Làn sóng chiến thắng của đảng Dân chủ

Đảng Dân chủ đã giành quyền kiểm soát cả Thượng viện và Hạ viện Mỹ trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11, đánh dấu sự thay đổi lớn trong cán cân quyền lực tại Washington. Đáng chú ý, đảng này giành chiến thắng tại nhiều bang vốn được coi là thành trì của đảng Cộng hòa, trong bối cảnh cử tri ngày càng bất mãn với chính sách của Tổng thống Donald Trump.

Theo Reuters, kết quả bầu cử cho thấy sự dịch chuyển đáng kể trong lựa chọn của cử tri, kể cả tại những khu vực từng ủng hộ mạnh mẽ ông Trump trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2024. Sự bất mãn với cuộc chiến giữa Mỹ và Iran, lo ngại về chi phí sinh hoạt gia tăng cùng những tranh cãi liên quan đến cách điều hành đất nước được xem là các yếu tố chính thúc đẩy sự thay đổi này.

Tại Texas, một trong những thành trì lớn nhất của đảng Cộng hòa, đảng Dân chủ đã chấm dứt chuỗi thất bại kéo dài nhiều thập kỷ khi giành được một ghế Thượng viện và đánh bại Thống đốc Greg Abbott, người đã giữ chức vụ này trong 3 nhiệm kỳ.

Đảng Dân chủ cũng giành chiến thắng trong cuộc bầu cử Thượng viện tại Kansas, lần đầu tiên kể từ thời kỳ Đại suy thoái cách đây gần một thế kỷ. Tại Nam Carolina, nơi ông Trump từng giành chiến thắng với cách biệt gần 18 điểm phần trăm trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2024, ứng cử viên Thượng viện được ông trực tiếp ủng hộ cũng thất bại.

Những kết quả này mở ra giai đoạn mới tại Washington, khi đảng Cộng hòa tiếp tục kiểm soát Nhà Trắng, trong khi đảng Dân chủ nắm đa số tại cả hai viện Quốc hội. Trước đó, trong hai năm nắm quyền kiểm soát Quốc hội, đảng Cộng hòa hiếm khi sử dụng quyền hạn lập pháp để giám sát và kiềm chế các quyết định của Tổng thống Trump.

Khi Quốc hội khóa mới bắt đầu hoạt động vào tháng 1/2027, đảng Dân chủ dự kiến sẽ tăng cường giám sát chính quyền, tiến hành các cuộc điều tra liên quan đến Tổng thống Trump, gia đình và các đồng minh của ông, đồng thời yêu cầu Nhà Trắng nhượng bộ trong những chương trình lập pháp quan trọng. Việc kiểm soát Thượng viện cũng cho phép đảng Dân chủ ngăn chặn các đề cử nhân sự cấp cao của Tổng thống, bao gồm cả thẩm phán Tòa án Tối cao nếu xuất hiện vị trí khuyết.

Lãnh đạo phe Dân chủ tại Thượng viện Chuck Schumer nhận định kết quả bầu cử đã tạo ra sự thay đổi mang tính thế hệ trong bản đồ chính trị của cơ quan lập pháp này. Theo ông, cử tri Mỹ đã lựa chọn thay đổi và đảng Dân chủ có trách nhiệm đáp ứng kỳ vọng đó.

Đối với Tổng thống Trump, kết quả bầu cử có thể làm suy giảm đáng kể ảnh hưởng chính trị của ông trong hai năm cuối nhiệm kỳ. Trong bối cảnh ông không được tranh cử nhiệm kỳ thứ ba theo Hiến pháp Mỹ, sự chú ý có thể dần chuyển sang cuộc đua vào Nhà Trắng năm 2028 và những nhân vật có tham vọng kế nhiệm ông.

Trong cuộc phỏng vấn với Fox News, Tổng thống Trump chấp nhận kết quả, chúc mừng đảng Dân chủ và tuyên bố sẵn sàng hợp tác về một số vấn đề, trong đó có nhập cư. Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo sẽ phủ quyết những dự luật mà ông cho là không hợp lý.

Những thất bại bất ngờ tại các thành trì Cộng hòa

Trong chiến dịch tranh cử, đảng Dân chủ tập trung vào 2 vấn đề chính là chi phí sinh hoạt và những cáo buộc về xung đột lợi ích trong chính quyền. Đảng này cho rằng chính sách thuế quan của Tổng thống Trump cùng cuộc chiến với Iran đã góp phần đẩy giá cả tăng cao, đồng thời đặt câu hỏi về các khoản thu nhập trị giá hàng tỷ USD mà gia đình ông Trump có được kể từ khi ông trở lại Nhà Trắng.

Ở chiều ngược lại, đảng Cộng hòa tập trung chỉ trích đối thủ về các vấn đề văn hóa và xã hội, đặc biệt là quyền của người chuyển giới. Tuy nhiên, các cuộc khảo sát trước bầu cử cho thấy cử tri quan tâm nhiều hơn đến những vấn đề trực tiếp ảnh hưởng đến đời sống, nhất là giá cả hàng hóa và chi phí sinh hoạt.

Theo số liệu do Reuters và USA Today tổng hợp, tại khoảng 2.100 hạt đã kiểm đếm phần lớn số phiếu, tỷ lệ ủng hộ đảng Cộng hòa suy giảm ở gần như tất cả các khu vực. Đảng Dân chủ cải thiện kết quả tại cả những địa phương giàu có lẫn khu vực thu nhập thấp, đặc biệt là những nơi có đông cử tri gốc Mỹ Latinh từng chuyển sang ủng hộ ông Trump năm 2024.

