Giải ngân còn chênh lệch, nhiều đơn vị dưới mức bình quân

Theo Bộ Tài chính, lũy kế đến hết ngày 22/10, giải ngân vốn đầu tư công nguồn ngân sách nhà nước đạt 673.970,1 tỷ đồng, bằng 65,9% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao.

Nếu không tính 30.675,4 tỷ đồng, tương đương 5% kế hoạch vốn đầu tư công ngân sách địa phương dự kiến tiết kiệm để đầu tư tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, tỷ lệ giải ngân của cả nước đạt 67,9% trên tổng kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao sau khi loại trừ khoản vốn này.

Đến hết ngày 22/10/2026, có 6 bộ, cơ quan trung ương và 21 địa phương có tỷ lệ giải ngân đạt từ mức bình quân chung cả nước trở lên.

Xét về giá trị giải ngân lũy kế, Hà Nội dẫn đầu với khoảng 120.000 tỷ đồng, tiếp đến là TP.HCM với 107.000 tỷ đồng. Một số đơn vị có giá trị giải ngân lớn khác gồm: Bộ Quốc phòng với 34.400 tỷ đồng, Bộ Công an 34.000 tỷ đồng, Hải Phòng 32.300 tỷ đồng, Hưng Yên 26.800 tỷ đồng, Tây Ninh 24.500 tỷ đồng và Bộ Xây dựng 20.400 tỷ đồng.

Tuy nhiên, vẫn còn 27 bộ, cơ quan trung ương và 13 địa phương có tỷ lệ giải ngân thấp hơn mức bình quân chung cả nước. Đáng chú ý, 8 bộ, cơ quan trung ương có tỷ lệ giải ngân dưới 20% hoặc chưa giải ngân, gồm: Đài Truyền hình Việt Nam đạt 19,7%; Bộ Xây dựng 16,8%; Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam 13,8%; Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam 12,6%; Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh 12,4%; Bộ Dân tộc và Tôn giáo 10,5%; Bộ Khoa học và Công nghệ 6,9%; Liên minh Hợp tác xã Việt Nam chưa giải ngân.

Trong bối cảnh tiến độ giữa các đơn vị còn chênh lệch, việc đưa KPI vào đánh giá được kỳ vọng tạo thêm công cụ theo dõi, đôn đốc và nâng cao trách nhiệm trong tổ chức thực hiện kế hoạch vốn.

Theo bà Nguyễn Thị Quế Hương, Phó Vụ trưởng Vụ Phát triển hạ tầng (Bộ Tài chính), việc chấm điểm KPI giải ngân đầu tư công được triển khai theo Quyết định 1129/QĐ-TTg ngày 24/6/2026 của Thủ tướng Chính phủ.

Trong các tháng 6-9/2026, Bộ Tài chính đã tổ chức chạy thử hệ thống, hoàn thiện phương pháp tính và cấu trúc phần mềm. Kết quả thử nghiệm được gửi tới các đơn vị để đối chiếu, phản hồi về phương pháp tính, cách nhập dữ liệu và phát hiện lỗi kỹ thuật. Nguyên tắc cốt lõi là tất cả quy trình chấm điểm đều phải được vận hành tự động trên hệ thống công nghệ thông tin, loại bỏ hoàn toàn sự can thiệp của các thao tác thủ công.

"Nguồn dữ liệu đầu vào được nhập trực tiếp từ các con số thực tế, bao gồm số liệu giải ngân và số liệu đăng ký kế hoạch giải ngân của các bộ, cơ quan Trung ương cũng như các địa phương", bà Hương nói và cho biết Bộ Tài chính đã xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu chuyên biệt phục vụ công tác tổng hợp và chấm điểm.

Phương án đánh giá được xây dựng trên 3 nhóm tiêu chí. Thứ nhất, so sánh kết quả giải ngân của từng đơn vị với tỷ lệ chung cả nước theo tháng, quý và mục tiêu cả năm do Thủ tướng Chính phủ đề ra. Thứ hai, đối chiếu số vốn giải ngân thực tế với kế hoạch mà đơn vị đăng ký trong kỳ. Thứ ba, đánh giá mức độ chấp hành chế độ báo cáo.

Để bảo đảm công bằng, một số khoản vốn được loại khỏi phạm vi chấm điểm, như phần kế hoạch vốn không còn nhu cầu sử dụng hoặc đã được cấp có thẩm quyền cho phép dừng thực hiện, chuyển giao cho cơ quan khác.

Điểm KPI được cập nhật hàng tháng, hàng quý và cả năm, đồng thời truyền tự động sang hệ thống thông tin chỉ đạo, điều hành của Chính phủ. Căn cứ tổng điểm và các mốc điểm chuẩn, hệ thống phân loại kết quả thành 4 mức: “giải ngân rất tốt”, “giải ngân tốt”, “giải ngân trung bình” và “giải ngân chưa tốt”.

