Duy trì công chứng bất động sản theo địa hạt

Ngày 11/4, Quốc hội thảo luận tại hội trường dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, cho ý kiến đối với dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng.

Phát biểu làm rõ các vấn đề đại biểu quan tâm, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết đã có 78 lượt ý kiến phát biểu, đề cập toàn diện nhiều nội dung của dự thảo luật. Bộ Tư pháp đang khẩn trương tổng hợp, nghiên cứu và tiếp thu, giải trình các ý kiến.

Liên quan đến Điều 3 của dự thảo luật về phạm vi giao dịch bắt buộc công chứng, Bộ trưởng cho biết nhiều đại biểu đề nghị cần quy định rõ tiêu chí để tránh việc mở rộng tùy nghi. Một số ý kiến cũng đề nghị rà soát các luật chuyên ngành để tránh chồng chéo, đồng thời công khai danh mục các giao dịch bắt buộc phải công chứng.

Theo Bộ trưởng, thực hiện yêu cầu của Thủ tướng tại Nghị quyết 24, Bộ Tư pháp đang tổng hợp toàn bộ các quy định hiện hành về giao dịch bắt buộc công chứng trong các luật và nghị định để công bố công khai trên cổng thông tin điện tử.

Dự thảo luật lần này không sửa đổi tiêu chí nhưng định hướng thu hẹp phạm vi giao dịch bắt buộc công chứng, từ 22 loại xuống còn 16 loại. Đồng thời, chỉ quy định các giao dịch này trong luật, không để nghị định quy định nhằm bảo đảm chặt chẽ và thống nhất pháp luật.

Đối với quy định tại Điều 44 về công chứng giao dịch bất động sản, Bộ trưởng cho biết Chính phủ đề xuất tiếp tục duy trì thẩm quyền công chứng theo địa hạt (tỉnh, thành phố).

Theo đánh giá, trong bối cảnh cơ sở dữ liệu công chứng chưa được xây dựng tập trung, việc bỏ ngay quy định này tiềm ẩn nhiều rủi ro, đặc biệt với các giao dịch bất động sản có giá trị lớn và dễ phát sinh tranh chấp.

“Quy định theo địa hạt giúp công chứng viên có điều kiện kiểm tra thực tế tài sản, xác thực nhân thân, hạn chế gian lận, bảo đảm an toàn pháp lý”, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh.

Ông Hoàng Thanh Tùng chia sẻ, kinh nghiệm quốc tế tại các nước có hệ thống công chứng phát triển như Pháp, Đức, Tây Ban Nha cũng cho thấy việc quản lý chặt chẽ giao dịch bất động sản là cần thiết. Tuy nhiên, dự thảo luật cũng có điều chỉnh theo hướng tạo thuận lợi hơn cho người dân, như thu hẹp phạm vi công chứng theo địa hạt và làm rõ khái niệm “giao dịch có đối tượng là bất động sản”.

Một số giao dịch gián tiếp như hợp đồng ủy quyền liên quan đến bất động sản hoặc chuyển nhượng hợp đồng mua bán bất động sản sẽ không bắt buộc công chứng theo địa hạt, giúp giảm thời gian và chi phí.

Hướng tới cơ sở dữ liệu công chứng thống nhất

Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho biết, Chính phủ đang định hướng xây dựng cơ sở dữ liệu công chứng thống nhất, liên thông trên toàn quốc, thay thế các hệ thống rời rạc hiện nay tại từng địa phương. Khi hệ thống này hoàn thiện, việc dỡ bỏ quy định công chứng theo địa hạt sẽ được xem xét theo lộ trình phù hợp.

Liên quan đến giao dịch đặt cọc trong mua bán bất động sản, Bộ trưởng khẳng định dự thảo luật không quy định đây là giao dịch bắt buộc công chứng. Quy định tại Điều 44 chỉ liên quan đến thẩm quyền công chứng, không phải nghĩa vụ công chứng.

Về công chứng ngoài trụ sở, Bộ trưởng cho biết luật hiện hành đã quy định đầy đủ các trường hợp như người già yếu, người bệnh, người bị tạm giữ, tạm giam… và chưa cần thiết mở rộng thêm. Quy định hiện hành được đánh giá đã cân bằng giữa yêu cầu chặt chẽ của thủ tục công chứng và tạo thuận lợi cho người dân.

Các ý kiến tại hội trường cho thấy việc sửa đổi Luật Công chứng lần này hướng tới mục tiêu hoàn thiện thể chế, minh bạch hóa hoạt động công chứng, giảm thủ tục hành chính nhưng vẫn bảo đảm an toàn pháp lý cho các giao dịch, đặc biệt trong lĩnh vực bất động sản.