Những lớp đất thời gian tưởng chừng đã phủ kín tất cả, nay sẽ được bóc tách từng phần, như hành trình trở về với ký ức còn dang dở.

Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Ngãi vừa tiếp nhậntài liệu “Nghiên cứu định vị các vị trí rãnh mộ liệt sĩ Trung đoàn 24A (Mặt trận B3) hy sinh trong trận Mậu Thân ngày 2/2/1968” donhóm nghiên cứu hỗn hợp Việt Nam – Hoa Kỳ thực hiện từ tháng 11/2025.Theo đó, khu vực phía Bắc và phía Nam đường Trường Chinh, thuộc phường Đắk Cấm và phường Kon Tum có thể tồn tại các rãnh chôn tập thể liệt sĩ thuộc Tiểu đoàn 4, Trung đoàn 24A, với số lượng khoảng 70 người đến 90 người.

Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Ngãi phối hợp các cơ quan chức năng tuyên truyền trong nhân dân, đồng thời thành lập các tổ xác minh, đối chiếu bản đồ, sơ đồ tác chiến, hồ sơ lưu trữ Việt Nam và Hoa Kỳ, kết hợp tiếp cận nhân chứng lịch sử để khoanh vùng khu vực tìm kiếm.

Kiến trúc sư Nguyễn Xuân Thắng, đại diện nhóm nghiên cứu hỗn hợp Việt Nam – Hoa Kỳ cho biết, nguồn thông tin ban đầu xuất phát từ một cựu chiến binh Hoa Kỳ từng tham chiến tại Việt Nam giai đoạn 1967–1968. Sau khi trở về nước, người này tiếp tục cung cấp nhiều tư liệu chiến tranh, từng góp phần xác định một khu mộ tập thể khoảng 150 liệt sĩ tại sân bay Biên Hòa, đồng thời mở rộng kết nối cựu binh để thu thập dữ liệu phục vụ tìm kiếm.

Đầu năm 2022, nhóm này tiếp nhận thêm hai bức ảnh từ một cựu chiến binh tham chiến tại Kon Tum. Một bức ghi lại cảnh thu gom thi thể bộ đội Việt Nam, thu giữ giấy tờ, vũ khí và đưa xuống khu vực rãnh ven đường. Bức còn lại là ảnh chụp từ trên không kèm sơ đồ vị trí chôn cất theo ký ức chiến trường. Người cung cấp mong muốn hỗ trợ xác định chính xác vị trí để phục vụ quy tập hài cốt liệt sĩ.

Theo mô tả nhân chứng, khu vực này nằm dọc rãnh thoát nước ven đường, nơi có khoảng 60 đến 80 thi thể bộ đội Việt Nam được chôn cất. Từ dữ liệu ban đầu, nhóm nghiên cứu tiến hành đối chiếu bản đồ quân sự, ảnh vệ tinh và hồ sơ lưu trữ. Nhiều tài liệu do kỹ sư Lâm Hồng Tiên cung cấp cho thấy sự trùng khớp về thời gian, lực lượng và địa bàn các trận đánh của Trung đoàn 24A tại Kon Tum.

Nhóm này sử dụng phương pháp chồng lớp bản đồ qua nhiều thời kỳ để tái dựng địa hình. Các yếu tố như rãnh thoát nước, tuyến đường cũ và biến đổi đô thị được đặt trong cùng hệ quy chiếu. Khi dữ liệu được đối sánh, một vùng nghi vấn dần hiện rõ với sai số chỉ còn vài mét, tạo cơ sở khoa học để khoanh vùng khảo sát.

Theo kiến trúc sư Nguyễn Xuân Thắng, tuyến đường Trường Chinh qua nhiều lần nâng cấp, dấu tích cũ bị xóa mờ hoặc nằm sâu dưới lớp đất mới. Nhóm này đặt ra giả thiết khu vực chôn cất có thể nằm trong phạm vi lề đường cũ, cách tim đường hiện tại không quá 10m. Tuy nhiên, đây mới là giả thiết khoa học, cần kiểm chứng bằng khảo sát thực địa và radar xuyên đất:

“Ở khu vực đồng bằng tạiKon Tum, với trình độ xử lý ảnh như thế này, sai số của chúng ta có thể đạt được là dưới 5m. Quay trở lại bức ảnh ban đầu ở dưới rãnh, nhân chứng nói rằng con đường ngày xưa chỉ rộng khoảng 7m, mỗi bên có 1,2mlề đường là tới rãnh nước. Sau này, khi mở rộng đường, phần lề đường cũng mở rộng theo và rãnh nước đã bị lấp. Nếu đào xa hơn tim đường cũ, có thể gặp các khu chôn cất khác, không nhất thiết thuộc cùng một sự kiện”, kiến trúc sư Nguyễn Xuân Thắng nói

Ông Trần Thanh Hòa, cựu chiến binh Trung đoàn 24A cho biết, sau khi nghỉ hưu năm 2005, ông cùng đồng đội nhiều lần trở lại chiến trường cũ để đối chiếu bản đồ và nhân chứng, phục vụ công tác xác định vị trí chôn cất. Trung đoàn 24A từng hoạt động hai giai đoạn chính: 1966–1971 tại Mặt trận B3 Tây Nguyên và từ năm 1972 cơ động vào miền Đông, miền Tây Nam Bộ.

