Các vụ việc này không chỉ gây thiệt hại về người, phương tiện mà còn khiến giao thông bị ùn tắc kéo dài, ảnh hưởng không nhỏ đến hoạt động của các tuyến cao tốc.

Buồn ngủ – “kẻ giết người” thầm lặng trên cao tốc

Vào lúc 4h37 phút ngày 13/9 vừa qua, tại Km215+500 cao tốc Vĩnh Hảo – Phan Thiết, đoạn qua xã Hàm Liêm, tỉnh Lâm Đồng (khu vực Hàm Thuận Bắc, Bình Thuận cũ). Thời điểm trên, ô tô chở hàng chuyển phát nhanh biển số 89H-003.xx do 1 tài xế 35 tuổi điều khiển lưu thông qua khu vực trên thì bất ngờ mất lái, va vào taluy dương bên phải và lật nghiêng.

Vụ tai nạn không gây thiệt hại về người, tuy nhiên phương tiện cùng nhiều thiết bị đảm bảo an toàn trên cao tốc bị hư hỏng, đồng thời, gây ùn tắc xe hàng km trong vài giờ.Cục Cảnh sát Giao thông (Bộ Công an) cho biết, nguyên nhân ban đầu được xác định do tài xế buồn ngủ dẫn đến mất lái.

Vụ việc trên không phải là cá biệt nếu không muốn nói là khá phổ biến nhất là với các lái xe đường dài. Với áp lực công việc cao nên các tài xế xe tải, xe khách, xe chuyển phát nhanh phải lái xe liên tục với cường độ cao khiến cơ thể dễ rơi vào cảnh quá tải, mệt mỏi và buồn ngủ.

Mộtlái xe tải chia sẻ: "Lái xe chạy quá sức nên rất mệt và buồn ngủ, ngủ trên cao tốc dễ xảy ra tai nạn. Khoảng thời gian dễ buồn ngủ nhất là từ 2-4h sáng, lúc đó gió mát, sương xuống dễ buồn ngủ lắm. Còn ở trạm dừng chân, cũng chỉ đậu được 1 tiếng đến 2 tiếng thôi".

Các chuyên gia phân tích hiện tượng buồn ngủ bất chợt khi đang lưu thông trên cao tốc không đơn thuần là do “mệt” mà là kết quả của sự tác động đồng thời giữa yếu tố sinh lý của người lái và điều kiện môi trường, đặc điểm tuyến đường. Nguyên nhân chủ quan từ người lái xe phổ biến nhất là thiếu ngủ hoặc giấc ngủ không đủ chất lượng. Người lái phải thức quá nhiều giờ không nghỉ ngơi, ngủ ít trong nhiều ngày hoặc có giấc ngủ bị gián đoạn làm hệ thần kinh quá tải sẽ dễ xuất hiện tình trạng giảm tỉnh táo, phản xạ chậm, mất khả năng duy trì sự tập trung.

Không chỉ vậy, nhịp sinh học của cơ thể cũng ảnh hưởng rất lớn. Cơn buồn ngủ thường tăng mạnh vào ban đêm, đặc biệt khoảng 0 giờ đến 6 giờ sáng, và cũng có thể tăng vào buổi chiều. Vì vậy, ngay cả khi một người không cảm thấy quá mệt mỏi trước khi khởi hành, họ vẫn có thể xuất hiện các cơn buồn ngủ trên đường.

Ông Bùi Xuân Kiên - Phó giám đốc xí nghiệp vận hành bảo trì đường bộ cao tốc số 1 (VEC E) cho rằng một số yếu tố khác cũng làm tăng nguy cơ khiến tài xế buồn ngủ gồm làm việc theo ca, lịch sinh hoạt thất thường, uống rượu bia, sử dụng các loại thuốc có tác dụng phụ gây buồn ngủ hoặc mắc các rối loạn giấc ngủ chưa được điều trị.

