Thời gian gần đây, giá thanh long giảm kéo dài, dịch bệnh chưa được kiểm soát hiệu quả khiến thu nhập của nông dân bấp bênh. Nhiều nhà vườn lo lắng về đầu ra, không còn mặn mà với cây thanh long và đang rơi vào cảnh “tiến thoái lưỡng nan” - tiếp tục đầu tư thì lo thua lỗ, còn chuyển đổi cây trồng lại không biết cây gì sẽ mang lại hiệu quả.

Ông Bùi Hồng Phong, ngụ ấp Đăng Phong, xã Tân Thuận Bình, tỉnh Đồng Tháp, còn vài ngày nữa sẽ thu hoạch 5 công thanh long. Thế nhưng, thay vì háo hức chờ ngày thu hoạch, ông lại canh cánh nỗi lo vì giá thanh long trên thị trường hiện chỉ còn vài nghìn đồng mỗi kg. Gia đình ông chủ yếu sống nhờ vườn cây nên với mức giá này, nguy cơ thua lỗ là khó tránh khỏi.

“Bây giờ nghelái mua 2.000 đồng/kg, vô vườn mua có 1.500 đồng/kg, tôibán giá thô vậy đó. Giá này thì nông dân thua lỗchắc vì giátiền phân, thuốc cao lắm. Thuốc hóa học cao quá, tôichỉ phun xịt thường thường, nhưng khâu chăm sóc mình phải làm rồi. Bây giờ cơ quan Nhà nước làm sao chứ thanh long giá này nông dân sống không nổi" - ông Phong tâm tư.

Không riêng ông Phong, nhiều nhà vườn khác cũng đang chịu sức ép từ giá bán và chi phí sản xuất.Bà Nguyễn Thị Ngọc Hạnh, nông dân trồng thanh long ở ấp Thanh Đăng, xã Lương Hòa Lạc, cho biết tiền thuê nhân công chăm sóc, vuốt ngoe thanh long đã khiến người trồng khó có lãi. Trong khi đó, giá thanh long lại lên xuống thất thường.

BàHạnh chia sẻ: “Nếu thuê nhân công vuốt ngoe thanh long là lỗ vì có 1.000 đồng/kg, giá khi cao khi thấp không biết được. Trái mùa, xông đèn chỉ có 10.000 - 15.000 đồng/kg cũng không có lời. Nói chung như tôi thuê đất trồng cây thanh long bị lỗ hoài, sau này tính còn rẻ quá thì chuyển sang trồng cây dừa”.

Thực tế, từ tháng 8/2026 đến nay, giá thanh long ruột đỏ và ruột trắng tại Đồng Tháp giảm sâu, xuống mức thấp nhất trong năm. Có thời điểm thanh long bán xô chỉ từ 1.000 - 3.000 đồng/kg, hiện giá có nhích lên nhưng cũng chưa vượt 5.000 đồng/kg. Trong khi đó, giá nhân công, phân bón và thuốc bảo vệ thực vật vẫn ở mức cao.

Đối với những hộ thuê đất sản xuất hoặc thuê nhân công chăm sóc, thu hoạch, mức giá hiện nay khiến việc thua lỗ gần như khó tránh khỏi.

Theo các nhà vườn, trong mùa thuận, giá thanh long phải hơn 10.000 đồng/kg mới có thể có lãi. Riêng mùa khô, do phải đầu tư nhiều hơn cho việc xử lý, chăm sóc và xông đèn để thanh long cho trái nghịch vụ, giá bán phải trên 25.000 đồng/kg mới bảo đảm hiệu quả.Không chỉ chịu sức ép về giá, người trồng thanh long còn phải đối mặt với dịch bệnh, nhất là bệnh đốm trắng thường xuất hiện mạnh vào mùa mưa. Bệnh không chỉ làm tăng chi phí phòng trị mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng trái thương phẩm.Trong khi đó, hoạt động xuất khẩu thanh long hiện khá chậm, sản phẩm chủ yếu tiêu thụ ở thị trường nội địa. Tình trạng thương lái ép giá tại vườn vẫn diễn ra, khiến người trồng càng thêm khó khăn.

Đáng chú ý, mô hình sản xuất thanh long theo hướng GAP, an toàn và kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật chưa được nhân rộng như kỳ vọng. Nguyên nhân một phần do đầu ra chưa ổn định, sản phẩm đạt tiêu chuẩn nhưng giá bán chưa có sự khác biệt đáng kể so với thanh long sản xuất theo phương thức truyền thống.

