Hơn 3,6 triệu tỷ đồng vốn đầu tư chờ khơi thông

Theo Hệ thống cơ sở dữ liệu của Ban Chỉ đạo 751 (Hệ thống 751), đến ngày 24/9, cả nước ghi nhận 4.955 dự án khó khăn, vướng mắc, với tổng diện tích hơn 213.000 ha và tổng mức đầu tư hơn 3,6 triệu tỷ đồng.

Qua phân loại, 2.510 dự án đã được giải quyết, không còn khó khăn, vướng mắc. Có 909 dự án thuộc diện áp dụng chính sách đặc thù theo Nghị quyết số 29/2026/QH16; 34 dự án thuộc thẩm quyền Quốc hội; 122 dự án thuộc thẩm quyền Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và các bộ, ngành. Ngoài ra, 1.252 dự án do địa phương, bộ, ngành tự xử lý theo thẩm quyền và 128 dự án thuộc nhóm PPP, BT.

Đến nay, 3.241 dự án với tổng diện tích 137.393,7 ha và tổng mức đầu tư 2.380.179,4 tỷ đồng đã không còn khó khăn, vướng mắc, chiếm 65,4% tổng số dự án được cập nhật.

Trong đó, 842 dự án đã hoàn thành, đưa vào sử dụng, với diện tích hơn 19.317 ha và tổng mức đầu tư hơn 322.013 tỷ đồng. Có 1.835 dự án đang tiếp tục triển khai nhưng không còn vướng mắc, với diện tích 67.237,9 ha và tổng mức đầu tư 1.690.693,2 tỷ đồng. Bên cạnh đó, 564 dự án đã bị thu hồi hoặc chấm dứt, với diện tích 50.838,5 ha và tổng mức đầu tư 367.472,4 tỷ đồng.

Ngoài các dự án đã xử lý, 1.392 dự án với tổng diện tích 57.982 ha, tổng mức đầu tư 880.202 tỷ đồng đã có cơ chế, chính sách tháo gỡ và đang được các bộ, ngành, địa phương tiếp tục xử lý theo thẩm quyền.

Những kết quả này cho thấy, tiến độ tháo gỡ vướng mắc đã có chuyển biến, song khối lượng công việc còn lại vẫn lớn. Việc có cơ chế tháo gỡ mới là bước đầu, bởi mục tiêu cuối cùng là đưa dự án vào triển khai, hoàn thành và khai thác, qua đó phát huy hiệu quả nguồn lực đầu tư.

Cùng với dự án tồn đọng, nhà, đất dôi dư sau sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính cũng là nguồn lực cần được khai thác hiệu quả. Theo Bộ Tài chính, tính đến ngày 24/8, có 16.616 cơ sở nhà, đất dôi dư đã có quyết định thu hồi, chuyển giao về địa phương quản lý, xử lý. Trong đó, 7.433 cơ sở đã hoàn thành, đưa vào khai thác hoặc xử lý triệt để; vẫn còn 9.401 cơ sở chưa hoàn thành xử lý hoặc chưa được khai thác triệt để.

Ông Nguyễn Tân Thịnh, Cục trưởng Cục Quản lý công sản, Bộ Tài chính cho biết, Bộ đang phối hợp hoàn thiện các quy định liên quan. Theo yêu cầu, trong quý III/2026 phải hoàn thành việc phê duyệt phương án sắp xếp, xử lý, khai thác đối với các cơ sở nhà, đất dôi dư.

Dù vậy, việc đưa tài sản vào sử dụng vẫn gặp nhiều khó khăn. Kết quả thanh tra chuyên đề của Thanh tra Chính phủ cho thấy, trong 20.427 cơ sở nhà, đất dôi dư được thanh tra, có 6.434 cơ sở bỏ trống, không sử dụng trên 12 tháng.

Một số cơ sở được sử dụng không đúng mục đích, cho thuê, cho mượn, liên doanh, liên kết khi chưa được cấp có thẩm quyền chấp thuận. Nhiều tài sản đã được giao quản lý nhưng chưa đưa vào sử dụng, dẫn đến xuống cấp, phát sinh chi phí bảo quản, thậm chí tiềm ẩn nguy cơ lấn chiếm, tranh chấp.

Việc khai thác cũng không dễ dàng tại những địa bàn có nhu cầu thấp. Một số cơ sở có diện tích nhỏ, nằm ở vùng sâu, vùng xa, không có lợi thế thương mại nên khó tìm được tổ chức, cá nhân có nhu cầu thuê hoặc khai thác.

“Nếu tổ chức tốt cùng cách làm chủ động, sáng tạo, đúng pháp luật, tài sản công có thể chuyển hóa thành nguồn lực tài chính và không gian phát triển cho địa phương”, ông Nguyễn Tân Thịnh nhận định.

