Đề xuất đầu tư công tuyến Vành đai 5 dài gần 349 km

Tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, sáng 6/8, Quốc hội nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra về chủ trương đầu tư Dự án đầu tư xây dựng đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội.

Trình bày Tờ trình, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh nhấn mạnh việc sớm đầu tư Dự án đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội là yêu cầu cấp thiết nhằm hoàn thiện hệ thống hạ tầng giao thông chiến lược, mở rộng không gian phát triển kinh tế - xã hội và tăng cường liên kết vùng.

Theo Bộ trưởng Trần Hồng Minh, dự án có tổng chiều dài khoảng 349 km, đi qua địa bàn 7 địa phương. Tuyến chính được đầu tư theo tiêu chuẩn đường cao tốc với quy mô 6 làn xe, tốc độ thiết kế từ 100-120 km/h; đường song hành có quy mô tối thiểu 2 làn xe, tốc độ thiết kế từ 60-80 km/h.

Về phương án thiết kế sơ bộ, hướng tuyến được nghiên cứu theo nguyên tắc phù hợp với quy hoạch, lựa chọn phương án ngắn nhất có thể, đồng thời hạn chế tối đa khối lượng giải phóng mặt bằng. Phương án tuyến đã nhận được sự thống nhất bằng văn bản của cả 7 địa phương có dự án đi qua.

Dự án sẽ đầu tư đồng bộ các nút giao liên thông, một số đoạn cầu cạn qua địa bàn tỉnh Ninh Bình và Phú Thọ, hệ thống giao thông thông minh, trung tâm quản lý điều hành giao thông cùng các trạm dừng nghỉ hiện đại.

Theo tính toán sơ bộ, tổng diện tích đất cần thu hồi khoảng 4.011 ha, kinh phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khoảng 78.143 tỷ đồng.

Tổng mức đầu tư hơn 288.000 tỷ đồng, ưu tiên đầu tư đoạn phía Đông, đề xuất áp dụng 10 cơ chếchính sách đặc biệt

Bộ trưởng Trần Hồng Minh cho biết, Chính phủ đã nghiên cứu cả hai phương án đầu tư theo hình thức đối tác công tư (PPP) và đầu tư công. Tuy nhiên, kết quả đánh giá sơ bộ cho thấy phương án PPP hiện chưa bảo đảm tính khả thi về tài chính.

"Trên cơ sở phân tích các ưu, nhược điểm của từng hình thức đầu tư, Chính phủ đề xuất trước mắt triển khai dự án theo hình thức đầu tư công, sau khi hoàn thành sẽ tổ chức thu phí tương tự các dự án cao tốc Bắc - Nam phía Đông. Trong quá trình lập Báo cáo nghiên cứu khả thi sẽ tiếp tục nghiên cứu khả năng đầu tư theo phương thức PPP", Bộ trưởng Trần Hồng Minh cho biết.

Theo Tờ trình, tổng mức đầu tư sơ bộ của dự án khoảng 288.268 tỷ đồng. Trong đó, phần tuyến chính cao tốc khoảng 215.192 tỷ đồng từ ngân sách trung ương; phần đường song hành khoảng 73.076 tỷ đồng do ngân sách địa phương bảo đảm.

Về phương án đầu tư, Chính phủ đề xuất chuẩn bị đầu tư toàn tuyến dài 349 km để tạo cơ sở huy động nguồn vốn. Trước mắt sẽ ưu tiên đầu tư khoảng 116 km tuyến cao tốc phía Đông, từ cầu Thái Hà đến cao tốc Bắc Giang - Lạng Sơn - khu vực có nhu cầu vận tải lớn, nhiều dư địa phát triển đô thị, công nghiệp, dịch vụ và logistics.

Đối với hệ thống đường song hành, quy mô và thời điểm triển khai sẽ được xác định phù hợp với khả năng cân đối vốn của từng địa phương.

Theo kế hoạch, công tác chuẩn bị đầu tư được triển khai từ năm 2026, khởi công trong năm 2027, cơ bản hoàn thành đoạn đầu tư trước năm 2030. Các đoạn còn lại sẽ tiếp tục huy động nguồn lực để phấn đấu hoàn thành toàn tuyến trước năm 2035.