Nhắc lại chiến dịch Mậu Thân 1968, ông cho biết đơn vị được giao nhiệm vụ tấn công thị xã Kon Tum, phối hợp nhiều mũi đánh vào các mục tiêu quân sự trọng yếu. Chiến sự ác liệt làm nhiều cán bộ, chiến sĩ hy sinh.

Liên quan công tác tìm kiếm, ông Trần Thanh Hòa cho biết, danh sách liệt sĩ Trung đoàn 24A tham gia chiến dịch Mậu thân 1968 hiện có hơn 200 trường hợp, phần lớn chỉ xác định nơi hy sinh chung, chưa có vị trí cụ thể, gây khó khăn lớn trong công tác quy tập.

Ông Trần Thanh Hòa, cựu chiến binh Trung đoàn 24A, cho biết thêm: “Về phía quân đội Hoa Kỳ cung cấp lại, Quân đội Hoa Kỳ đã chôn khoảng 60 đến 70 người. Tôi không dám khẳng định, nhưng tôi nghĩ khả năng là liệt sĩ của Trung đoàn 24A chúng tôi. Cũng có cơ sở, bởi vì qua bức ảnh thì phía Quân đội Hoa Kỳ chôn ở rãnh đường Trường Chinh. Đây là bức ảnh vào năm Mậu Thân 1968. Năm này chỉ có duy nhất Trung đoàn 24 chúng tôi đánh vào biệt khu 40”.

Cuối tháng 5/2025, Ban Chỉ đạo 515 Quân khu 5 và tỉnh Quảng Ngãi tổ chức thảo Hội thảo xác minh thông tin về liệt sĩ, mộ liệt sĩ tại khu vực đường Trường Chinh, thuộc các phường Đăk Cấm và Kon Tum. Các nguồn tư liệu được tổng hợp gồm hồ sơ quân sự, bản đồ tác chiến, nhật ký chiến đấu, không ảnh giải mật và kết quả khảo sát thực địa.

Thiếu tướng Trần Minh Trọng, Phó Chính ủy Quân khu 5, Trưởng ban Chỉ đạo 515 Quân khu 5, cho biết, qua đối chiếu nhiều nguồn dữ liệu trong nước và Hoa Kỳ, cùng không ảnh quân sự, nhân chứng và khảo sát thực địa, khu vực đường Trường Chinh thuộc phường Đắk Cấm và phường Kon Tum có thể tồn tại mộ tập thể cán bộ, chiến sĩ hy sinh trong chiến dịch Mậu Thân 1968. Dữ liệu bước đầu cho thấy liên quan Trung đoàn 24A cùng một số lực lượng phối hợp.

Theo Thiếu tướng Trần Minh Trọng, Hội thảo thống nhất đủ cơ sở tiến hành khảo sát, khai quật có kiểm soát tại khu vực. Tuy nhiên, đây là vấn đề đặc biệt, liên quan chính sách, dân sinh và công tác đền ơn đáp nghĩa, nên phải thực hiện thận trọng, từng bước, kết hợp nhiều biện pháp nghiệp vụ, bảo đảm chính xác và hạn chế tác động đời sống người dân.

“Quá trình triển khai phải bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu xác minh lịch sử, tìm kiếm hài cốt liệt sĩ theo tinh thần: dễ làm trước, khó làm sau, thận trọng, tỉ mỉ gắn với yêu cầu giữ gìn cảnh quan đô thị, ổn định dân sinh, đền bù thiệt hại cho nhân dân nếu có. Tổ chức quản lý, bảo vệ chặt chẽ hiện trường, thực hiện đầy đủ việc ghi hình, lập hồ sơ, niêm phong, bảo quản và lưu trữ các di vật, mẫu vật, dấu tích lịch sử trong quá trình khảo sát, quy tập theo đúng quy định, bảo đảm phục vụ lâu dài cho công tác xác minh, nghiên cứu lịch sử và nhận dạng liệt sĩ”,Thiếu tướng Trần Minh Trọng cho biết thêm.