Sắp xếp, tinh gọn thôn, tổ dân phố: Giảm đầu mối, nâng cao tiêu chuẩn nhân sự

Tại Hà Nội, theo phương án dự kiến, thành phố sẽ sắp xếp thôn, tổ dân phố theo tiêu chí mới về quy mô hộ gia đình. Từ 5.467 thôn, tổ dân phố hiện nay, dự kiến còn 2.755 đơn vị, giảm 2.712 đầu mối.

Tổng số người hoạt động không chuyên trách và phó trưởng thôn/tổ phó tổ trưởng tổ dân phố là 17.696 người. Sau khi sắp xếp lại, dự kiến còn 12.909 người, giảm 4.787 người. Các xã, phường trên địa bàn thành phố cũng đang triển khai một số nội dung liên quan đến người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố trên địa bàn.

Theo Nghị quyết số 21/2026/NQ-HĐND, mỗi thôn, tổ dân phố tại Hà Nội bố trí không quá 5 người. Bổ sung thêm chức danh Phó Trưởng thôn/Phó Tổ trưởng TDP bên cạnh 3 chức danh cũ (Bí thư Chi bộ, Trưởng thôn/Tổ trưởng TDP, Trưởng ban Công tác Mặt trận). Việc bố trí nhân sự được tính toán phù hợp với thực tế từng địa bàn, bản chất là sắp xếp lại đầu mối chứ không làm tăng cơ học số lượng cán bộ.

Còn tại Hải Phòng, kết quả rà soát cho thấy toàn thành phố hiện có 3.086 thôn, tổ dân phố. Trong đó, có tới 2.089 thôn, tổ dân phố chưa bảo đảm tiêu chuẩn về quy mô số hộ gia đình theo quy định mới của Chính phủ. Theo phương án tổng hợp từ các địa phương, dự kiến có 2.524 thôn, tổ dân phố thực hiện sắp xếp, góp phần tinh gọn tổ chức bộ máy ở cơ sở, tạo điều kiện nâng cao hiệu quả quản lý, điều hành và giảm đáng kể số lượng người hoạt động ở thôn, tổ dân phố.

Đối với đội ngũ người hoạt động không chuyên trách cấp xã, thành phố đã tích cực triển khai các chính sách theo quy định. Từ tháng 7/2025 đến ngày 1/5/2026, UBND thành phố đã phê duyệt 16 đợt giải quyết chế độ, chính sách đối với 1.952 trường hợp đủ điều kiện hưởng chính sách tinh giản theo quy định. Tính đến ngày 30/5/2026, toàn thành phố còn 1.250 người hoạt động không chuyên trách cấp xã. Trong số này, tiếp tục rà soát để tiếp tục đảm nhiệm các chức danh không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố và đề nghị giải quyết nghỉ việc để hưởng chế độ, chính sách theo quy định của Chính phủ.

Tại tỉnhQuảng Ngãi hiện có hơn 1.700 thôn, tổ dân phố, dự kiến sau khi sắp xếp còn gần 1.200 thôn, tổ dân phố, giảm hơn 30% so với hiện nay.Địa phương cũng đangxây dựng phương án kiện toàn đội ngũ người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố, khuyến khích thực hiện mô hình bí thư chi bộ đồng thời là trưởng thôn hoặc tổ trưởng tổ dân phố ở những địa bàn phù hợp. Việc bầu trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố sau sắp xếp dự kiến hoàn thành trước ngày 31/7/2026.

Phẩm chất uy tín và yêu cầu tất yếu về năng lực số

Theo quy định mới tại Nghị định số 185/2026/NĐ-CP, trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố không chỉđáp ứng các tiêu chuẩn về phẩm chất đạo đức, uy tín và năng lực vận động nhân dân mà còn cần có khả năng ứng dụng công nghệ thông tin, lập kế hoạch, tổng hợp, thống kê, báo cáo và thực hiện các nhiệm vụ quản lý ở cơ sở theo quy định. Đây là cơ sở quan trọng để các địa phương lựa chọn, kiện toàn đội ngũ cán bộ thôn, tổ dân phố sau khi hoàn thành việc sắp xếp, tổ chức lại theo yêu cầu của Chỉ thị 21/CT-TTg năm 2026.

Bà Nguyễn Thị Việt Nga, Phó trưởng Đoàn đại biểu TP Hải Phòng cho rằng, những tiêu chuẩn mới với đội ngũ trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố rất phù hợp với yêu cầu quản trị cơ sở trong giai đoạn mới.

"Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố là những người gần dân nhất, trực tiếp tiếp xúc với dân hằng ngày, nắm bắt sớm nhất tâm tư, nguyện vọng, vướng mắc và cả những vấn đề phức tạp phát sinh trong cộng đồng. Vì vậy, yêu cầu người đảm nhiệm chức danh này phải thường trú tại địa bàn là hoàn toàn cần thiết. Người không sống cùng dân, không hiểu nhịp sống, tập quán, quan hệ xã hội và những vấn đề cụ thể của khu dân cư thì rất khó làm tốt vai trò đại diện, vận động và kết nối.

