Chỉ vài dòng mô tả triệu chứng trong phần bình luận, người xem đã được người bán “chẩn đoán” bệnh, giới thiệu liệu trình và thúc giục mua thuốc. Theo bác sĩNguyễn Huy Hoàng, thành viên Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, cách bán hàng qua livestream này đánh vào nỗi lo bệnh tật, trong khi bỏ qua những bước cần thiết để bảo đảm an toàn điều trị.

Lời hứa đánh trúng nỗi lo

Bác sĩ Hoàng dẫn chứng tình huống một người đau khớp nhiều năm kể triệu chứng khi xem livestream. Người bán lập tức giải thích bệnh là “do độc tố tích tụ”, rồi giới thiệu sản phẩm được quảng cáo dùng vài tuần sẽ khỏi. Đi kèm là lời thúc giục đặt hàng ngay vì số lượng có hạn, đang có ưu đãi.

Với người chịu đau kéo dài, từng điều trị nhưng bệnh vẫn tái phát, những lời hứa ấy dễ tạo hy vọng. Một số người ngại đi khám, lo chi phí hoặc đơn giản chỉ mong sớm thoát khỏi cảm giác khó chịu. Tuy nhiên, theo bác sĩ Hoàng, càng muốn khỏi bệnh nhanh, người bệnh càng cần thận trọng trước những lời mời mua thuốc.

Các buổi livestream bán thuốc thường hướng đến người mắc bệnh kéo dài như đau xương khớp, đái tháo đường, rối loạn tiêu hóa. Đây là những người có thể phải tái khám, dùng thuốc và điều chỉnh sinh hoạt trong nhiều năm. Vì vậy, lời hứa “khỏi dứt điểm” dễ hấp dẫn hơn yêu cầu kiên trì điều trị.

Để tạo lòng tin, người bán có thể mặc áo blouse, ngồi trong không gian giống phòng khám, tự giới thiệu là bác sĩ hoặc lương y. Những bình luận kể đã khỏi bệnh, hình ảnh xét nghiệm trước và sau điều trị, cam kết hoàn tiền càng khiến người xem khó phân biệt trải nghiệm thực với nội dung dàn dựng.

Công nghệ cũng khiến việc kiểm chứng trở nên khó khăn hơn khi hình ảnh, giọng nói của chuyên gia có thể bị giả mạo trong video quảng cáo. Theo bác sĩ Hoàng, việc một người nổi tiếng xuất hiện trên màn hình hay một buổi phát sóng có đông người theo dõi không chứng minh được chất lượng thuốc và hiệu quả điều trị.

Livestream có thể là kênh phổ biến kiến thức sức khỏe, hướng dẫn người dân nhận biết khi nào cần đi khám. Nhưng khi vài dòng bình luận được biến thành kết luận bệnh, gắn ngay với một sản phẩm, ranh giới giữa cung cấp thông tin và điều trị cho từng người đã bị xóa nhòa.

Đỡ đau chưa chắc an toàn

Theo bác sĩ Hoàng, để lựa chọn hướng điều trị, bác sĩ cần khai thác nhiều thông tin: vị trí đau, thời gian xuất hiện triệu chứng, tiền sử chấn thương, bệnh mắc kèm và các thuốc đang sử dụng. Tùy trường hợp, người bệnh cần được khám trực tiếp, làm xét nghiệm hoặc chẩn đoán hình ảnh.

Hai người cùng đau khớp gối có thể cần cách xử trí khác nhau. Vì vậy, không thể chỉ đọc một câu mô tả triệu chứng rồi giới thiệu chung một loại thuốc cho tất cả.

Một nguy cơ đáng chú ý là các sản phẩm mang danh “thuốc nam”, “viên hoàn gia truyền” nhưng không rõ thành phần. Một số chế phẩm có thể bị pha thuốc giảm đau, chống viêm, khiến người dùng thấy dễ chịu nhanh và tin rằng đã chọn đúng thuốc. Trong khi đó, họ có thể đang sử dụng hoạt chất mạnh mà không được theo dõi tác dụng không mong muốn.

Bác sĩ Hoàng lưu ý corticoid là nhóm thuốc có ích khi dùng đúng chỉ định. Tuy nhiên, nếu bị trộn vào sản phẩm không công bố thành phần và sử dụng kéo dài, thuốc có thể gây tăng đường huyết, giữ nước, loãng xương hoặc suy giảm hoạt động của tuyến thượng thận. Người đã dùng những sản phẩm như vậy trong thời gian dài cần được bác sĩ đánh giá, không nên tự ngừng đột ngột.