Chuyển từ tháo gỡ thủ tục sang khai thác thực chất

Từ dự án tồn đọng đến nhà, đất dôi dư, điểm chung là một lượng lớn nguồn lực đang cần được đưa trở lại nền kinh tế. Nếu chỉ dừng ở việc hoàn thành thủ tục mà chưa đưa tài sản, dự án vào khai thác, hiệu quả xử lý sẽ khó đạt được như kỳ vọng.

Theo báo cáo của Bộ Tài chính, đối với các dự án trên Hệ thống 751, Bộ tiếp tục theo dõi, đôn đốc, hướng dẫn các bộ, ngành, địa phương cập nhật số liệu, vướng mắc và tổng hợp phương án xử lý để báo cáo cấp có thẩm quyền. Bộ cũng đã xây dựng phần mềm theo dõi việc sắp xếp, xử lý nhà, đất dôi dư nhằm phục vụ công tác quản lý.

Trao đổi với phóng viên Báo điện tử Tiếng nói Việt Nam, ông Nguyễn Quang Huy, chuyên gia kinh tế, Trường Đại học Nguyễn Trãi cho rằng, 3,6 triệu tỷ đồng là tổng mức đầu tư của các dự án, không phải toàn bộ vốn đang bị đóng băng. Tuy nhiên, mỗi năm chậm trễ đều làm tăng chi phí vốn, khiến công trình xuống cấp và kéo dài thời gian thu hồi vốn của doanh nghiệp.

Theo ông Huy, vấn đề cốt lõi không chỉ là số lượng dự án vướng mắc hay tổng mức đầu tư, mà quan trọng hơn là khả năng nhận diện, xử lý từng điểm nghẽn để sớm đưa nguồn lực vào khai thác, tạo giá trị cho nền kinh tế.

Để thực hiện mục tiêu này, vị chuyên gia cho rằng, cần phát huy vai trò của Hệ thống 751 như một công cụ theo dõi tiến độ công khai, minh bạch. Các dự án cần được phân loại theo từng nhóm vướng mắc về quy hoạch, đất đai, nghĩa vụ tài chính, kết luận thanh tra hoặc năng lực nhà đầu tư; đồng thời xác định rõ đầu mối chịu trách nhiệm và thời hạn xử lý.

Với những dự án có thể sớm hoàn thành, đáp ứng nhu cầu nhà ở và hạ tầng, cần ưu tiên tháo gỡ. Các dự án còn khả thi nhưng thiếu vốn có thể được tạo điều kiện tái cơ cấu hoặc chuyển giao theo quy định. Những dự án không còn khả năng triển khai cần được xử lý dứt điểm, tránh để đất đai tiếp tục bỏ hoang.

“Quá trình tháo gỡ phải bảo đảm nghĩa vụ tài chính, khắc phục sai phạm và giữ vững kỷ cương pháp luật”, ông Huy nêu rõ.

Đối với nhà, đất dôi dư, chuyên gia đề xuất rà soát nhu cầu tại từng địa bàn, ưu tiên bố trí làm trường học, cơ sở y tế và các dịch vụ công. Những cơ sở phù hợp có thể được khai thác hoặc cho thuê công khai, minh bạch theo quy định. Việc phân cấp thêm thẩm quyền cũng tạo điều kiện để địa phương chủ động lựa chọn phương án sử dụng.

“Thước đo cuối cùng không phải số hồ sơ được tháo gỡ, mà là diện tích đất và công trình thực sự đi vào hoạt động, phục vụ người dân và đóng góp cho tăng trưởng”, ông Nguyễn Quang Huy nhấn mạnh.

Ở góc độ kinh tế, PGS.TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam cho rằng, tập trung xử lý các dự án tồn đọng kéo dài là một trong những động lực có tác động trực tiếp và nhanh đến tăng trưởng kinh tế năm 2026. Khi các dự án được tháo gỡ, nguồn lực đang mắc kẹt có điều kiện quay trở lại nền kinh tế, tạo thêm động lực cho đầu tư và sản xuất.

Việc tháo gỡ các dự án tồn đọng có ý nghĩa trong kích hoạt những nguồn lực đang bị “đóng băng” trong nền kinh tế. Khi các vướng mắc về pháp lý, quy hoạch, đất đai và thủ tục đầu tư được giải quyết, nguồn lực có cơ hội quay trở lại phục vụ sản xuất, kinh doanh, qua đó giảm lãng phí và tạo thêm dư địa cho tăng trưởng.

Như vậy, hiệu quả xử lý dự án tồn đọng và tài sản dôi dư không chỉ được đo bằng số hồ sơ đã giải quyết hay số cơ sở hoàn thành thủ tục sắp xếp. Quan trọng hơn, đất đai, vốn đầu tư và tài sản công phải thực sự được đưa vào sử dụng, qua đó tạo thêm nguồn lực cho hoạt động sản xuất, kinh doanh và đóng góp vào tăng trưởng kinh tế.