8.Ba quan chức Iran giấu tên nói với Reuters rằng, Tehran dự đoán ông Trump có thể ra lệnh tấn công trở lại nhằm phá vỡ thế bế tắc hiện nay.

Một quan chức Iran cho biết: “Iran đang chuẩn bị đối phó với các cuộc tấn công mới từ Israel và Mỹ, chứ không phải chuẩn bị cho một thỏa thuận với Mỹ để chấm dứt chiến tranh. Giới lãnh đạo tại Iran quyết không để ông Trump giành được thắng lợi chính trị”.

Bằng cách tiếp tục phong tỏa eo biển Hormuz, Iran được cho là muốn duy trì sức ép lên thị trường năng lượng, giữ giá nhiên liệu ở mức cao và tận dụng sự phản đối của công chúng Mỹ đối với cuộc chiến. Nếu đảng Cộng hòa thất bại trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, khả năng tiếp tục triển khai chiến dịch quân sự của chính quyền ông Trump có thể gặp thêm trở ngại do sự phản đối từ đảng Dân chủ tại Quốc hội.

Cuộc chiến với Iran đang trở thành một trong những quyết định quân sự nhiều rủi ro nhất trong nhiệm kỳ của ông Trump, đồng thời gây sức ép lên tỷ lệ ủng hộ dành cho Tổng thống Mỹ. Ngay sau khi xung đột bùng phát, Iran tuyên bố đóng cửa eo biển Hormuz, tuyến hàng hải chiến lược vận chuyển một phần đáng kể nguồn cung dầu mỏ toàn cầu.

Trong thời gian diễn ra chiến sự, Iran và lực lượng Houthi tại Yemen đã tiến hành nhiều cuộc tấn công nhằm vào cơ sở hạ tầng dầu mỏ ở Trung Đông, làm gia tăng bất ổn trên thị trường năng lượng.

Việc gián đoạn hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz, kết hợp với các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng, đã đẩy giá dầu thế giới tăng mạnh.

Tại Mỹ, giá xăng và dầu diesel cũng tăng cao. Theo Hiệp hội Ô tô Mỹ (AAA), giá xăng trung bình trên toàn quốc ở mức khoảng 4,26 USD/gallon, trong khi giá dầu diesel đạt 6,31 USD/gallon.

Đàm phán hòa bình tiếp tục bế tắc

Mỹ vẫn giữ lập trường cứng rắn về việc chấm dứt chương trình hạt nhân của Iran, trong bối cảnh Israel gây sức ép nhằm ngăn Tehran phát triển năng lực hạt nhân. Iran khẳng định chương trình hạt nhân của nước này chỉ phục vụ các mục đích dân sự.

Tehran yêu cầu Washington chấp thuận kế hoạch 7 ngày do Iran đề xuất trước khi bắt đầu đàm phán về chương trình hạt nhân.

Theo kế hoạch này, Mỹ và các đồng minh trong khu vực phải chấm dứt mọi hành động thù địch trên tất cả các mặt trận, đồng thời dỡ bỏ các lệnh trừng phạt nhằm vào Iran. Mặc dù Washington từng bác bỏ đề xuất, Tehran vẫn khẳng định các điều kiện trên phải được đáp ứng trước khi nước này chấm dứt phong tỏa eo biển Hormuz.

Các nhà trung gian hòa giải của Qatar đã chuyển đề xuất tới phía Mỹ. Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi cho biết đề xuất vẫn được duy trì trên bàn đàm phán và các bên trung gian tiếp tục trao đổi thông tin.

Đầu tháng 10, ông Trump cam kết Mỹ sẽ không tiến hành thêm các cuộc tấn công nhằm vào Iran cho đến sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11. Trong khi đó, Mỹ cũng đang gia tăng sức ép kinh tế đối với Tehran thông qua biện pháp phong tỏa, cản trở hoạt động xuất khẩu dầu mỏ của Iran. Sau các cuộc tấn công liên tiếp nhằm vào cơ sở hạ tầng quân sự và dân sự, kinh tế Iran đối mặt với nhiều khó khăn. Đồng rial mất giá mạnh, trong khi lạm phát tiếp tục leo thang.

Cả Washington và Tehran dường như đều đang chờ đối phương nhượng bộ trước. Tuy nhiên, sức ép từ cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ, cùng những khó khăn kinh tế ngày càng lớn ở Iran, đang đặt cả hai bên trước yêu cầu tìm kiếm lối thoát cho cuộc xung đột, hướng tới khôi phục kinh tế và tái thiết sau chiến tranh.

Sự ngờ vực sâu sắc giữa các bên

Một trong những trở ngại lớn nhất đối với tiến trình hòa đàm là cả Mỹ và Iran đều thiếu niềm tin vào khả năng đối phương thực hiện các cam kết trong bất kỳ thỏa thuận nào.

Tehran đặc biệt cảnh giác với Tổng thống Mỹ Donald Trump và Israel, do lo ngại hai bên muốn thay đổi chính quyền tại Iran. Ông Alex Vatanka, Giám đốc chương trình Iran tại Viện Trung Đông ở Washington, nhận định: “Vấn đề cốt lõi nằm ở chỗ Tehran tin rằng ông Trump muốn thay đổi chế độ, đồng thời theo đuổi chính sách của Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu, vốn tìm cách lật đổ bộ máy cầm quyền tại Iran”.

Ở chiều ngược lại, Washington cũng không tin tưởng chính quyền Tehran. Ngay cả khi đảng Cộng hòa thất bại trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, khả năng Iran khôi phục quan hệ bình thường với Mỹ vẫn rất hạn chế.

Theo nhà phân tích Saeed Leylaz tại Tehran, giới chức Iran cho rằng Washington đã nhiều lần phá vỡ các cam kết đã đạt được, trong khi Tehran tuyên bố vẫn thực hiện những nghĩa vụ của mình theo thỏa thuận.

Mức độ chính xác của nhận định này vẫn còn gây tranh cãi. Tuy nhiên, quan điểm đó cho thấy sự hoài nghi sâu sắc của Iran về khả năng Mỹ tuân thủ các cam kết trong những thỏa thuận hoặc kế hoạch hòa bình trong tương lai.

Trả lời Reuters, ông Leylaz nhận định: “Việc đạt được một thỏa thuận bền vững với Mỹ, ngay cả sau khi chính quyền ông Trump kết thúc, cũng không còn khả thi vì sự ngờ vực đã quá sâu sắc. Mọi thứ sẽ không bao giờ quay trở lại trạng thái như trước đây”.

Trong bối cảnh đó, dư địa lựa chọn của ông Trump ngày càng thu hẹp. Washington có thể rút khỏi cuộc chiến và tuyên bố đã giành chiến thắng, hoặc tiếp tục các chiến dịch quân sự cho đến khi Tehran chấp nhận đầu hàng vô điều kiện. Tuy nhiên, cả hai phương án đều tiềm ẩn những rủi ro chính trị đáng kể đối với ông Trump và đảng Cộng hòa, nhất là khi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ đang đến gần.