Điểm rất đáng chú ý là quy định nhấn mạnh uy tín trong cộng đồng và năng lực vận động nhân dân. Ở cấp thôn, tổ dân phố, hiệu quả công việc không chỉ phụ thuộc vào mệnh lệnh hành chính mà phụ thuộc rất lớn vào sự tin cậy. Có những việc nếu chỉ nói bằng quy định thì khó thuyết phục, nhưng nếu người nói là người có uy tín, công tâm, gần gũi, hiểu dân, thì lại có sức lan tỏa rất lớn. Vì vậy, uy tín xã hội, khả năng lắng nghe, thuyết phục, hòa giải, tập hợp nhân dân là phẩm chất đặc biệt quan trọng của Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố", bà Nga chỉ rõ.

Theo bà Nguyễn Thị Việt Nga, việc bổ sung yêu cầu về khả năng ứng dụng công nghệ thông tin cũng là điểm mới có ý nghĩa. Trong bối cảnh chuyển đổi số, chính quyền cấp xã ngày càng xử lý nhiều công việc trên môi trường số; dịch vụ công trực tuyến, cơ sở dữ liệu dân cư, các nhóm thông tin cộng đồng, phản ánh hiện trường, quản lý an ninh trật tự, phòng chống thiên tai, an sinh xã hội… đều đòi hỏi người ở cơ sở phải có kỹ năng công nghệ nhất định. Không thể xây dựng chính quyền số nếu tầng gần dân nhất lại đứng ngoài quá trình số hóa.

Bà Nga cũng cho rằng, các địa phương sau sáp nhập cần xác định rõ chức năng, nhiệm vụ, phạm vi trách nhiệm của thôn, tổ dân phố trong mô hình mới. Đây không phải là cấp chính quyền, nên không thể hành chính hóa hoạt động của thôn, tổ dân phố; nhưng cũng không thể coi nhẹ vai trò của thiết chế tự quản cộng đồng. Cần phân định rõ việc nào thuộc trách nhiệm quản lý nhà nước của chính quyền cấp xã, việc nào là vận động, tự quản, hòa giải, nắm tình hình, phản ánh kiến nghị của cộng đồng dân cư. Làm rõ ranh giới này sẽ tránh tình trạng “đẩy việc” xuống thôn, tổ dân phố, khiến đội ngũ không chuyên trách bị quá tải.

Bên cạnh đó, cũng cần quan tâm đúng mức đến chế độ, chính sách và điều kiện làm việc của người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố. Sau sáp nhập, quy mô địa bàn lớn hơn, dân số đông hơn, yêu cầu nhiệm vụ cao hơn, trong khi đây vẫn là đội ngũ làm việc ở tuyến cuối, trực tiếp va chạm với rất nhiều vấn đề đời sống. Nếu chỉ tăng quy mô mà không tính đến phụ cấp, bảo hiểm, tập huấn, phương tiện hỗ trợ, công cụ số và cơ chế động viên phù hợp thì rất khó yêu cầu họ làm việc hiệu quả, chuyên nghiệp. Cần tập huấn kỹ năng số cơ bản cho trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố, Ban Công tác Mặt trận và các tổ chức đoàn thể ở cơ sở để phục vụ thông báo chủ trương, tiếp nhận phản ánh, hỗ trợ người dân thực hiện dịch vụ công trực tuyến.

Bước chuyển hóa sang "năng lực quản trị địa bàn"

TS Đoàn Văn Tình, Phó Trưởng khoa Quản trị nhân lực, Học viện Hành chính và Quản trị công cũng đồng quan điểm cho rằng, các quy định mới này chính là “bộ tiêu chuẩn hóa” cần thiết để nâng tầm chất lượng đội ngũ nhân sự sát dân nhất.

Cụ thể, những quy định mới cho thấy rõ sự dịch chuyển từ “tư duy hành chính” sang “năng lực quản trị địa bàn”. Việc yêu cầu Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố phải thường trú tại địa bàn, có uy tín và năng lực vận động bảo đảm họ có sự thấu hiểu sâu sắc tâm tư của nhân dân. Họ chính là cánh tay nối dài, là cầu nối chuyển hóa ý chí của Đảng, Nhà nước thành hành động tự nguyện của quần chúng.

Trong khi đó, năng lực số là điều kiện tiên quyết trong mô hình quản trị mới. Yêu cầu biết ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số không còn là tiêu chí khuyến khích mà đã trở thành bắt buộc. Trong bối cảnh hiện nay, khi người dân sử dụng ứng dụng công nghệ (ví dụ như iHanoi tại Thủ đô) để phản ánh kiến nghị, thì người đứng đầu thôn/tổ dân phố cũng phải có năng lực số tương ứng để cập nhật dữ liệu, khai thác thông tin và hỗ trợ nhân dân thực hiện dịch vụ công trực tuyến.

Bên cạnh đó, việc chuẩn hóa nhiệm kỳ 5 năm (đồng bộ với nhiệm kỳ của Hội đồng nhân dân các cấp) tạo tính ổn định và tính kế thừa giúp người đứng đầu thôn, tổ dân phố có đủ thời gian để hoạch định, triển khai và chứng nghiệm hiệu quả của các hương ước, quy ước hay các công trình xây dựng tự quản do nhân dân đóng góp.