"Các yếu tố khách quan từ môi trường cao tốc là môi trường có đặc điểm dễ gây ra hiện tượng hiệu ứng “thôi miên đường cao tốc”. Mặt đường phẳng, ranh giới rõ ràng và ít điểm dừng khiến người lái có thể phải duy trì thao tác tương tự trong thời gian dài, ít thay đổi về cảnh quan, tốc độ hay tình huống giao thông khiến não bộ rơi vào trạng thái đơn điệu, giảm kích thích thần kinh và dễ phát ra tín hiệu "nghỉ ngơi" dẫn đến mệt mỏi. Xe di chuyển ở tốc độ cao liên tục đòi hỏi mắt phải nhìn cố định về một khoảng không phía trước, làm cơ mắt mệt mỏi và dễ dẫn đến buồn ngủ.

Đáng lo ngại nhất là tình trạng ngủ gật trong vài giây, người lái có thể mất ý thức trong một khoảng thời gian rất ngắn mà đôi khi chính họ cũng không nhận ra dẫn đến mất kiểm soát hoàn toàn đối với phương tiện", ông Kiên nói.

Chú ý đến các dấu hiệu cảnh báo sớm của cơ thể

Ông Bùi Xuân Kiên khẳng định việc rơi vào trạng thái buồn ngủ, đặc biệt là hiện tượng ngủ gật hay giấc ngủ trắng mang lại hậu quả vô cùng tàn khốc trên đường cao tốc, làm suy giảm gần như toàn bộ những năng lực quan trọng để điều khiển xe an toàn: khả năng quan sát, tập trung, phán đoán, ghi nhớ, phản ứng và giữ xe đúng làn đường.

"Với vận tốc lớn khi di chuyển trên đường cao tốc, một cú chợp mắt chỉ 3s khi đang chạy tốc độ 100km/h tương đương với việc lái xe "mù" đi qua quãng đường dài 83,3m mà không có bất kỳ sự kiểm soát nào. Khi giật mình tỉnh dậy sau cú chợp mắt, tài xế thường rơi vào trạng thái hoảng loạn, dẫn đến các hành vi nguy hiểm như đánh lái gấp (gây lật xe) hoặc đạp nhầm chân ga thay vì chân phanh.

Như vậy, chỉ vài giây ngủ gật cũng khiến xe đi rất xa, tiềm ẩn nhiều nguy cơ gây tại nạn giao thông đặc biệt nguy hiểm. Khi buồn ngủ, thời gian phản ứng kéo dài. Điều đó có nghĩa là một tình huống bình thường như xe phía trước phanh gấp, phương tiện chuyển làn, hoặc xuất hiện vật cản có thể trở thành tình huống quá muộn để người lái xe xử lý", ông Kiên cho biết.

Liên quan đến vấn đề này, ông Bùi Xuân Kiên khuyến cáo:"Nhằm đảm bảo an toàn tuyệt đối khi di chuyển, đặc biệt là trên các hành trình dài trên đường cao tốc, tài xế cần đặc biệt lưu ý đến các dấu hiệu cảnh báo sớm của cơ thể. Cơn buồn ngủ thường không đến đột ngột mà luôn có những biểu hiện báo trước như: ngáp liên tục, mí mắt sụp xuống, mắt khô rát, chớp mắt liên hồi, phản ứng chậm chạp với các tình huống trên đường và không nhớ rõ quãng đường vài kilômét vừa lướt qua. Rõ ràng nhất là khi xe bắt đầu có xu hướng đi lệch làn, cán vào dải phân cách hoặc giữ khoảng cách không ổn định với xe phía trước.

Tài xế cần dừng xe ngay khi có thể, thực hiện các biện pháp cảnh báo phương tiện, gọi ngay hotline đơn vị quản lý cao tốc, tuyệt đối không dừng trên cao tốc để ngủ. Chợp mắt ngắn tại các trạm dừng nghỉ hoặc di chuyển ra lối ra gần nhất để phục hồi năng lượng. Dùng đồ uống tăng độ tỉnh táo, nghe nhạc sôi động, vận động nhẹ, không cố gắng chống chọi cơn buồn ngủ.

Tốt nhất là đảm bảo đủ thời gian nghỉ ngơi trước khi vào hành trình. Nếu là hành trình dài thì cần có hai tài xế thay phiên nhau. Trước mỗi chuyến đi cần ngủ đủ ít nhất 6 tiếng. Trong chặng đường đi thì 2 đến 3 tiếng nên dừng nghỉ, hoạt động ở trạm dừng chân để cơ thể thêm tỉnh táo".