Định danh thuận tiện, không buộc khai lại

Mở đầu báo cáo, thay mặt cơ quan chủ trì soạn thảo, Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang trân trọng cảm ơn các vị đại biểu Quốc hội đã dành nhiều thời gian nghiên cứu, đóng góp ý kiến tâm huyết, trách nhiệm và sâu sắc đối với dự án Luật Định danh và xác thực điện tử cùng dự án Luật An ninh dữ liệu. Qua nghiên cứu và thảo luận tại tổ cũng như tại hội trường, các ý kiến cơ bản thống nhất về sự cần thiết ban hành luật và nhiều nội dung lớn của dự thảo luật.

Bộ trưởng tập trung làm rõ những vấn đề cốt lõi mà các đại biểu quan tâm, trong đó trọng tâm xoay quanh phạm vi đối tượng định danh điện tử, nguyên tắc bảo vệ quyền riêng tư, cũng như các cơ chế phòng ngừa rủi ro trong việc liên kết tài khoản giao dịch và chống giả mạo danh tính.

Về ý kiến liên quan đến phạm vi đối tượng định danh điện tử, theo Bộ trưởng Lương Tam Quang, dự thảo xác định các nhóm được định danh điện tử; quy định nhóm do cơ quan nhà nước thực hiện, gồm cơ quan, tổ chức, cá nhân; địa điểm, không gian. Đối tượng có thông tin thuộc dữ liệu cốt lõi, dữ liệu quan trọng; đối tượng được chứng nhận quyền sở hữu, sử dụng sản phẩm, hàng hóa rủi ro cao; và đối tượng thuộc bí mật nhà nước. Các nhóm còn lại do tổ chức đủ điều kiện định danh theo nhu cầu. Chính phủ quy định danh mục, lộ trình với nhóm do cơ quan nhà nước thực hiện.

Đáng chú ý, nếu thông tin tạo lập danh tính điện tử đã đầy đủ, chính xác trong Cơ sở dữ liệu quốc gia hoặc cơ sở dữ liệu chuyên ngành, cơ quan nhà nước tự động tạo lập danh tính và cấp mã định danh quốc gia. Người dân, cơ quan, tổ chức không phải cung cấp lại thông tin hoặc làm thủ tục đăng ký. Bên cạnh đó, các nhóm đối tượng định danh điện tử còn lại do tổ chức cung cấp dịch vụ đủ điều kiện thực hiện theo nhu cầu của cơ quan, tổ chức, cá nhân. Luật cũng giao cho Chính phủ quy định danh mục và lộ trình thực hiện đối với nhóm do cơ quan nhà nước thực hiện để đảm bảo phù hợp với điều kiện thực tiễn chuyển đổi số ở nước ta.

Một điểm sáng rất quan trọng được Bộ trưởng nhấn mạnh là đối với nhóm đối tượng đã có cơ chế định danh hoặc quản lý tương tự theo pháp luật chuyên ngành, dự thảo luật định hướng: trường hợp thông tin để tạo lập danh tính điện tử đã có đầy đủ, chính xác trong Cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành thì cơ quan nhà nước tự động thực hiện quy trình tạo lập danh tính điện tử và cấp mã định danh quốc gia. Như vậy, cơ quan, tổ chức, cá nhân hoàn toàn không phải cung cấp lại thông tin để tạo lập danh tính điện tử hoặc thực hiện thủ tục đăng ký định danh điện tử, qua đó cắt giảm tối đa phiền hà và thủ tục hành chính cho người dân.

Thiết lập nhiều lớp bảo vệ quyền riêng tư và chống giả mạo

Đề cập đến vấn đề nóng bỏng được dư luận và các đại biểu hết sức quan tâm là việc bảo vệ quyền riêng tư, nguyên tắc thu thập dữ liệu tối thiểu và đồng bộ dữ liệu định danh xác thực, Bộ trưởng Lương Tam Quang khẳng định dự thảo luật đã được thiết kế với tiêu chuẩn bảo mật khắt khe nhất.

Tại dự thảo luật, cơ quan soạn thảo đã thiết kế nhiều lớp bảo vệ quyền riêng tư. Theo đó, việc thu thập dữ liệu phải đảm bảo nguyên tắc tối thiểu, bắt buộc phải có sự đồng ý của chủ thể, không đồng bộ nội dung giao dịch và tuyệt đối không chia sẻ kết quả xác thực ngoài phạm vi cho phép. Việc bảo vệ dữ liệu cá nhân trong hoạt động định danh và xác thực điện tử được thực hiện chặt chẽ theo đúng quy định của pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân. Mọi nguyên tắc, điều kiện, phạm vi và mục đích xử lý dữ liệu cá nhân không có sự thay đổi.