Với người mắc đái tháo đường, lời quảng cáo “uống thảo dược để bỏ thuốc bệnh viện” cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Việc điều trị phải phù hợp với tình trạng từng người và được theo dõi bằng các chỉ số cần thiết. Tự bỏ thuốc có thể khiến đường huyết mất kiểm soát; sử dụng thêm sản phẩm chứa hoạt chất không được công bố càng làm tăng nguy cơ.

Tương tự, các triệu chứng đau bụng, rối loạn đại tiện hay khó chịu kéo dài có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân. Thuốc làm dịu triệu chứng không đồng nghĩa với việc nguyên nhân đã được xác định và xử lý. Trì hoãn thăm khám có thể khiến người bệnh bỏ lỡ thời điểm phát hiện vấn đề nghiêm trọng.

Bác sĩ Hoàng cũng cảnh báo về việc mua kháng sinh theo lời mách trên mạng. Kháng sinh không phù hợp với mọi trường hợp sốt, ho, đau họng. Dùng sai thuốc, sai liều hoặc khi không cần thiết còn góp phần làm gia tăng tình trạng kháng thuốc.

Kiểm chứng trước khi mua

Trong dự thảo sửa đổi, bổ sung một số điều của các luật trong lĩnh vực y tế, Bộ Y tế đề xuất cấm kinh doanh thuốc, nguyên liệu làm thuốc thông qua chức năng livestream bán hàng. Dự thảo cũng đặt ra yêu cầu về nền tảng kinh doanh, định danh điện tử của người bán và khả năng truy xuất giao dịch.

Theo bác sĩ Hoàng, thuốc không phải món hàng để tạo tâm lý khan hiếm và thúc ép người bệnh mua ngay. Việc bán thuốc trực tuyến, nếu được phép, vẫn phải đáp ứng các điều kiện pháp luật về cơ sở bán, loại thuốc và tư vấn. Có trang web không đồng nghĩa với việc nhà thuốc được bán mọi loại thuốc qua mạng.

Bác sĩ Hoàng nhấn mạnh, lo ngại về livestream bán thuốc không có nghĩa phủ nhận vai trò của y tế từ xa. Hoạt động tư vấn từ xa đúng nghĩa cần có người hành nghề, cơ sở cung cấp dịch vụ rõ ràng. Bác sĩ phải có đủ thông tin để đánh giá, nhận biết giới hạn của tư vấn qua màn hình và yêu cầu người bệnh khám trực tiếp khi cần thiết.

Trong khi đó, một phiên livestream bán hàng hướng đến nhiều người cùng lúc, khó đánh giá đầy đủ tình trạng của từng người. Câu hỏi quan trọng nhất là sản phẩm có phù hợp, an toàn với người mua hay không có thể vẫn chưa được trả lời.

Bên cạnh trách nhiệm xử lý vi phạm của cơ quan chức năng và nền tảng, bác sĩ Hoàng khuyến cáo người dân chủ động kiểm chứng thông tin. Nếu quảng cáo sử dụng tên bác sĩ hoặc bệnh viện, cần xác minh qua kênh liên hệ chính thức của đơn vị đó.

Người bệnh không nên cung cấp bệnh án, số điện thoại, địa chỉ cho tài khoản lạ chỉ vì lời hứa “bác sĩ sẽ gọi lại”; không chuyển tiền khi chưa biết rõ người bán, sản phẩm và mức độ phù hợp với tình trạng của mình. Những lời cam kết chữa khỏi mọi bệnh, khuyên bỏ toàn bộ thuốc đang dùng hoặc thúc giục mua trước khi “hết suất” là dấu hiệu cần cảnh giác.

Nếu đã sử dụng sản phẩm không rõ thành phần, người bệnh nên giữ lại vỏ hộp, nhãn và thông tin người bán để cung cấp cho bác sĩ; đồng thời nói rõ thời gian sử dụng, liều lượng và những thay đổi trong việc dùng thuốc điều trị. Khi có triệu chứng bất thường, cần đến cơ sở y tế, không tự ngừng tất cả thuốc hoặc mua thêm sản phẩm khác để “giải độc”.

Theo bác sĩ Hoàng, chữa bệnh là quá trình xác định đúng vấn đề, lựa chọn phương pháp và theo dõi đáp ứng. Quá trình ấy không thể được rút gọn thành vài câu bình luận và một lời hứa trong phiên bán hàng. Kiểm chứng thông tin, hỏi người có chuyên môn trước khi mua thuốc là cách bảo vệ cả sức khỏe lẫn tiền bạc của người bệnh.