Ông Lê Văn Ân, nông dân xã Tân Thuận Bình, có nhiều năm gắn bó với cây thanh longcho biết, dù sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP nhưng người trồng vẫn phải đối mặt với nguy cơ dịch bệnh, trong khi giá bán chưa tương xứng với công sức và chi phí bỏ ra.

Ông Lê Văn Ân cho biết: “Bệnh đốm trắng thì mình phải mua thuốc về xịt định kỳ, cứ 10 ngày/lần. Người nào xịt thuốc mạnh liều thì kéo dài được 15 ngày/lần. Trái thanh long VietGAP nghịch vụ giá cũng vậy, thuận mùa cũng vậy. Trồng GAP thì12 ngày đến bán mình không được xịt thuốc, mà không xịt dây thì sẽ bệnh dây; khi bệnh dây sẽ lây vô bệnh trái thì doanh nghiệp không nhận hàng. Nông dân bây giờ trồng sao cho trái sạch đẹp, còn đầu ra do thị trường quyết định”.

Giá thanh long giảm kéo dài khiến nhiều nông dântại tỉnh Đồng Thápkhông còn tha thiết với loại cây ăn trái từng mang lại nguồn thu nhập khá. Tại các vùng trồng chuyên canh như xã Tân Thuận Bình, Lương Hòa Lạc, Mỹ Tịnh An, một số nhà vườn đã phá bỏ những diện tích thanh long kém năng suất để chuyển sang trồng dừa xiêm, bưởi, cau hoặc xen canh các loại hoa màukhác.

Anh Nguyễn Văn Triều, ở xã Lương Hòa Lạc, đã có 11 năm gắn bó với cây thanh long. Tuy nhiên, trước tình trạng giá cả bấp bênh, năng suất giảm và chi phí sản xuất ngày càng cao, anh quyết định phá bỏ vườn thanh long, chuyển sang trồng dừa xen hoa màu, với hy vọng cải thiện hiệu quả kinh tế.

“Tôi mới phá vườn thanh long gần 1 năm, trồng cây dừa cho chắc hơn, trồng chứ có biết gì đâu, trồng đại vậy. Cây thanh long trồng cực khổ lắm, tiền xịt thuốc, phân bón nhiều lắm”, anhTriềuchia sẻ.

Cây thanh long đã bén duyên và được nhân rộng trên địa bàn tỉnh Đồng Tháp hơn30năm qua, chủ yếu tại khu vực Tiền Giang cũ. Hiện toàn tỉnh có khoảng 8.500 ha thanh long, sản lượng hơn 300.000 tấn/năm.

Trước những khó khăn của ngành hàng thanh long, ngành Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp định hướng phát triển cây trồng này theo hướng nâng cao chất lượng, giá trị gia tăng và hiệu quả sản xuất, thay vì chạy theo mở rộng diện tích.Tỉnh chú trọng tổ chức lại vùng trồng gắn với chuỗi giá trị; tăng cường xây dựng, quản lý mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và đáp ứng yêu cầu của thị trường xuất khẩu.

Đồng thời, khuyến khích nông dân áp dụng quy trình sản xuất an toàn, giảm chi phí đầu vào, ứng dụng khoa học - công nghệ, phát triển nông nghiệp xanh, bền vững và tăng cường liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp.

Thực tế cho thấy, thanh long cũng như một số loại cây ăn trái khác vẫn thường xuyên rơi vào điệpkhúc“trúng mùa, rớt giá; thất mùa, được giá”, trong khi còn phụ thuộc khá lớn vào thị trường ngoài nước.

Vì vậy, để cây thanh long phát triển bền vững, bài toán không chỉ nằm ở năng suất mà quan trọng hơn là nâng chất lượng, giảm giá thành, ổn định đầu ra và đa dạng hóa thị trường tiêu thụ. Cùng với đó, liên kết sản xuất - tiêu thụ theo chuỗi giá trị cần được duy trì và nhân rộng, giúp người trồng chủ động hơn trước những biến động của thị trường.

Nếu không giải quyết được những “nút thắt” này, cây thanh long từng một thời giúp nhiều nông dân tỉnh Đồng Tháp đổi đời sẽ tiếp tục đứng trước nguy cơ thu hẹp diện tích, còn người trồng thì vẫn loay hoay giữa câu chuyện tiếptục trồng hay phá bỏ.