Để đẩy nhanh tiến độ thực hiện dự án, Chính phủ đề xuất Quốc hội cho phép áp dụng 10 nhóm cơ chế, chính sách đặc biệt.

Trong đó có 8 chính sách đã từng được Quốc hội cho phép áp dụng tại các dự án quan trọng quốc gia như điều chỉnh chủ trương đầu tư, thẩm định khả năng cân đối vốn, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, chỉ định thầu, điều chỉnh quy hoạch, chuyển mục đích sử dụng rừng, khai thác giá trị tăng thêm từ khu vực dọc tuyến...

Bên cạnh đó, Chính phủ đề xuất bổ sung 2 chính sách mới gồm cơ chế bồi thường, hỗ trợ đối với doanh nghiệp bị thu hồi đất sản xuất và thẩm quyền quyết định chuyển đổi hình thức đầu tư.

Cơ quan thẩm tra đề nghị làm rõ tính khả thi về nguồn vốn

Trình bày Báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết dự án đáp ứng tiêu chí dự án quan trọng quốc gia theo Luật Đầu tư công, hồ sơ cơ bản đáp ứng quy định pháp luật.

Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát, thống nhất số liệu giữa các tài liệu, làm rõ phạm vi thu hồi đất, số hộ bị ảnh hưởng, nhu cầu tái định cư cũng như các chính sách đối với nhóm đối tượng yếu thế.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính cũng đề nghị tiếp tục làm rõ mối quan hệ giữa dự án với các công trình giao thông trọng điểm khác, đánh giá đầy đủ hiệu quả của mạng lưới giao thông liên vùng và xây dựng cơ chế phối hợp thống nhất giữa các địa phương trong quản lý quy hoạch, khai thác quỹ đất, đầu tư hạ tầng kết nối và vận hành toàn tuyến.

Về nguồn vốn, cơ quan thẩm tra đề nghị cập nhật lại suất vốn đầu tư, đơn giá, chi phí dự phòng và các yếu tố biến động giá nhằm bảo đảm sát thực tế, hạn chế điều chỉnh tổng mức đầu tư trong quá trình triển khai.

Đồng thời, Chính phủ cần làm rõ cơ cấu nguồn vốn, tiến độ bố trí vốn của ngân sách trung ương và ngân sách địa phương theo từng giai đoạn; bổ sung căn cứ chứng minh khả năng cân đối vốn cũng như văn bản cam kết của cả 7 địa phương có dự án đi qua đối với phần vốn đầu tư đường song hành và kinh phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.

Theo Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi, có ý kiến cho rằng nếu trong giai đoạn 2026-2030 chỉ cân đối được khoảng 59.700 tỷ đồng thì Chính phủ cần nghiên cứu đầu tư giai đoạn 1 của dự án phù hợp với khả năng nguồn lực để bảo đảm tính khả thi, hiệu quả và tuân thủ các quy định của pháp luật về đầu tư công.

Đối với công tác giải phóng mặt bằng và tái định cư, cơ quan thẩm tra đề nghị rà soát đầy đủ số liệu về đất đai, dân cư bị ảnh hưởng; chuẩn bị quỹ đất tái định cư; đồng thời có chính sách hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp, ổn định sinh kế cho người dân.

Về nguồn vật liệu xây dựng, cần xây dựng phương án tổng thể về nhu cầu, nguồn cung, vận chuyển, khai thác hợp pháp và bảo vệ môi trường nhằm tránh tình trạng thiếu vật liệu hoặc phát sinh khai thác trái phép ảnh hưởng đến tiến độ dự án.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính cũng đề nghị Chính phủ làm rõ cơ chế khai thác giá trị tăng thêm từ đất dọc tuyến, nguyên tắc phân chia nguồn thu giữa ngân sách trung ương và địa phương, cơ chế hoàn trả vốn cho dự án cũng như các giải pháp ngăn ngừa đầu cơ đất đai. Đồng thời, cần bổ sung đánh giá đầy đủ hiệu quả đầu tư, thời gian hoàn vốn, hiệu quả sử dụng vốn đầu tư công và những rủi ro có thể phát sinh nếu các dự án kết nối triển khai chậm.