Lý do đàm phán Mỹ-Iran thất bại

Các cuộc đàm phán căng thẳng giữa Mỹ và Iran đã nhanh chóng đổ vỡ sau khi Phó Tổng thống Mỹ JD Vance cáo buộc Tehran không sẵn sàng chấp nhận các điều khoản do Washington đưa ra.

Quan chức hai nước đã tới Pakistan vào cuối tuần qua để tham gia vòng đàm phán được đánh giá mang tính “quyết định”, nhằm chấm dứt cuộc xung đột đẫm máu kéo dài sáu tuần và khôi phục hoạt động tại eo biển Hormuz. Tuy nhiên, chưa đầy 24 giờ sau, các phái đoàn đã rời Islamabad mà không đạt được thỏa thuận nào.

Phát biểu sau cuộc đàm phán kéo dài 21 giờ, ông Vance cho rằng bế tắc xuất phát từ việc phía Iran không thể thuyết phục các nhà đàm phán Mỹ về cam kết từ bỏ tham vọng phát triển vũ khí hạt nhân.

“Câu hỏi cốt lõi là liệu chúng ta có thấy một cam kết rõ ràng và lâu dài của Iran trong việc không phát triển vũ khí hạt nhân hay không, cả ở thời điểm hiện tại lẫn trong vài năm tới. Cho đến nay, chúng tôi chưa thấy điều đó”, ông Vance cho biết.

Theo Phó Tổng thống Mỹ, việc đàm phán thất bại là “tin xấu đối với Iran hơn là vớiMỹ”.

Về phía Iran, giới chức nước này cho biết các cuộc thảo luận đã đạt được một số tiến triển, nhưng cuối cùng đổ vỡ do bất đồng liên quan đến “hai vấn đề then chốt”: cơ chế quản lý eo biển Hormuz và chương trình hạt nhân của Tehran.

Một nhà phân tích Iran cho rằng nguyên nhân chính khiến đàm phán bế tắc là yêu cầu của Mỹ về việc Iran chấm dứt làm giàu urani, đồng thời loại bỏ hơn 400kg urani làm giàu ở mức cao, cùng các tranh cãi liên quan đến eo biển Hormuz.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran cho biết các cuộc đàm phán diễn ra trong “bầu không khí thiếu tin cậy”, đồng thời nhấn mạnh, kỳ vọng đạt được thỏa thuận chỉ sau một vòng đàm phán là không thực tế. Hiện chưa có kế hoạch cụ thể nào cho việc nối lại đối thoại.

Kịch bản nào cho hai bên sau đàm phán?

Phát biểu với báo giới sau cuộc họp, Phó Tổng thống JD Vance cho biết phía Mỹ đã đưa ra một “đề nghị cuối cùng và tốt nhất”, đồng thời nhấn mạnh: “Chúng tôi sẽ chờ xem liệu Iran có chấp nhận hay không”.

Trong bối cảnh các bên chưa có kế hoạch nối lại đối thoại, Washington sẽ phải cân nhắc các phương án nếu muốn khôi phục hoạt động tại eo biển Hormuz và chấm dứt biến động trên thị trường dầu khí toàn cầu.

Một khả năng là tái khởi động đàm phán, tập trung vào chương trình hạt nhân của Tehran. Tuy nhiên, ông Vance khẳng định việc giải trừ hạt nhân là “mục tiêu cốt lõi” của Mỹ, cho thấy lập trường này khó có sự nhượng bộ.

Ngược lại, kịch bản không đạt được thỏa thuận có thể khiến Mỹ từ bỏ lệnh ngừng bắn vốn đã mong manh và nối lại các hoạt động quân sự nhằm vào Iran -một lựa chọn tiềm ẩn nhiều rủi ro và khó bảo đảm an toàn hàng hải qua eo biển Hormuz.

Sau khi đàm phán kết thúc, Tổng thống Trump đã đăng tải trên mạng xã hội một bài viết nói rằng Hải quân Mỹ sẽ lập tức phong tỏa eo biển Hormuz.

Tư lệnh Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ, Đô đốc Brad Cooper, sau đó cho biết: “Chúng tôi đã bắt đầu thiết lập một tuyến hàng hải mới và sẽ sớm công bố lộ trình an toàn này cho ngành vận tải biển”.

Thông báo từ phía Mỹ cũng cho biết các lực lượng bổ sung, trong đó cả phương tiện không người lái dưới nước, sẽ tham gia nỗ lực bảo đảm an ninh hàng hải trong những ngày tới.

Về phía Iran, các quan chức vẫn chưa công bố bước đi tiếp theo, đồng thời cho rằng việc các cuộc đàm phán không thể đạt kết quả chỉ sau một ngày là điều “không bất thường”. Tuy nhiên, Tehran cũng phát đi tín hiệu cứng rắn. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi tuyên bố nước này sẵn sàng đáp trả nếu tiếp tục bị tấn công.

Ông Ross Harrison, chuyên gia cao cấp tại Viện Nghiên cứu Trung Đông, nhận định khả năng hai bên đạt được thỏa thuận là rất thấp nếu những tuyên bố công khai của ông Vance phản ánh đúng lập trường của Mỹ trong các cuộc đàm phán kín.

“Nếu đúng như vậy, phía Iran sẽ cho rằng họ không ở vị thế thuận lợi hơn để đạt được thỏa thuận so với trước chiến sự, khi các cuộc đàm phán hạt nhân vẫn đang diễn ra” ông lưu ý.

Theo nhà phân tích này, những tổn thất mà Iran đã phải gánh chịu trong xung đột khiến nước này khó chấp nhận thay đổi lập trường. Tuy vậy, ông không loại trừ khả năng các bên chỉ đưa ra những phát biểu cứng rắn trước công chúng như một chiến thuật, trong khi vẫn đạt được những tiến triển thực chất sau hậu trường -dù điều này cần được kiểm chứng trong những ngày tới.