Chiều muộn, tại Tổ chuyển đổi số cộng đồng Thôn 2, xã Trường Xuân, tỉnh Lâm Đồng vẫn sôi nổi câu chuyện thủ tục hành chính trực tuyến.Từ khi chính quyền xã Trường Xuân tăng tỷ lệ danh mục hồ sơ trực tuyến toàn trình, tổ chuyển đổi số Thôn 2 trở thành "cánh tay nối dài" của Trung tâm phục vụ hành chính công. Sửa thông tin nhân khẩu trên VNeID hay đăng ký hộ kinh doanh trực tuyến cùng nhiều thủ tục khác, bà con đều được giúp đỡ tận tình.

Bà Dương Thị Yến Thủy, người dân thôn 2 cho biết, không ai trong gia đình biết thao tác trên các ứng dụng số, nên việc có một quầy chuyển đổi số như thế nàykhiến bà rất yên tâm.

"Con tôi đang bị hai khẩu, hộ khẩu mới với hộ khẩu cũ bị dính líu, tôi lênnhờ tổ trưởnghướng dẫn xoá một khẩu đi. Lúc đầu thì chưa biết gì, sau khi đượchướng dẫnthì giờ làm cũng được rồi", bà Thủy chia sẻ.

Xã Trường Xuân được thành lập trên cơ sở sáp nhập hai xã là Trường Xuân và Nâm N’Jang, huyện Đắk Song, tỉnh Đắk Nông cũ. Hầu hết bộ máy Đảng, chính quyền, đoàn thể hiện tại đều gom gộp từ hai xã thuần nông. Chính vì vậy, tiếp nhận hàng trăm nhiệm vụ cấp huyện, Trường Xuân cũng rơi vào cảnh thiếu đầu hở đuôi.

Ông Lê Xuân Thuận, Chủ tịch UBND xã cho biết, trong bối cảnh thiếu thốn nhiều bề, xã đã nhìn nhận chính xác tiềm năng trong đội ngũ của mình, đó là những cán bộ trẻ, nhiệt huyết, sẵn sàng đổi mới. Xã đã giao nhiệm vụ và những người trẻ đã không phụ sựkỳ vọng. Trên cơ sở thấu hiểu thói quen của người dân trong sử dụng mạng xã hội để giải trí và giao dịch, cán bộ trẻ xã Trường Xuân đã xây dựng một mini app trên nền tảng Zalo, để dẫn dòng thói quen vào thực hiện các thủ tục hành chính.

"Ở xã có một đội rất trẻ, ýtưởng chuyển đổi số cộng đồng là làm sao người dân tại chỗ làm được các dịch vụ trực tuyến trên điện thoại hoặc trên máy tính, liệt kê làm những lĩnh vực đơn giản nhất. Người dân dùng nhiều nhất là zalo thì tận dụng nền tảng Zalo để xây dựng app thì phù hợp", ông Thuận cho biết.

Không dừng ở các ứng dụng nhỏ hay các tổ chuyển đổi số cộng đồng, đã có địa phương nghĩ lớn, làm lớn khi đầu tư quyết liệt vào công nghệ số, trí tuệ nhân tạo với khát vọng đột phá.

Từ cuối năm 2025, tỉnh Gia Lai đã khởi công Trung tâm nghiên cứu trí tuệ nhân tạo, vốn đầu tư 610 tỷ đồng. Trung tâm Phục vụ hành chính công Gia Lai đã trực tiếp nghiên cứu, phát triển Công cụ AI hỗ trợ thẩm định hồ sơ đất đai, lĩnh vực phức tạp bậc nhất ở địa phương; Sở Nông nghiệp và Môi trường phối hợp chặt chẽ trong việc thẩm định dữ liệu, cung cấp chuyên môn sâu để "huấn luyện" công cụ này.

Đến nay, 43 cơ quan, đơn vị ở Gia Lai đã trang bị tài khoản chuyên dụng để AI xử lý. Giải pháp mang tính tiên phong này cùng những nỗ lực cải cách hành chính khác, đã góp phần giảm gần một nửa số hồ sơ đất đai trễ hạn (từ 11,4% xuống còn gần 6%), giải phóng nguồn lực to lớn cho phát triển.

Từ thực tế của một nhà đầu tư lớn vào nông nghiệp - chăn nuôi ở Gia Lai, Chủ tịch tập đoàn THACO Trần Bá Dương cho rằng, một năm chính quyền địa phương hai cấp ở Gia Lai đã đạt bước tiến đột phá hơn cả 7 năm trước.

"Tại Gia Lai trong 7 năm qua công tác pháp lý bị ngưng trệ vàkhi sáp nhập,công tác pháp lý được quan tâm tháo gỡ và thúc đẩy một cách tích cực. Các dự án được tích cực triển khai và hết sức quan trọng là sự đồng hành tích cực của chính quyền các cấp của Gia Lai trong thời gian qua. Chúng tôi cam kết sẽ thực hiện nhanh và hiệu quả các dự án, góp phần hình thành một nền nông nghiệp bền vững cho tỉnh Gia Lai",Chủ tịch tập đoàn THACO Trần Bá Dương nhấn mạnh.

Giảm một nửa số hồ sơ đất đai trễ hẹn, hay 43 đơn vị - địa phương đang sử dụng tốt AI như ở Gia Lai, một mặt cho thấy những kết quả to lớn đã đạt được của mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Mặt khác, vài phần trăm hồ sơ trễ hạn cũng cho thấy những tồn đọng và điểm nghẽn vẫn còn rất lớn.

Trí tuệ nhân tạo hay số hoá đòi hỏi sự đồngbộ cả về dữ liệu, thiết bị và trình độ nhân lực. Nhưng dữ liệu thực tế đang có nhiều lỗi lịch sử, thiết bị hiện có đang lạc hậu, tỷ lệ lớn người dân không thể tự gỡ lỗi thủ tục hành chính trực tuyến, đang chất lên ít nhất 3 tầng áp lực cho đội ngũ cán bộ chính quyền địa phương hai cấp.

Theo Kết luận số 137-KL/TW năm 2025 của Bộ Chính trị về mô hình chính quyền địa phương hai cấp và được nghị sự cụ thể hóa tại Kỳ họp thứ 9 Quốc hội khóa XV, cấp xã từ một đơn vị "chấp hành" phụ thuộc, đã trở thành một thực thể quản trị toàn diện, tự chủ về không gian phát triển, tự quyết về kinh tế - an sinh.

Đây là tư duy quản trị của một "tỉnh thu nhỏ", tự nhận diện khó khăn và chủ động tháo gỡ, chủ động kiến tạo. Tuy nhiên, chức năng này chỉ có thể thực sự được hoàn thành khi được phân cấp, phân quyền, phân nguồn lực một cách hợp lý.