Mở rộng chủ thể, không để “khoảng trống” thông tin

Ngày 9/4, các đại biểu Quốc hội làm việc vàthảo luận tại tổ về dự án Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi) -đây là luật được đánh giá có tác động trực tiếp đến quyền của công dân cũng như yêu cầu minh bạch trong hoạt động của bộ máy nhà nước.

Tham gia thảo luận, đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Thủy(ĐoànĐBQH tỉnh Thái Nguyên) bày tỏ sự đồng tình với sự cần thiết sửa đổi luật, đồng thời đề nghị Chính phủ tiếp tục chỉ đạo cơ quan soạn thảo rà soát kỹ lưỡng để bảo đảm đổi mới tư duy xây dựng pháp luật.

Một vấn đề quan trọng khác được đại biểu lưu ý là phải bảo đảm tính ổn định lâu dài của luật, trong khi các nội dung chi tiết nên giao Chính phủ quy định để linh hoạt trong thực thi. Đồng thời, cần chuẩn bị đầy đủ nguồn lực để tránh tình trạng luật ban hành nhưng chậm đi vào cuộc sống.

Góp ý cụ thể, đại biểu Nguyễn Thị Thủy đề xuất mở rộng chủ thể có trách nhiệm cung cấp thông tin. Theo đó, bên cạnh cơ quan nhà nước và đơn vị sự nghiệp công lập, cần nghiên cứu bổ sung các tổ chức chính trị - xã hội, hội quần chúng sử dụng ngân sách nhà nước.

Đại biểu cũng đề nghị mở rộng đối tượng được hưởng chính sách hỗ trợ tiếp cận thông tin, không chỉ giới hạn ở người dân tộc thiểu số hay vùng khó khăn, mà cần bao gồm cả người nghèo, người có hoàn cảnh khó khăn ở khu vực đô thị và nông thôn.

Liên quan đến đầu mối cung cấp thông tin, đại biểu bày tỏ băn khoăn với quy định giao địa phương tự xác định. Theo đại biểu, nếu mỗi địa phương quy định một cách khác nhau sẽ gây khó khăn cho người dân khi cần tiếp cận thông tin. Vì vậy, cần nghiên cứu phương án thống nhất đầu mối trên phạm vi toàn quốc.

Đặc biệt, đại biểu đề nghị rà soát kỹ các quy định về thông tin không được tiếp cận và thông tin tiếp cận có điều kiện, bảo đảm hạn chế tối đa các điều kiện không cần thiết, tránh cản trở quyền của công dân.

Ở góc độ khác, đại biểu Trịnh Xuân An (ĐoànĐBQH tỉnh Đồng Nai) tập trung góp ý vào hai nội dung then chốt là Điều 15 (thông tin không được tiếp cận) và Điều 17 (thông tin phải công khai).

Theo đại biểu, quy định về các thông tin “có thể gây nguy hại đến lợi ích Nhà nước, quốc phòng, an ninh…” hiện còn mang tính định tính, phạm vi quá rộng, dễ dẫn đến cách hiểu khác nhau và nguy cơ bị lạm dụng.

Đáng chú ý, đại biểu đề nghị bỏ quy định giao cho người đứng đầu cơ quan, đơn vị tự quyết định việc cung cấp thông tin trong trường hợp pháp luật chưa quy định. Theo ông, đây là quy định “không khả thi”, thậm chí có thể làm sai lệch bản chất của luật.

Bên cạnh đó, các khái niệm như “thông tin nội bộ”, “tài liệu nội bộ” cũng được cho là chưa rõ ràng, tiềm ẩn rủi ro pháp lý nếu áp dụng tùy tiện.

Đối với Điều 17, đại biểu cảnh báo danh mục thông tin phải công khai đang được thiết kế quá rộng. Nếu không có cơ chế thực hiện cụ thể, các cơ quan, tổ chức sẽ gặp khó khăn khi triển khai, thậm chí bị lợi dụng để yêu cầu cung cấp thông tin tràn lan.

Đề xuất miễn phí thông tin điện tử, mở rộng đối tượng cung cấp

Đại biểu Trần Thị Vân (Đoàn ĐBQH tỉnh Bắc Ninh) cho rằng dự thảo luật vẫn chưa bao quát đầy đủ các chủ thể đang nắm giữ lượng lớn thông tin liên quan trực tiếp đến người dân.

Theo đó, cần bổ sung các doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp thực hiện nhiệm vụ công, các đơn vị cung cấp dịch vụ công ích như điện, nước, viễn thông, vận tải công cộng… vào diện có trách nhiệm cung cấp thông tin.

Một đề xuất đáng chú ý là miễn phí cung cấp thông tin qua môi trường điện tử, chỉ thu phí khi phát sinh chi phí in ấn, sao chụp. Theo đại biểu, điều này không chỉ phù hợp với xu hướng chuyển đổi số mà còn giúp giảm chi phí cho người dân, tăng khả năng tiếp cận thông tin nhanh chóng, thuận tiện.

Đại biểu cũng đề nghị bổ sung các quy định về xác thực điện tử như chữ ký số, đồng thời làm rõ mối quan hệ giữa “dữ liệu” và “thông tin” để bảo đảm thống nhất với hệ thống pháp luật.

Ngoài ra, cần bổ sung các hành vi bị nghiêm cấm như lợi dụng thông tin để đe dọa, gây áp lực đối với cá nhân, tổ chức; đồng thời làm rõ trách nhiệm của cả bên cung cấp và bên sử dụng thông tin trong trường hợp làm lộ thông tin.

Đại biểu Phạm Đình Thắng (Đoàn ĐBQH tỉnh Ninh Bình) nhấn mạnh cần làm rõ nội hàm quy định “nhà nước hỗ trợ” người dân tiếp cận thông tin. Theo đại biểu, nếu không quy định cụ thể, cần giao Chính phủ hướng dẫn chi tiết để bảo đảm tính khả thi.

Đại biểu cũng đề nghị bổ sung thêm các nhóm đối tượng được hỗ trợ như người cao tuổi, người nghèo, nhằm bảo đảm nguyên tắc an sinh xã hội.

Về trách nhiệm cung cấp thông tin, đại biểu cho rằng cần xác định rõ cơ quan đầu mối trong trường hợp nhiều cơ quan cùng nắm giữ thông tin, tránh tình trạng đùn đẩy, né tránh. Đồng thời, cần quy định nguyên tắc “tách – lọc” thông tin, cho phép cung cấp phần nội dung được tiếp cận thay vì từ chối toàn bộ tài liệu chỉ vì một phần bị hạn chế.

Liên quan đến giám sát, đại biểu đề nghị bổ sung đầy đủ các chủ thể như Thường trực Hội đồng nhân dân, các Ban, tổ đại biểu và đại biểu Hội đồng nhân dân để bảo đảm đồng bộ với quy định pháp luật hiện hành.

Qua thảo luận, các đại biểu thống nhất rằng dự thảo Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi) cần tiếp tục được hoàn thiện theo hướng: Mở rộng quyền tiếp cận thông tin của người dân; Làm rõ các quy định còn định tính, tránh lạm dụng; Tăng cường chuyển đổi số, giảm chi phí tiếp cận; Bảo đảm trách nhiệm rõ ràng, tránh đùn đẩy.

Việc hoàn thiện luật theo hướng này không chỉ góp phần nâng cao tính minh bạch trong hoạt động của bộ máy nhà nước mà còn bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của công dân được thực thi thực chất, hiệu quả trong đời sống.