Tại Hạ viện, đảng Dân chủ giành thêm hơn 24 ghế trước đó do đảng Cộng hòa nắm giữ, qua đó bảo đảm thế đa số. Đảng này cũng chiến thắng trong tất cả các cuộc đua sít sao đã có kết quả, đồng thời giành được khoảng 12 ghế tại những khu vực bầu cử mà ông Trump từng thắng với cách biệt hai chữ số vào năm 2024.

Nỗ lực của đảng Cộng hòa nhằm điều chỉnh ranh giới một số khu vực bầu cử Hạ viện theo hướng có lợi cho mình nhìn chung không đạt mục tiêu, khi đảng Dân chủ vẫn giữ được phần lớn số ghế tại các khu vực chịu tác động của việc điều chỉnh này.

Theo Reuters, các cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ thường được xem là cuộc trưng cầu ý kiến về mức độ tín nhiệm đối với tổng thống đương nhiệm. Trong những tuần cuối chiến dịch, ông Trump đã tổ chức hàng chục cuộc vận động, nhiều lần kêu gọi người ủng hộ bỏ phiếu như thể chính ông đang tranh cử.

Tổng thống cũng trực tiếp can thiệp vào một số cuộc bầu cử sơ bộ của đảng Cộng hòa nhằm bảo đảm những ứng cử viên ông ủng hộ được đề cử, bất chấp lo ngại từ một số thành viên trong đảng về khả năng cạnh tranh của họ.

Tại Texas, ông Trump ủng hộ Tổng chưởng lý bang Ken Paxton thay vì Thượng nghị sĩ đương nhiệm John Cornyn. Tại Nam Carolina, ông lựa chọn Darline Graham, một gương mặt ít kinh nghiệm chính trị, sau khi anh trai bà là Thượng nghị sĩ Lindsey Graham đột ngột qua đời hồi đầu năm. Cả hai ứng cử viên được ông Trump hậu thuẫn đều thất bại.

Ngay cả những ứng cử viên Cộng hòa tìm cách giữ khoảng cách với Tổng thống cũng không tránh khỏi làn sóng bất mãn của cử tri. Tại Maine, Thượng nghị sĩ Susan Collins thất bại sau 30 năm tại Thượng viện, dù trong chiến dịch tranh cử bà nhiều lần nhấn mạnh lập trường độc lập và sẵn sàng bày tỏ quan điểm khác với Tổng thống Trump.

Một kết quả đáng chú ý khác diễn ra tại Michigan, nơi ứng cử viên Dân chủ theo đường lối cấp tiến Abdul El-Sayed giành chiến thắng, trở thành người Hồi giáo đầu tiên được bầu vào Thượng viện Mỹ. Ông đánh bại Mike Rogers, cựu nghị sĩ và cựu nhân viên FBI được Tổng thống Trump ủng hộ.

Tính đến sáng 4/11 (theo giờ Mỹ), kết quả các cuộc đua Thượng viện tại Mississippi và Alaska vẫn chưa được xác định.

Tối 3/11, trong lúc kết quả kiểm phiếu cho thấy đảng Cộng hòa đứng trước nguy cơ mất quyền kiểm soát Quốc hội, Tổng thống Trump đăng trên mạng xã hội rằng nếu ông trực tiếp tranh cử, đảng Cộng hòa có thể đã giành chiến thắng áp đảo. Ông cũng thừa nhận cuộc xung đột với Iran là một trong những nguyên nhân khiến đảng Cộng hòa thất bại, song tiếp tục bảo vệ quyết định phát động cuộc chiến.

Cử tri muốn Quốc hội tăng cường kiểm soát quyền lực tổng thống

Theo khảo sát cử tri sau bỏ phiếu do SSRS thực hiện cho một nhóm cơ quan truyền thông Mỹ, bao gồm các đài truyền hình lớn và hãng tin AP, khoảng một nửa số cử tri trên toàn quốc coi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2026 là cơ hội để bày tỏ sự phản đối đối với Tổng thống Trump.

Khoảng 75% số người được hỏi cho biết họ cảm thấy tức giận hoặc không hài lòng với hướng đi hiện nay của nước Mỹ. Đáng chú ý, 70% cử tri tham gia khảo sát mong muốn Quốc hội tăng cường vai trò giám sát và kiểm soát quyền lực của Tổng thống.

Phát biểu tại buổi ăn mừng chiến thắng, Thượng nghị sĩ Dân chủ đương nhiệm của bang Georgia, ông Jon Ossoff cho rằng kết quả bầu cử là thông điệp phản đối mạnh mẽ của người dân Mỹ đối với cách điều hành và những tranh cãi liên quan đến chính quyền Tổng thống Trump.

Cuộc bầu cử năm nay cũng ghi nhận nhiều dấu mốc lịch sử. Tại Georgia, bà Keisha Lance Bottoms của đảng Dân chủ trở thành phụ nữ da màu đầu tiên được bầu làm thống đốc một bang tại Mỹ. Trong khi đó, ông Byron Donalds của đảng Cộng hòa giành chiến thắng tại Florida, trở thành thống đốc da màu đầu tiên của đảng này trên toàn quốc.

Tại Texas, bà Gina Hinojosa của đảng Dân chủ trở thành nữ thống đốc gốc Mỹ Latinh đầu tiên của bang, trong khi ông Xavier Becerra, cũng thuộc đảng Dân chủ, trở thành thống đốc gốc Mỹ Latinh đầu tiên tại California.