Với vị thế là cửa ngõ xuất khẩu dầu thô quan trọng nhất của vùng Vịnh, eo biển Hormuz được coi là 1 trong những tuyến vận tải dầu thô huyết mạch của thế giới, chiếm khoảng 20% tổng giao dịch dầu thô bằng đường biển toàn cầu.

Sau khi cuộc chiến giữa Mỹ - Israel và I-ran bùng phát cuối tháng 2, vùng biển này đã bị Tehran phong tỏa siết chặt, lượng dầu xuất khẩu của vùng Vịnh giảm mạnh. Hệ quả gây ra là chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu bị áp lực, đẩy giá nhiên liệu tăng vọt và “gây sốc” tại nhiều nền kinh tế.

Đến nay, sau gần 7 tháng xung đột, cũng có nghĩa là hơn nửa năm eo biển Hormuz bị phong tỏa, đồng thời lại phát sinh thêm nhiều điểm nóng xung đột mới, song cuộc khủng hoảng năng lượng đã không diễn tiến “bi đát” như nhiều lo ngại, dù giá nhiên liệu toàn cầu vẫn duy trì ở mức khá cao.

Câu hỏi mới được đặt ra là, liệu việc tắc nghẽn tại tuyến vận tải qua eo Hormuz thực sự có thể gây sốc cho thị trường năng lượng toàn cầu một lần nữa hay không?

Theo các số liệu quốc tế đáng tin cậy, trước khi xung đột bùng phát, trung bình mỗi ngày có khoảng 20,7 triệu thùng dầu thô được vận chuyển qua eo biển Hormuz, tương đương khoảng 20% tổng giao dịch dầu thô bằng đường biển toàn cầu. Eo biển Hormuz giữ vị thế là tuyến vận tải dầu huyết mạch của thế giới, đóng vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng năng lượng quốc tế.

Điều này lý giải vì sao khi eo biển Hormuz bị phong tỏa vì cuộc chiến giữa Mỹ - Israel và Iran bùng phát cuối tháng 2/2026, giá dầu thô toàn cầu có thời điểm vọt lên tới hơn 144 USD/thùng (ngày 7/4/2026), cao hơn cả mức kỷ lục 139 USD thiết lập ngày 7/3/2022 khi xung đột Nga-Ukraine nổ ra. Hệ lụy kéo theo khi đó là nhiều quốc gia châu Á và châu Phi, đã phải ban bố tình trạng khẩn cấp về năng lượng.

Tuy nhiên, theo thời gian, khi xung đột Mỹ-Iran phần nào hạ nhiệt, đồng thời các quốc gia vùng Vịnh cũng tìm kiếm được một số kênh thay thế tạm thời để xuất khẩu dầu thô như qua tuyến Iraq-Syria, tuyến biển Đỏ…, giá dầu thế giới đã dần ổn định trở lại, dù vẫn neo ở mức cao so với trước chiến tranh.

Trong nhiều tháng qua, dầu thô giao dịch quanh mức 80-100 USD/thùng, thấp hơn đáng kể mức kỷ lục đầu tháng 4/2026. Giai đoạn đầu tháng 9 và đầu tháng 10, khi xung đột Mỹ-Iran cũng như xung đột giữa Saudi Arabia và lực lượng Houthi ở Yemen cùng lúc bùng phát trở lại, giá dầu thô bật tăng tương đối mạnh, lên hơn 100 USD/thùng.

Mặc dù vậy, mức giá này vẫn dưới ngưỡng 110 USD/thùng và thấp hơn rất nhiều mốc kỷ lục 144 USD/thùng, cũng như lo ngại của giới phân tích. Đặc biệt, trong ngày 15/10, giá dầu thô quốc tế bất ngờ quay đầu giảm, xuống còn 104,3 USD, đạt mức giảm 1,7%.

Thực tế, đây không phải lần đầu dầu thô giảm giá và mức giảm 1,7% cũng không phải là nhiều. Tuy nhiên, điều đáng nói là việc dầu thô giảm giá trong bối cảnh tình hình khu vực vẫn diễn biến hết sức phức tạp, bất lợi cho hoạt động cung ứng dầu thô.

Cụ thể, tại eo biển Hormuz, chỉ trong nửa đầu tháng 10 đã ghi nhận tới hơn 20 cuộc tấn công nhằm vào các tàu hàng và tàu dầu quốc tế lưu thông, mức cao nhất kể từ đầu xung đột. Lượng dầu trung chuyển qua vùng biển này vì thế cũng liên tục sụt giảm, có thời điểm chỉ bằng 1/3 mức trung bình ít ngày trước đó.

Đồng thời, tình hình tại Saudi Arabia - quốc gia khai thác và xuất khẩu dầu thô lớn nhất của khu vực và đứng thứ 3 thế giới, cũng leo thang cực kỳ nghiêm trọng. Lực lượng Houthi ở Yemen đã phát động chiến dịch tấn công vũ trang chưa từng có vào hệ thống sân bay cùng các cơ sở dầu khí của quốc gia vùng Vịnh.

Trong đó, cuộc tập kích tên lửa vào sân bay quốc tế King Khalid ở Thủ đô Riyadh hôm 10/10, đã khiến 13 người thiệt mạng cùng hơn 300 người bị thương, là mức thương vong nghiêm trọng nhất vì xung đột ghi nhận ở Saudi Arabia trong nhiều thập niên.

Lý giải về diễn biến có phần nghịch lý của giá dầu thô này, nhiều chuyên gia khu vực và quốc tế thống nhất rằng, điều này có thể xuất phát từ việc chính quyền Mỹ vừa “bắn tín hiệu” về khả năng có thể nới lỏng trừng phạt đối với hoạt động vận chuyển dầu thô của cả Nga, Iran và Venezuela.

Nhưng quan trọng hơn, thị trường năng lượng toàn cầu dường như đang thích nghi tốt hơn với các rủi ro, cũng như sự bấp bênh nguồn cung từ các nhà xuất khẩu dầu thô lớn của thế giới, trong đó có Trung Đông. Đồng thời, các quốc gia khu vực cũng đã tìm kiếm và phát triển được một số kênh xuất khẩu thay thế, tiếp tục giảm phụ thuộc vào tuyến Hormuz.

Đơn cử, Saudi Arabia mới đây thông báo dự định tăng công suất đường ống dẫn dầu chiến lược Đông - Tây (chuyển dầu từ vùng Vịnh sang cảng Ynabu trên biển Đỏ, từ mức khoảng 6 triệu thùng/ngày như hiện nay, lên 10 triệu thùng/ngày, tương đương toàn bộ sản lượng khai thác của Riyadh hiện nay.

Điều đó cũng có nghĩa là eo biển Hormuz dù vẫn rất quan trọng với nguồn cung năng lượng toàn cầu, nhưng vai trò đang ngày càng giảm đi. Nguy cơ tuyến vận tải này có thể gây ra tác động theo kiểu cực đoan, “gây sốc” cho thị trường nhiên liệu thế giới dù không bị loại trừ hoàn toàn, nhưng cũng không còn cao và đáng lo ngại như giai đoạn trước.