Đại tướng Lương Tam Quang nhấn mạnh, hoạt động định danh và xác thực điện tử phải tuân thủ Hiến pháp và pháp luật, bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân. Việc khai thác, sử dụng danh tính điện tử bắt buộc phải bảo mật thông tin và tuân thủ nghiêm ngặt pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Để bịt kín các kẽ hở công nghệ, cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ tiếp tục rà soát các quy định có liên quan, tham mưu Chính phủ quy định chi tiết về việc thu thập, khai thác, sử dụng dữ liệu về định danh và xác thực điện tử. Điều này nhằm bảo đảm sự chặt chẽ tối đa, chặn đứng các thủ đoạn giả mạo danh tính, bảo vệ trọn vẹn quyền và lợi ích hợp pháp của chủ thể dữ liệu trong không gian mạng.

Về nguyên tắc thu thập tối thiểu và đồng bộ dữ liệu, Bộ trưởng cho biết, dự thảo thiết kế nhiều lớp bảo vệ quyền riêng tư. Việc thu thập phải giới hạn ở mức cần thiết, có sự đồng ý của chủ thể; không đồng bộ nội dung giao dịch và không chia sẻ kết quả xác thực ngoài phạm vi cho phép. Hoạt động định danh, xác thực điện tử phải tuân thủ Hiến pháp, pháp luật, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân. Việc khai thác, sử dụng danh tính điện tử phải bảo mật thông tin, tuân thủ pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân; các nguyên tắc, điều kiện, phạm vi và mục đích xử lý dữ liệu không thay đổi. Cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục rà soát, tham mưu Chính phủ quy định chi tiết việc thu thập, khai thác, sử dụng dữ liệu định danh và xác thực điện tử.

Liên kết tài khoản để hạn chế giả mạo, 5 cấp độ rủi ro, nghĩa vụ tương xứng

Theo dự thảo, tài khoản giao dịch trực tuyến trong các lĩnh vực chứng khoán, viễn thông, ngân hàng, bưu chính, thương mại điện tử, khám chữa bệnh, trung gian thanh toán, ví điện tử, tài sản mã hóa và trò chơi điện tử trực tuyến phải xác thực với danh tính điện tử quốc gia, đồng thời liên kết với danh tính đó. Quy định còn áp dụng với dịch vụ đăng ký, cho thuê, sử dụng tên miền và lĩnh vực khác có rủi ro cao hoặc phát sinh nghĩa vụ pháp lý quan trọng. Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ sẽ quy định cụ thể giao dịch thuộc lĩnh vực khác, phù hợp đặc thù từng ngành.

Đối với Luật An ninh dữ liệu, phân cấp rủi ro được xác định là trụ cột. Theo Bộ trưởng, cần đánh giá đúng mức độ nguy hại khi dữ liệu bị xâm hại để đặt nghĩa vụ bảo vệ phù hợp, tránh thủ tục nặng nề ở nơi rủi ro thấp nhưng thiếu kiểm soát tại nơi rủi ro cao.

Dự thảo thiết kế năm cấp độ rủi ro, tương thích năm cấp độ hệ thống thông tin theo Luật An ninh mạng. Kết quả xác định cấp độ theo pháp luật về an ninh mạng được sử dụng ngay, tránh một hệ thống phải đánh giá hai lần. Cấp độ rủi ro không thay thế phân loại dữ liệu cốt lõi, dữ liệu quan trọng theo Luật Dữ liệu và không tạo danh mục mới, mà chỉ làm căn cứ lựa chọn biện pháp bảo vệ.

Cấp độ 1 không phát sinh thủ tục về dữ liệu; cấp độ 2 cần phương án bảo vệ rút gọn, được miễn đối với hộ kinh doanh, doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và khởi nghiệp sáng tạo. Từ cấp độ 3 mới phải đánh giá tác động, kiểm toán; thẩm định chỉ áp dụng với cấp độ 4, 5 và thực hiện chung hồ sơ với thẩm định an ninh mạng.

Phân định trách nhiệm, bổ sung lớp bảo vệ

Bộ trưởng cho biết, Bộ Công an chủ trì quản lý nhà nước về an ninh mạng, bảo mật thông tin và an ninh dữ liệu trong hoạt động dân sự, kinh tế, thể chế hóa Chỉ thị 57 của Ban Bí thư. Bộ Quốc phòng tiếp tục chủ trì quản lý hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu quân sự và cơ yếu thuộc phạm vi của mình. Tiêu chí phân định là tính chất dữ liệu, không phải loại hình doanh nghiệp, bảo đảm mỗi việc có một cơ quan chủ trì, chịu trách nhiệm chính.

Kết thúc giải trình, Đại tướng Lương Tam Quang cho biết, cơ quan soạn thảo sẽ phối hợp với Thường trực Ủy ban Quốc phòng, An ninh, Đối ngoại, tiếp thu ý kiến đại biểu, báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội trước khi hoàn thiện dự thảo.

Hai dự án luật hướng tới mục tiêu liên thông: Định danh chính xác để ngăn mạo danh, xác thực an toàn để bảo vệ giao dịch, còn an ninh dữ liệu dựa trên rủi ro và trách nhiệm rõ ràng. Yêu cầu cốt lõi là dữ liệu được sử dụng đúng mục đích, đúng thẩm quyền, đồng thời bảo vệ quyền riêng tư của người dân.