“Việc chấm điểm giải ngân hàng tháng, hàng quý là công cụ để đôn đốc, theo dõi tiến độ, đồng thời giúp các bộ, ngành, địa phương nhận diện rõ kết quả chỉ đạo, điều hành của mình để kịp thời có giải pháp đẩy nhanh tiến độ giải ngân. Việc chấm điểm chính thức có tính quyết định sẽ được thực hiện vào cuối năm, cụ thể sau ngày 28/1 năm sau”, bà Nguyễn Thị Quế Hương cho biết.

Kết quả KPI sẽ là một trong những tiêu chí để cấp có thẩm quyền xem xét tổng thể hiệu quả chỉ đạo, điều hành và hiệu quả đầu tư vốn của từng đơn vị. Đáng chú ý, cơ chế này còn tính đến kết quả điều chuyển vốn. Tại kỳ chấm điểm KPI cả năm, việc điều chuyển giảm vốn và nhận điều chuyển tăng vốn được tính điểm theo quy định. Qua đó, cơ chế đánh giá không chỉ ghi nhận kết quả giải ngân mà còn phản ánh khả năng quản lý kế hoạch vốn, chủ động xử lý nguồn vốn không thể giải ngân và năng lực tiếp nhận, tổ chức thực hiện vốn được điều chuyển.

Theo Bộ Tài chính, trước đây, việc đánh giá giải ngân thường tập trung vào tỷ lệ thực hiện tại từng thời điểm. Tuy nhiên, chỉ tiêu này chưa phản ánh đầy đủ năng lực tổ chức thực hiện bởi mỗi dự án có đặc thù khác nhau về thủ tục đầu tư, giải phóng mặt bằng, nguồn vật liệu và năng lực của chủ đầu tư.

Với cơ chế mới, kết quả giải ngân được đặt trong mối liên hệ với kế hoạch mà đơn vị đã cam kết, qua đó đánh giá sát hơn mức độ chủ động, khả năng dự báo và trách nhiệm trong điều hành vốn đầu tư công.

Thực tế, nhiều dự án chậm tiến độ không chỉ do thiếu vốn mà còn xuất phát từ vướng mắc thủ tục, giải phóng mặt bằng, năng lực quản lý dự án hoặc sự phối hợp giữa các cơ quan. Vì vậy, KPI được kỳ vọng giúp nhận diện sớm những đơn vị có nguy cơ chậm tiến độ, thay vì chỉ đánh giá kết quả khi kết thúc kỳ báo cáo.

Công khai kết quả, tăng trách nhiệm giải trình

Để bảo đảm chất lượng dữ liệu đầu vào, Bộ Tài chính đã hướng dẫn cụ thể việc cập nhật thông tin trên Hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về tài chính. Theo đó, các bộ, ngành, địa phương phải đăng ký kế hoạch giải ngân trong tháng trước 24 giờ ngày 15, đồng thời cập nhật khó khăn, vướng mắc trước 24 giờ ngày 25 hằng tháng. Các địa phương cũng phải cập nhật số liệu giải ngân vốn ngân sách địa phương cấp bằng lệnh chi tiền qua Sở Tài chính.

Bộ Tài chính yêu cầu các cơ quan chuyên môn, chủ đầu tư, cơ quan tài chính và Kho bạc Nhà nước phối hợp rà soát, thống nhất số liệu, bảo đảm thông tin chính xác, kịp thời. Kết quả chấm điểm tự động vào cuối mỗi kỳ sẽ được tổng hợp, báo cáo Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ trong báo cáo chung về tình hình phân bổ, giải ngân vốn đầu tư công.

Đáng chú ý, kết quả chấm điểm sẽ được công khai trên Cổng Thông tin điện tử của Bộ Tài chính, Cổng Thông tin điện tử Chính phủ và truyền tải sang Hệ thống chỉ đạo, điều hành của Chính phủ. Việc công khai tạo thêm căn cứ theo dõi tiến độ, đồng thời tăng yêu cầu minh bạch và trách nhiệm giải trình của các đơn vị.

Theo Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương, hệ thống chấm điểm được xây dựng nhằm nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu trong tổ chức thực hiện kế hoạch vốn, đồng thời tạo thêm công cụ phục vụ công tác điều hành, đánh giá và thi đua, khen thưởng.

Dù vậy, việc lượng hóa kết quả bằng điểm số cần gắn với đánh giá đúng bản chất quá trình thực hiện. Giải ngân nhanh không đồng nghĩa với hiệu quả nếu dự án không bảo đảm chất lượng, không đúng mục tiêu hoặc phát sinh hệ quả trong quá trình triển khai. Do đó, KPI cần được sử dụng như công cụ quản trị để nhận diện điểm nghẽn, thúc đẩy trách nhiệm và hỗ trợ điều hành, thay vì trở thành mục tiêu chạy theo con số.

Từ tháng 10/2026, yêu cầu đối với các bộ, ngành, địa phương không chỉ là giải ngân được bao nhiêu vốn mà còn nằm ở năng lực lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, chất lượng dữ liệu và trách nhiệm giải trình. Nếu được vận hành đúng mục tiêu, cơ chế KPI sẽ góp phần chuyển công tác điều hành từ chủ yếu đánh giá kết quả cuối kỳ sang theo dõi thường xuyên, cảnh báo sớm và xử lý vướng mắc ngay trong quá trình triển khai.